kendi

kendiliğinden

 

туп коюу, элеп-желеп болуу, экс- тазга кирүү. 3) жинденүү, буркан- шаркан түшүү. ~ne gel! өзүңө кел!

~ gelen өзүнөн өзү келген, көктөн түшкөн. ~ine gelmek 1) эс-учун жыйноо. 2) өзүн токтотуу, карма-

нуу. 3) оңолуу, түзөлүү (иши). ~ göbeğini ~ kesmek өтм. өз кин- дигин өзү кесүү. ~ne göre 1) өзүнө

жараша, өзүнө ылайык. 2) өзү билген, өзүнүн ою боюнча. ~ne göre haklı өз ою боюнча туура. ~ni

göstermek өзүн көргөзүү. ~ gözün- deki merteği görmez, elin gözündeki çöpü   görür   мак.    өз  башындагы

төөнү көрбөй, бирөөнүн башын- дагы чөптү көрөт. ~ne güvenen өзүнө ишенген. ~ne hakim olmak

өзүн кармай билиш. ~ hâlinde өзү менен өзү, момун, жоош. ~ hâline/havasına bırakmak жайына

коюш. ~ne  has өзүнө тиешелүү. ~ havasına gitmek/~havasında olmak өз   билгенин/оюна   келгенин   жа-

соо. ~ni hissettirmek өзүнүн бар- кын билгизүү. ~ni kapıp koyuver- mek  (бир нерсеге) катуу киришүү,

өзүн унутуп коюу. ~ni kaptırmak (бир нерсе менен) катуу алекте- нүү, жан дили менен берилүү. ~ni

kaybetmek 1)өзүн жоготуп коюу, эмне кылганын билбей/алапайын таппай калуу (кайгыдан, ачуудан,

кубанычтан). 2) эс-учун жоготуу.

~ ~ne 1) өзү менен өзү. ~ ~ne konuşmak  өзү  менен  өзү  сүйлө-

шүү. 2)өзүнчө, эч кимге кошул- бай. 3)өзүнчө эле, туруп туруп эле. kapı ~ ~ne açılıvermişti эшик

өзүнчө эле ачылып кеткен. ~ ~ne gelin güvey olmak ишке аша элек ишке сүйүнүп алыш. ~ ~ni tenkit

өзүн өзү сындоо. ~ ~ni yemek өзүн өзү жеш. ~ne kıymak өз жанын кыйыш.  ~  kuyusunu  ~  kazmak  өз

көрүн өзү казыш. ~ne mal etmek

өзүнө менчиктеп/ ыйгарып алыш

(бирөөнүн   оокатын/   ишин/оюн).

~ne  malik  olamamak  өзүн  кармай

албоо. ~ miktarını bilmek өз ордун билүү. ~ni müdafaa өзүн өзү коргоо. ~ni naza çekmek наздануу,

кербезденүү. ~inde olmamak өзүн билбей, акыл-эси ордунда болбой калыш. ~inde  olmadan  байкабай,

билбей. ~inden pay/paha biçmek баалануу, каадалануу. ~ payıma менимче,   менден   сурасаңар.   ~ne

sahip olаmamak өзүнө ээ боло албай калуу. ~ni satmak өзүн жакшы көргөзүү. ~ni sıkmak өзүн

кармоо/кыйноо. ~ni sıkma! жа- ныңды кыйнаба! кыйналба! ~ne … süsü vermek өзүн ... деп көрсөтүү.

~ni tartışmak өзүнүн абалын байкоо. ~ni tekrarlamak өзүн өзү кайталоо,  жылыш   жасабоо.  ~ni

toparlamak/toplamak 1)баш-аягын жыйноо, белин бекем буунуу. 2)айыгуу, тыңуу. ~ni  tutamamak

өзүн кармай албай кетүү. ~ni tutmak өзүн кармоо, сабыр кылуу.

~ni  vermek  (бир  ишке)  берилүү,

өзүн арнап коюу. ~ne vazife bilmek мойнунун парзы деп эсептөө. ~ yağı ile kavrulmak өз азабын өзү

тартуу. ~ne yedirememek ыза бо- луу, ардануу, намысына тийүү. ~ni yemek  өзүн  өзү  жеш.  ~ne  yont-

mak/~nden yana yontmak кө- мөчүнө күл тартуу, өз кызык- чылыгын көздөө. ~ni yerden yere

atmak 1) өлүп-тирилүү, буй са- луу/кылуу, урунуп-беринүү (жа- ман     кабардан/оорудан     улам).

  1. 2)жанын коёрго жер таппоо, каардануу, күйүп-бышуу (ачуусу келгенден).   ~ni   zaptetmek   өзүн 

кармоо.

kendiliğinden  1.  өзүнөн  өзү.  2.  авто- маттык        түрдө,        эч        жардамсыз.

  1. 3.уюмсуз,   уюшмасыз,   стихиялуу 

 

 

 

 

 

kendilik

kepenk

 

түрдө. 4. бот. табигый, жараты- лыштан. ~ türeme биол. өзүнчө тукумдоо, абиогенез. 5. көнүмүш боюнча. elleri ~ cebine uzandı кол- дору көнгөн адат боюнча чөнтөккө карай сунулду.

kendilik,-ği филос. 1. маңыз. 2. жеке- лик, өзгөчөлүк.

kendince 1. өзүнчө, өзүнчө эле. 2. өзү-

нүн ою боюнча.

kendir 1. бот. кендир (Cannаbiz sativa).

2. кендирден жасалган.

kene зоол. кене (Trichodectes). ~ gibi yapışmak чап кенедей жабышуу. ~ göz бүтүк көз. ~ otu бот.  кене оту

(Ricinus communis).

kenet,-di 1. металл аткуур (таш плита- ларды      бири-бирине      байлоодо

колдонулат). 2. кыпчуур, кычкач (таш кыпчыган). ~ gibi yapışmak жакындашуу, дос болуу.

kenetlemek 1. кенет менен карматуу/ тутуштуруу. 2. катуу байлоо/ чырмоо/аштоо.

kenetlenmek 1. металл аткуур менен карматылуу. 2. катуу байлануу, чырмалуу, карышып калуу. çene-

leri kenetlenmiş жаактары кары- шып калыптыр. elleri kenetlenmiş колдору     карышып     калыптыр.

3.(космосто) ашташуу.

kenetli 1.ашташкан, карматылган, ту- туштурулган.  2.карышкан,  катуу

жабылган.

kenevir бот. кара куурай (Cannabis sativa).

kengel,        kenger        бот.        эшек        тикен

(Cynara cardunculus)

kenozoik геол. кайнозой (эрасы).

kent I, -ti шаар. ~ bilimi 1)урбанология.

  1. 1)шаар   пландамасы.   ~   soylu 

буржуа. ~ soyluluk буржуазиялык.

kent II, -ti муз.  квинта.

kental,-li        кинтал, центнер (оордук бирдиги).

kentet муз. квинтет.

kentilyon квинтиллион. kentler ~ arası шаарлар арасы. kentleşme  шаарлашма.

kentleşmek   шаарлашуу/шаарга   айла- нуу.

kentli шаардык.

Kenya Кения.

Kenyalı кениялык.

kep,-pi 1. кепка, кырбуусу жок баш ки-

йим. 2. медиктердин баш кийи- ми. 3. университет мугалимдери- нин/студенттердин   атайын   баш

кийими.

kepaze        1.        начар,        жаман,        айласыз.

  1. 2.жүзү жок, абийирсиз, шүмшүк, 

шерменде, бетпак. ~ etmek абийи- рин төгүү, уят кылуу, жер кара- туу.  ~  olmak  абийири  төгүлүү,

уят/шерменде болуу.

kepazelik,-ği  абийирсиздик,  шүмшүк- түк, бетпактык.

kepçe 1. чөмүч, сузгу. 2. сузгуч (чоюнду калыпка        куюуда колдонулат). 3.бир  чөмүчкө  баткандай.  4.кө-

пөлөк кармаган тор. 5. экскаватор.

6. спорт күрөш ыкмасы. ~ kulak

калкан    кулак.    ~    kuyruk    арго

жатып  ичер,  жанбакты.  ~  surat

бети/жүзү кичине.

kepçelemek спорт эки кол менен топту

кайра кайтаруу (волейболдо).

kepek,-ği 1. кебек. 2. какач (чачтагы).

3. мед.  айрым ооруларда теринин

какачы.

kepeklenme какач басма (чачты).

kepeklenmek        1.        какачтануу,        какач

басуу. 2. (алма үчүн) ширесиз/ даамсыз болуу.

kepekli 1. кебектүү. ~ un кебектүү ун. ~

ekmek кебек нан.  2.  какачтуу. ~ saçlar какачтуу чачтар.

kepenek I, -ği көпөлөк, жетим көпөлөк.

kepenek II, -ği кементай (койчулардын кийизден жасалган бүчүсүз сырт кийими).

kepenk,-ği        темир   тор   (дүкөндөрдүн

 

 

 

 

 

keramet

kerte

 

эшигинин   сыртына   капталган).

~leri indirmek 1) иштен эс алууга чыгыш. 2) дүкөндү жаап салыш.

keramet,-ti керемет, укмуш. ~ buyur- dunuz/~te bulundunuz туура айт- тыңыз,    туура    кылдыңыз    (жа-

сакерлик сөзү). ~ sahibi олуя, кереметтүү.

kerametli кереметтүү.

keramik, -ği керамика.

kerata 1. көзүнө чөп салынган (эркек),

шүмшүк, акмак. 2. тентек, чычым.

izin almadan çıkmış  ~  уруксат албай чыгыптыр чычым. 3. бут кийим кашыгы.

keratin биол. кератин.

keratinli кератиндүү.

Kerbela  дин  Кербела  (Исламда  аты

аталган  Ирандагы  шаар).  ~  gibi

суусуз жер.

kere 1. кез, жолу,сыйра. birkaç ~ бир

канча жолу. çok ~ көп жолу. 2. мат. жерде, көбөйтүү. iki ~ iki dört эки жерде эки төрт. bir ~ 1)

бир жолу. 2) баарынан мурун. bu

~ бул жолу.

kerecik,-ği    жолу,    кез.   bir    ~    olsun

gitmedim бир да жолу барбадым.

kerem 1. кең пейилдик, кайрымдуулук, жоомарттык. 2. улуулук, асылзаа-

далык, тектүүлүк. ~ buyurun/ eyleyin ыракым кылыңыз, уруксат бериңиз (сыпайыгерчилик сөзү). ~

etmek жакшылык кылуу. ~ sahibi

кең пейил, жоомарт.

kereste  1.  кыйылган  карагай,  тактай

(курулуш материалы катары). ~ fabrikası тактай тилме ишканасы.

2. арго олдоксон, орой, аңгүдүк. 3.

өтүкчүнүн курал-жабдыктары.

keresteci тактайчы.

kerestelik,-ği тактай тилгенге жарактуу

(карагай). kerevet, -ti керебет. kerevides к.  kerevit.

kerevit, -ti зоол.  суу чаяны (Potamobius

fluviatilis).

kereviz        1.        бот.        жыттуу        селдерей

(Apium graveolens). 2. арго маңбаш,

дөөдүр.

kerhane орой жалапкана.

kerhaneci  1.  жалапкана  ээси.  2.  орой

сөккөн сөз.

kerhen 1. жийиркенип, жек көрүп. 2.

аргасыздан, зордукталып, көңүлү

менен эмес.

kerih жийиркеничтүү, жек көрүмчү.

kerim 1. асылзаада, тектүү. 2. март, кең

пейил, берешен. 3. Кудайдын аттарынан бири. Allah ~ Кудай ырайымдуу.

kerime эск.  кыз бала.

keriz  1.  кир  суунун  түтүгү.  2.  арго

ыпылас. 3. арго кумар. 4.   көңүл

ачуу. 5. арго тажырыйбасыз/ала- көөдөн кумарчы.

kerkenez        зоол.        күйкө        (Falco

tinnunculus).

kerki ооз. керки (отун кертүүчү).

kerliferli көрүнүктүү, барандуу, бакый-

ган (орто жаштагы киши).

kermen кермен, чеп.

kermes  1.  чиркөө  аземи.  2.  жарман-

келүү жыйын (чакан шаарларда).

kerpeten кыпчуур, искек.

kerpiç,-ci 1. кыш, бышпаган кирпич. 2.

кыштан        согулган. ~ dökmek кирпич куюу. ~ gibi кирпичтей, катуу.

kerpiççi кирпич куйган/саткан киши.

kerrat,-tı   (kere’нин   көпт.        т. )   көп жолу. ~la кайра-кайра, көп жолу. ~

cetveli жадыбал.

kerte 1. кертик, белги, из. 2. даража, чек, деңгээл, баскыч. ~sini geçmek

чектен ашып кетүү. son ~ акыркы чек. tam ~sinde 1) так маалында.

2)    ойдогудай,   туура    өлчөмдө.

  1. 3.дең. компастын даража көрсөт- күчү. ~sine getirmek ыңгайын кел- тириш.   ~   ~   шашпай,   баскыч- 

баскыч, адым-адым.

 

 

 

 

 

kertenkele

kesif

 

kertenkele   зоол.    кескелдирик   (Lacer- tus).

kerteriz  дең.   компас  боюнча  багыт.  ~

etmek компас боюнча багыт анык- тоо.

kertik,-ği кертик, кетик, кертилген. ~ ~

кетик-кетик.

kertiklemek  кертик/кетик  жасоо,  кер- түү.

kertikli кертиги/кетиги бар.

kertmek 1. кертүү, кертип белги коюу.

  1. 2.бир  жерин  катуу  уруп  алуу, 

ооруксунтуу.

kervan 1. кербен. 2. улашып/тизилип келген нерселер. ~a katılmak бир

жамаатка кириш. işsizler ~ına katılmak ишсиздер кербенине кошулуу.

kervanbaşı, -nı кербен башы. kervancı кербенчи. kervancılık, -ğı кербенчилик.

kervansaray кербен сарай.

Kervankıran,        Kervan        Yıldızı        астр.

Чолпон жылдыз.

kes баскетбол/гимнастика бут кийими. kesafet,-ti 1. жыштык, көптүк. nüfus ~i калктын жыштыгы. trafik ~i жол

кыймылынын жыштыгы. 2. ту- мандуулук, бүдөмүктүк. 3. булга- нычтык, кир-кок, ыпыластык.

kesat,-di 1. сооданын солгундугу. 2.жок-

чулук, кемчилик, жут, тартыш.

kesatlık,-ğı  1.  соодада  солгундук.  2.

жут.

kesbetmek  ээ  болуу,  көнүгүү.  ehemmi- yet  ~  мааниге  ээ  болуу.  meleke  ~

жатыгуу, көндүм болуу (бир иш- те). şohret ~ атак-даңкка ээ болуу.

kese I 1. кисе, баштык, торбо. mühür ~si

мөөр баштык. para ~si капчык. 2. чөнтөк, бюджет, акча. her ~ye elverişli бардык чөнтөктөргө ыла-

йык, арзан. ~sinden ödemek өз чөнтөгүнөн төлөө. 3. мончо кол кабы  (түрк  мончосунда  жышы-

ныш үчүн колдонулат). 4. анат.

боштук. safra ~si өт. 5. кап. Kuran

~si Курандын кабы. 6. тар.  500

куруштук    акча    бирдиги.    ~nin

ağzını açmak маруу, акчаны кенен каржай баштоо. ~sine bir şey girmemek  эч  пайда  таппоо.  ~nin

dibi görünmek акчасы түгөнүү. ~si- ne göre чөнтөгүнө жараша. ~sine güvenmek   акчасына   ишенүү.   bol

~den аянбай, марттык менен. ~ kâğıdı кагаз пакет.

kese II кыска/туура (жол).

kesecik, -ği анат. кулак торбосу.

kesek,-ği  1.  кесек  (топурак).  2.  чым.

  1. 3.тезек. 

keseklenmek  кесек-кесек  болуу (мис.

топурак).

kesekli кесектүү, ири-ири.

kesel кесел, дармансыздык, алсыздык, муун-жүүндүн бошошу. ~ tutmak кесели кармоо, кеселдөө.

keselemek мончодо кесе (к. ) менен жышуу.

keselenmek кесе менен жышынуу.

keseli 1. баштыктуу, киселүү. 2. зоол. чөнтөктүү/баштыктуу. ~ ayı чөн- төктүү  аюу  (Phascolarctos   cine-

reus).

kesen мат. кесүүчү сызык.

kesenek,-ği 1. айлыктан кесилген акча.

2. аренда. 3. (фабрика, фермалар- да) кирешесин сатып алыш. ~e almak кирешесин сатып алыш.

kesenkes ооз. 1. сөзсүз. 2. так, анык, кескин. ~ cevap так жооп. ~ ödeyecek сөзсүз төлөйт.

keser ай балта, керки.

kesici 1. кескич. 2. мал сойгон киши, касап.  3.  кескен,  тоскон.  ağrı  ~

оору басуучу. yan ~ чөнтөкчү. yol

~   жол   тоскон.   ~   diş   анат.

маңдайкы тиш

kesif 1. жыш, калың, коюу, тыгыз. ~ duman 1) коюу туман. 2) коюу түтүн. ~ kar калың кар. 2. катуу.

3.киргилт, тунук эмес.

 

 

 

 

 

kesik

kesişmek

 

kesik,-ğı 1. кесик, кесилген, кыйылган.

~   çizgi   кесик   сызык.   ~   parmak

кесик бармак. 2. мат.  кесилген. ~

koni кесилген конус. 3. уюган. ~ süt уюп калган сүт. 4. майсыз быштак.  5.  кесинди  (газета/жу-

рналдан). 6. алсыз, күчсүз, чар- чаган. 7. өчүк (мис. электр, суу ж. б. ).   ~   ~   кесик-кесик,   үзүл-

кесил. ~ kelime грам. кыскар- тылган сөз.

kesikli кесилген, үзүл-кесил.

kesiklik,-ği 1. кесиктик. 2. алсыздык, дармансыздык. 3. (суу/ электр- дин) кесилиши.

kesiksiz 1. кесиксиз, тынымсыз. ~ akım элек. туруктуу ток. 2. кесиксиз, бүтүн, кесилбеген.

kesilmek 1.  кесилүү,  токтоо, тынуу. su kesildi суу токтоду. dersler ~ сабак токтоо. arkası kesilmeden үзүлбөй,

уланып. 2. кесилүү, бычылуу (ки- йим). 3. чарчоо, чаалыгуу. ayakları yorgunluktan kesildi буттары чар-

чагандан жылбай калды. 4. ирип/ бузулуп кетиш. mayonez kesildi майонез ирип кетти. 5. окшошуу,

айлануу, сыяктуу болуу. taş ~ таштай катып калуу. buz ~ муздай тоңуп калуу. 6. болуу. düşman ~

душман болуу. yüzü kıpkırmızı ~ жүзү кыпкызыл болуу. 7. ... сыяк- туу   көргөзүү,   ...   ордуна   коюу.

kahraman ~ баатырсынуу. aslan ~ өзүн арстан сыяктуу көргөзүү. 8....–дан калуу, ажыроо. kuvvetten

~ күчтөн калуу. sütten ~ сүттөн/ эмчектен        чыгарылуу. 9. арго ырахаттануу, жыргоо.

kesim  1. кесиш, союш (мис.  малды).

  1. 2.кесиш,   бычыш    (кийимдерди). 

  2. 3.токтотуу,  кесүү,  аралык  берүү. 

cereyan ~i электрдин токтошу. 4.аренда, күрөө. 5. аянт, бөлүк, район,   аймак.   dağlı   ~   тоолуу

район. 6. белги коюлган жер, чек.

7. ооз. бой, турпат. ~ noktası мат.

кесилиш чекити.

kesimci күрөөчү, арендатор.

kesimhane, kesimevi касапкана.

kesin 1. так, анык, кескин, катуу, та- лашсыз.  ~  karar  так  чечим.  ~

önlemler катуу чаралар. 2. сөзсүз.

~ geleceğiz сөзсүз келебиз. ~  değil

анык эмес. ~ olarak кескин түрдө.

kesinleşme аныкталма, такталма.

kesinleşmek 1. аныкталыш, такталыш.

2. ук.   өзгөрүлбөс болуп кароого

коюлуу.

kesinlik,-ği 1. аныктык, тактык, кескин- дик.  2.  чечкиндүүлүк,  талашсыз-

дык.  ~  kazanmak  анык/так  болуу.

~le        söylemek        чечкиндүү/катуу айтуу.

kesinlikle  кескин  түрдө,  анык,  ачык, так, сөзсүз, талашсыз.

kesinti 1. кесинди, өөн. kumaş ~si чүпү-

рөктүн өөнү. 2. токтолуш, өчүрү- лүш, тыным, үзгүлтүк. işimiz hiç- bir ~ye uğramadı ишибиз эч бир

үзгүлтүккө учурабады. 3. акчадан кармалган  бөлүм,  кесинди.  maaş

~leri айлыктан кесиндилер (birini)

~ye        almak        бирөөнү        шылдың кылуу.

kesintili 1. үзгүлтүктүү, аралыктуу. 2.

(акча        үчүн)        кесиндиси        бар, кармалып алынган.

kesintisiz  1.  үзгүлтүксүз,  тынымсыз,

аралыксыз.     2.     (акча     үчүн)

кесилбеген, кармалбаган, толук.

kesir,-sri 1. кыйратуу, талкалоо, бүлүн-

дүрүү.  2.  мед.   сынык.  3.  мат.

бөлчөк.

kesirli мат.  бөлчөк. ~ sayı бөлчөк сан.

kesişen геол. кесилишкен (сызыктар).

kesişmek  1. кесишүү, бири-бирин  ке- сүү,  бычакташуу.  2.  кесилишүү,

кайчылашуу.   3.   (соодалашууда)

бир  бүтүмгө  келүү,  макулдашуу.

4.   эсептешүү.   5.   (оюнда)   тең

чыгуу.  6.  арго  (аял,   эркек)  көз

 

 

 

 

 

kesit

kestaneci

 

ымдашуу.

kesit, -ti 1. кесим. ~ alan кесим аянты.

ağacın  ~i  жыгачтын  кесими.  2.

коомдун катмары. 3. мат. кесим шекили.

keskenmek ооз.  кезөө, жазгоо.

keski кескич (таш, металл кесүүдө колдонулган).

keskin 1. курч. ~ bıçak курч бычак. 2.

өтм. сак, заар, өткүр. ~ bakışlı өткүр караган (көздөр). ~ kulak сак кулак. 3. катуу. ~ rüzgâr катуу

шамал. ~ ayaz катуу аяз. 4. күчтүү.

~ sirke күчтүү уксус. 5. тик, урчук.

~ bir kaya тик аска. 6. заар, ачуу

(үн). 7. көзгө атар, таамай. ~ nişancı көзгө атар мерген.

keskinleşmek курчуу, өткүр болуу.

keskinlik,-ği 1. түз, өтмө маанилерде курчтук, өткүрлүк. 2. заардык, ачуулук   (үндүн).   3.   күчтүүлүк

(ичимдиктин ж. б. ). 4. тиктик, ур- чуктук. 5. арго эркек жандуулук (эркектин).

kesme 1. кесме. 2. темир кескен кайчы.

3. мат.  сектор. 4. союш (малды).

5.  чарчы-чарчы  кесилген.  ~  taş

чарчы кесилген каптама таштар. ~ şeker кант. 6. акыркы, бекем, туруктуу. ~ fiyat туруктуу баа. 7.

ад. жарым ташталган, бүтпөгөн сүйлөм. ~ çorbası кесме сорпо. ~ işareti апостроф. ~ kalıp трафарет.

~ noktalar көп чекит.

kesmece 1. (арбуз, коон ж. б. жемиш- тер үчүн) кесип-кесип сатылган.

2. дүң баада сатылган. ~ iki milyondan satıyor дүңүн эки миллиондон сатып атат.

kesmek 1. кесмек, кыймак, айырмак, туурамак. ağaçları ~ бактарды кыюу.  eti  ~  этти  тууроо.  bilet  ~

билет айыруу. saç ~ чач кесүү. 2. бутамак. dalları ~ бутактарды бутоо. 3. союу. koyun ~ кой союу.

4.  токтотуу,  бүтүрүү.  dersleri  ~

сабакты токтотуу. 5. айыктыруу, басуу. bu ilâç baş ağrısını keser бул дары баш ооруну басат. 6. өчүрүү. gazı ~ газды өчүрүп салуу. 7. белгилөө, болжоо, тактоо. gününü

~ күнүн болжоо. 8. кесип/кармап калуу.  maaşımın  üçte  birini  kes-

mişler айлыгымын үчтөн бирин кармап        калышыптыр.    9.    акча

чыгаруу/басуу. 10. бөгөт болуу. rüzgâr geminin yolunu kesti шамал кеменин жолун кести. 11. сөз ке-

сүү/талашуу. lâfımı kesme! сөзүм- дү кеспе! 12. (карта оюнунда) картанын бир бөлүгүн бөлүп ко-

юу. 13. (шашки оюнунда) дамканы жеп алуу. 14. тороо, тосуу. yolu ~ жолду    тороо.    15.    кесилишүү.

caddeyi kesen iki sokağın biri проспектти кескен эки көчөнүн бири.  16.   кыскартуу   (фильмди,

жазууну ж. б. ). 17. унчукпоо. kes sesini! үнүңдү чыгарба! бас жаа- гыңды! 18. айлануу, болуу. aka ~

акка айлануу, агаруу. 19. арго маңыз сүйлөө, келжирөө, калп айтуу.  kes!  болду!  жетет!  kesip

atmak 1) (бир ишти) шарт чечип салуу. 2) олку-солку болбоо. kesip attığı   tırnak   olamamak   (бирөө

башкасынын) тырмагына тең кел- бөө. kesip biçmek 1) оозуна кел- генди сүйлөө/оттоо. 2) кекетип-

мокотуу.

kesre   кесра   (арап   алфавитинде   и

тамгасын белгилеген белги).

kestane 1. каштан. ~ ağacı бот. каштан дарагы (Castanca sativa). 2. каштан (түс). ~ dorusu жээрде (ат түсү).

~ fişeği фейерверк. ~ kabuğundan çıkmış da kabuğunu beğenmemiş тегин жеригендер үчүн айтылат.

(сөзм. с. каштан кабыгынан чыгып, кабыгын жериптир). ~ suyu gibi суюк  (кофе).

kestaneci каштан кебеп саткан киши.

 

 

 

 

 

kestanecik

ketum

 

kestanecik,-ği 1. анат. простата. 2. зоол. ат  бутуна чыккан  мүйүз сымал жоор.

kestirme 1. аңдама, түшүнмө. 2. кыска/ туура (жол). ~den gitmek кыска жол  менен  баруу.  3.  кыска,  так,

соңку. ~ cevap кыска жооп. 4. кыс- кача, жыйынтыктап, жонунан. 5.таасирдүү,  катуу,  пайдалуу.  ~

hareket катуу аракет. 6. болжол- дуу.

kestirmek  1.  кестирүү.  2.  алдын-ала

болжоо/аныктоо/билүү.    önceden

~ алдын-ала билүү. 3. иритүү, бузуу (мис.   сүттү). 4. чечимге/

бүтүмгө келиш. söze nereden nasıl başlayacağımı kestiremiyorum сөздү    кантип    баштарымы    биле

албай турам. 5. чырм этип алуу, көзү илинип кетүү. on dakika kestirdi  он  мүнөт  көзү  илинди.

kestirip atmak шарт чечип салуу.

keş 1. майсыз быштак. 2. арго аңкоо, макоо, дөөпөрөс.

-keş – кеч/кер (берилген, тарткан, ичкен маанисин кошкон куранды мүчө).       gayretkeş       кайраткер.

mihnetkeş мээнеткеч.

keşen ооз.  кишен.

keşfetmek 1. ачуу, ачылыш жасоо. 2.

ашкерелөө,  таап  чыгуу.  3.  аск.

чалгындоо.

keşfiyat, -tı 1. ачылыштар, табылгалар.

2. аск. чалгын жыйынтыктары/ маалыматтары.

keşide 1. (бир нерсени) ойнотуш. piyan-

go ~si лотерея  ойнотулушу. 2.(арап жазуусунда) байланыш- тыргыч сызык. ~ etmek 1) ойнотуу

(мис. лотереяны). 2) өткөрүү, уюштуруу.

keşif,-şfi 1. ачылыш, ойлоп табуу, та-

былга, изилдөө. coğrafi ~ler  гео- графиялык ачылыштар. tıptaki yeni ~ler медицинадагы жаңы та-

былгалар. 2. таап чыгыш, ачыкка

чыгарыш, ашкерелеш. 3. ук. изил- дөө, иликтөө, тинтүү, оодаруу. 4.чалгын. ~ hizmeti чалгындоо кызматы. ~ kolu чалгындоо отря- ды. ~ uçağı чалгынчы учак.

keşifçi чалгынчы.

keşik,-ği  1.  кешик,  корук.  2.  кезек, нөөмөт.

keşikleme кезектешме, нөөмөттөшмө.

keşikleşmek        нөөмөттөшө/кезектеше иштөө.

keşiş кечил.

keşişhane монастырь.

keşişleme 1. түштүк-чыгыштан соккон жел.   2.   түштүк-чыгыш   (компас

боюнча).

keşişlik, -ği кечилдик.

keşke аттиң, атаңдын көрү, ... эмне! ...

кана! (ишке ашпаган бир иш үчүн өкүнүү/шыпшынуу билдирет). ~ sen yanımda olsan! атаңдын көрү,

сен жанымда болсоңчу! ~ gelseler!

келишсе эмне! келишсе кана!

keşkül 1. дервиштердин тилемчи таба-

гы. 2. кешкүл, кешкүлфукара (сүттөн жана тартылган мисте- ден жасалган таттуу).

keşmekeş 1. уруш, күрөш, кармашуу. 2.

чатак, жаңжал. 3. баш аламандык.

~ içinde баш аламандык ичинде.

keşmir к.  kaşmir.

ket,-ti жолтоо, бөгөт. ~ vurmak жолтоо/ бөгөт болуу, татаалдануу.

ketçap, -bı кетчуп.

keten  1.  бот.   зыгыр  (Linum  isitatissi- mum).  ~  helvası  зыгыр  халвасы.  ~

kuşu зоол. зыгыр куш (Carduelis linaria).~ tohumu зыгырдын уругу.

  1. 2.кете,  кетен  (зыгыр  буласынан 

токулган кездеме). ~ mendil кетен жүз аарчы. ~ tarağı зыгыр буласын тараган тарак.

kethüda 1. эск.  эконом, үй башкаруу- чусу. 2. бригадир.

keton хим. кетондор.

ketum   сырга   бекем,   ишеничтүү.   ~

 

 

 

 

 

ketumiyet

Kıbrıs

 

davranmak сыр бербөө/алдырбоо.

ketumiyet,-ti, ketumluk сырга бекемдик, бир сырдуулук.

keven бот.  астрагал (Astragalus).

kevgir 1. кепкир. 2. сүзгүч, дуршлаг.

Kevser дин бейиштеги ыйык суу. ~ gibi

даамдуу, таттуу (тамак).

keyfetmek        шаңдануу,        шайырлануу, жарпы жазылуу.

keyfî 1. көңүлгө/каалоого/ыктыярга жараша. 2. ой келди, эрежеге/ укукка  таянбаган.  ~  karar  ой

келди чечим. 3. сапаттуу.

keyfiyet, -ti 1. сапат. kemiyet ve ~ сан жана сапат. 2. шарт, жагдай. 3. иш,

факт,  кубулуш,  маселе.  4.  грам.

жыныс.

keyif,-yfi 1. ал-жай, дең-соолук. ~ sor-

mak ал-жай сураш. 2. кейип, көңүл, маанай. bugün ~i yok бүгүн маанайы пас/көңүлсүз. 3. шайыр-

лык, шатмандык, ырахат. ~ düş- künü оюн-күлкүнү сүйгөн. herkes

~inde   элдин   баарынын   көңүлү

көтөрүңкү.    4.    кызуу,     алагүү

(алкоголь алганда). çakır ~ кызуу.

    1. 5.жүйөөсүз каалоо/ тилек. ben ~e 

hizmet etmem мен жүйөөсүз каа- лоолорду аткара албайм. ~ince өз билгенинче/оюндагыдай. ~im iste-

diği zaman качан көңүлүм келсе.

    1. 6.арго нашаа. ~ine bak! ойноп күл! 

каалаганыңды кыл! ~ine bakmak

өз билгенин жасамак. ~im benim, köy Mehmet ağanın өзүмүн көөнүм жайында, башка менен ишим жок.

~ine bırakmak жайына коюу, кий- лигишпөө. ~i bilmek өзүн өзү билмек.  gelirse  gelir,  gelmese  ~i

bilir келсе келет, келбесе өзү билет. ~ni bilmek тамырын тартуу.

~ini     bozmak/kaçırmak     көңүлүн

чөгөрүү, капа кылуу. ~i bozulmak

  1. 1)ден соолугу начардоо. 2) капа болуу,  көңүлү  чөгүү.  ~  çatmak 

шарактоо,  жарпы  жазылуу.  ~ini

çıkarmak жыргалын көрүү/татуу, жыргалына батуу. ~inden dört köşe olmak кубанычы койнуна батпоо.

~i düzelmek/yerine gelmek кабагы ачылуу, көңүлү жайлануу. ~i gel- mek   көңүлү   ачылуу,   жадырап-

жайноо. ~ine gitmek айтканын/ка- алаганын жасоо. ~ hâli кызуу, алагүү. ~ için көңүлү үчүн. ~in iyi

mi? алы-жайың кандай? ~i kaçmak көңүлү/маанайы бузулуу.

~inin kâhyası olmamak (бир нерсе-

ге) кийлигишпөө. ~i olmamak 1)өзүн жакшы сезбөө. 2) сабыры суз болуш. ~i oluncaya kadar 1)ка-

багы ачылганга чейин. 2) көңүлү ачык/жайдары кезинде. ~ sıra оюндагыдай/каалаганындай.        ~

sürmek жыргап/ ыракаттанып жа- шоо. ~ vermek 1) көңүлдү ачуу, ырахат  берүү.  2)  эңги-деңги  кы-

луу (алкоголь). ~i yerinde 1) кө- ңүлү жай/көтөрүңкү. 2) ден соо- лугу жайында.

keyiflenmek 1. көңүлү/кабагы ачыл- мак, жарпы жазылмак, шаттанмак.

2. чала кызуу болуп алмак.

keyifli 1. көңүлдүү, шаттуу, шайыр. 2.

кызуу, алагүү.

keyifsiz 1. көңүлсүз, суз, маанайы пас.

2. ноокас.

keyifsizlik,-ği 1. көңүлсүздүк, сабыры суздук. 2. ноокастык.

kez жолу, сыйра, кез, сапар. bir ~ 1)бир жолу. 2) биринчиден, баарыдан мурун. bu ~ бул жолу. her ~ ар

качан. kaç ~ канча жолу.

keza ошондой, ошого окшош, да, так эле ошондой. ~ ve ~ жана башка,

жана башка.

kezzap хим. азот кычкылы.

kg (kilogram’дын кыск. ) килограмм, кг.

kıble 1. кыбыла. 2. түштүктөн соккон жел. 3. өтм. кыйналганда кай- рылчу жер.

Kıbrıs Кипр.

 

 

 

 

 

Kıbrıslı

kılçık

 

Kıbrıslı кипрдик.

kıç,-çı  орой  1.  көчүк,  көт,  жамбаш, соору (малда). 2. диал.  сан, бут.

3.(кемеде) арт тарап. ~ atmak 1)

(айбан) арткы аягы менен тебүү.

  1. 2)орой жамбашын чайкоо. 3) ооз. 

(бир нерсени) абдан эңсөө, күсөө.

~  attırmak  ооз.   аркада  калтыруу.

~tan bacaklı кодогой, буту кыска

(киши).   ~ına   bakarak/baka   baka

куру   кол,   каалаганына   жетпей.

~ına  batmak  майлуу  жер  табуу.

~ını kaldırmamak көчүгүн көтө- рүп/туруп койбоо. ~ının kılları ağarmak  орой абдан карып калуу,

көксөөл болуу. ~ının kılları ile ba- lık avlamak орой жолдуу чыгыш, иши   оңолуш.   ~ına   kına   yaksın

табасы кансын. ~ı kırık болбогон, жарыбаган. ~ına tekmeyi atmak/ vurmak  орой  көчүккө  тээп  айдап

ийиш. ~ üstü oturmak 1) көчүк ба- суу. 2) өтм. сызга отуруп калуу.

~ını yırtmak орой 1) көтү айрыл-

ганча бакырыш. 2) жанын үрөш, болгон күчү менен аракет кылыш. kıçın: ~ ~ артка кетүү. ~ ~ gitmek 1)

артка кетенчиктөө. 2) (жаш бала)

аркасы менен жылуу.

kıdem   1.  (бир  кызматта)  эскилик,

улуулук. 2. сиңирилген эмгек жы- лы, стаж. ~ tazminatı белгилүү мөө- нөт    иштегендерге    иштен    кет-

кенде берилген акча.

kıdemli   1.   эски,   эскиден   берки.   ~ müşteri эски кардар. 2. стажы көп,

эмгеги сиңген.

kıdemsiz стажы жок, эмгеги сиңбеген, тажырыйбасыз.

kıdım: ~ ~ кыдың-кыдың, аз-аз, майда- майда.

kığ, kığı кык (кой, эчки, төөнүн).

kıh                (бала        тилинде)        кых,        жаман, булганч.

kıkır: ~ ~ кыт-кыт (күлүш).

kıkırdak, -ğı анат. кемирчек. göz ~ı көз

кемирчеги. ~ doku анат. кемир- чек ткань.

kıkırdamak 1. кыт-кыт күлүш. 2. арго

суукка тоңуш. 3. арго өлүш.

kıkırtı кытылдаган күлкү.

kıl I 1. кыл, чач, түк, жүн. ~ını dökmek

түгү/жүнү түшүү, түлөө. at ~ı аттын кылы. 2. эчкинин кылы. 3.өсүмдүктүн  чачысы.  4.  кылдан

жасалган. ~ kilim кыл килем. ~ını bile        kıpırdatmamak/oynatmamak кылын кыймылдатпоо, кол кабыш

жасабоо. ~ına dokunmamak кылы- на тийбөө. ~ kadar кылдай. ~ ka- dar   kalmak   (бир   нерсенин   боло-

руна) аз калмак. ~ı kırk yaran кара кылды как жарган. ~dan ~ kapmak кылдан кыйкым табыш. ~ olmak

кыжыры кайноо, (бир нерсени) көтөрө/чыдай албоо. ~ payı аз жерден. ~ payı kurtuldu аз жерден

аман калды.

kılağı   металлды   курчутканда   пайда болгон өгөндү/таарынды.

kılağılamak  курчутулган/өгөлгөн  нер- сени бүлөө.

kılaptan   пахта/жибек   жипке   алтын

кошуп ийрилген жип.

kılavuz 1. жол көрсөткүч, гид. 2. жол көрсөткүч,  даанышман.  imlâ  ~u

орфографиялык сөздүк. 3. жуучу.

4. өтм.  көсөм, жол башчы, лидер.

~umuz   Atatürk   жол   башчыбыз

Ататүрк. 5. тех. буроолорго сай чыгарган курал. 6. тех. узун тар жерден зым, кабелдерди өткөрүү

үчүн учуна байланган серт нерсе.

kılavuzluk,-ğu 1. жол башчылык/ көр- сөткүчтүк (милдет, кесип). 2.өтм.

жол башчылык, көсөмдүк, лидер- лик. 3. жуучулук. 4. кемени порт- ко  киргизүү/чыгаруу  иши.  ~  et-

mek жол көрсөтүш, кеңеш бериш.

kılcal кыл сымал, кылдай ичке. ~ damar

кыл/капилляр тамыр.

kılçık, -ğı 1. кылчык. balık ~ı балыктын

 

 

 

 

 

kılçıklı

kılmak

 

кылчыгы. arpanın ~ı арпанын кылчыгы/муруту. 2. спорт бир күрөш ыкмасы. ~ atmak (бирөө- нүн) ишине бөгөт болуу, жаман- дык жасоо. ~ ayıklamak кылчык тазалоо.

kılçıklı 1. зоол. кылчыктуу. ~ balık кылчыктуу балык. 2. бот. кыл- чыктуу, муруттуу. 3. өтм. чие- ленген, татаал, опурталдуу (иш).

kılçıksız кылчыксыз. ~ balık кылчык- сыз  балык. ~  buğday  бот.   кыл-

чыксыз буудай (Triticum spetta).

kılgı   кылгылык,   аткарыш,   орундаш, практика.

kılgılamak        кылыш,        аткарыш,        ишке ашырыш.

kılgılı 1. колдонмо, кылгын, практика-

лык. 2. максатка ылайык, жарам- дуу.

kılgın практикалык, кылгын, кылганга

боло турган/кылына турган. bu fikri ~ bulmadım бул пикирди кылганга        ылайык    деп    тапкан

жокмун.

kılgısal практикалык, иш жүзүндө.

kılıbık катынбаакы, аялынын тилинен

чыкпаган/көзүн караган (эркек).

kılıbıklık,-ğı  катынбаакылык,  аялына көз карамалык. ~ etmek аялынын

алдында бүжүрөш.

kılıcına  капталынан,  кырынан.  ~  yer- leştirmek        капталынан/кырынан

коюу.

kılıç,-cı 1. кылыч. ~ açmak кылыч(ын) кайроо. 2. к.  кылыч балыгы. 3.ку-

мар ойну. ~ atlamak ант берүү, кылыч аттоо. ~ bacak кыйшык бут. ~ balığı зоол.  кылыч балык

(Xiphias gladius). ~ çekmek кылыч сууруш. ~tan geçirmek кылычтан өткөрүү,   кылычтап   салуу.   ~tan

geçmek кылычталуу, кырылуу. ~ kını кылыч кыны. ~ı kınına koy- mak согуштан чыгуу. ~ oynatmak

башкаруу, бийлөө. ~ oyunu кылыч

оюну, фехтование. Damokles(in) ~ı

Дамоклдин кылычы.

kılıçkarlıgaç,-cı   зоол.   кара   карлыгач

(Apus apus).

kılıçlama 1. кылычтама. 2. туурасынан.

çantayı   ~   asınmış   сумканы   туу-

расынан асынып алыптыр. kılıçlamak кылычтап өлтүрүш, кырыш. kılıf  1.  кап,  сырт,  тыш,  кын,  кылып.

şemsiye  ~ı  кол  чатырдын  кабы.

koltuk ~ı креслонун тышы. yastık

~ı жаздык кап. 2. анат. , зоол.  чу-

рай. 3. өтм. жолу болбогон ишке көргөзүлгөн шылтоо. ~ geçirmek сырттоо,  каптоо.  ~ına  uydurmak

мамилесине/шартына жараша ылайыкташуу.

kılıflamak каптоо, сырттоо, тыштоо.

kılıflı капталган, тышталган.

kılık,-ğı  1.  кебете,  көрүнүш,  турпат, түр.        ~        değiştirmek        кебетесин

өзгөртүү. ~ına girmek (бирөөнүн) кебетесин кийүү. 2. кийим-кече, үстү-баш, форма. ~ kıyafet кийим-

кече. ~ kıyafet düşkünü көйрөң, көтөнкооз. ~tan ~a girmek 1) кийимден кийим тандоо. 2) өтм.

бат-бат пикир өзгөртүү. ~ kıyafet,

~       bacak       köpeklere       ziyafet

начар/жарашыксыз         кийинген,

үстү-башы самтыраган.

kılıklı        көрүнүшүндө,        кебетеленген, түрдөнгөн.  itfaye  ~  өрт  өчүргүч

көрүнүшүндө. dilenci ~ тилемчи кебетеленген. ~ kıyafetli жакшы кийинген.

kılıksız самтыраган, жүдөгөн, кебетеси келишкен.

kılınmak кылынуу.

kılkuyruk, -ğu 1. шылд. бечара, байкуш. 2. зоол. кылкуйрук (Anas acuta).

kıllanmak 1. кыл басуу/чыгуу. 2. сакал, мурут чыгуу.

kıllı кылдуу, кыл баскан, түктүү.

kılmak  кылуу,  жасоо.  fayda  ~  пайда

 

 

 

 

 

kılsız

kıraathane

 

кылуу. namaz ~ намаз окуу. mecbur ~ мажбур кылуу. tasdik ~ тастык кылуу.

kılsız   1.   кылсыз,   түксүз.   2.   сакал- муруту чыга элек.

kımıldamak кыймылдоо, аракеттенүү.

kımıldatmak  кыймылдатуу.

kımıl: ~ ~ тынымсыз кыймылда болгон.

~      ~      kımıldamak      тынымсыз

кыймылдоо.

kımıltı        кыймыл,        термелүү,        толкуу, аракет.

kımız кымыз.

kımlanmak 1. (куш) талпынуу. 2. (ки-

ши) обдулуу.

kın 1. кын, кап. ~ından çekmek кыны- нан сууруу. 2. бот. жалбырактын сапты орогон бөлүгү.

kına 1. кына (боёк). ~ koymak/sürmek/ yakmak кына сүртүү. 2. (~ ağacı) бот.   кына дарагы (Lawsonia  iner-

mis). ~ çiçeği кына гүлү (Balsamina hortensis).   ~   gibi   кумдай,  майда.

~lar yakmak (бирөөнүн) жаманды-

гына сүйүнүү. ~ gecesi кына кечеси (салт боюнча тойдон бир күн   мурун   колуктунун   үйүндө

жалаң аялдар катышкан кече).

kınakına        1.        бот.        хина        дарагы

(Cinchona). 2. хина (суусундук).

kınalamak кына менен боёо.

kınalı 1. кына менен боёлгон. 2. кына

(кызгыч)  түстөгү.  ~  keklik  зоол.

кекилик түрү (Alectoris graeca).

kınama айыптама, сынтакма.

kınamak жактырбоо, жаратпоо, айып-

тоо, сындоо.

kınkanatlılar зоол.  кын (серт) канат- туулар (Coleoptera).

kınlamak  кынына  салыш  (бычакты,

кылычты ж. б. ).

kınnap, -bı кендир жип.

Kıpçak, -ğı Кыпчак.

Kıpçakça 1. кыпчакча. 2. кыпчактарча.

kıpık  жүлжүйгөн,  кысылган  (көз).  ~

gözlü жүлжүк көздүү.

kıpır:   ~   ~   1)   кыбыр-кыбыр,   жаны тынбаган, ордунда турбаган, шок.

  1. 2)жаны жай албаган, мээнеткеч. 

  2. 3)кыймылдуу, аракеттүү. ~ ~ kaynamak шарактап кайноо. 

kıpırdak 1. кыбыраган, жандуу, аракет-

түү, тынбаган (киши). 2. кыймыл- дуу, дирилдеген, титиреген (нерсе).

kıpırdamak 1. кыбыроо, кыймылдоо, аракетке келүү, жандануу. 2. ди- рилдөө.  kimse  kıpırdamasın!  эч

ким кыймылдабасын! kılı kıpırda- mamak кылы кыйшайбоо.

kıpırtı кыбырак, болор болбос кыймыл,

дирилдек.

kıpıştırmak (көздү) ирмегилөө, кысуу.

kıpkırmızı  кыпкызыл.  ~  kesilmek  кып-

кызыл болуп кетүү. utancından ~ kesilmek уялганынан кыпкызыл болуп кетүү.

kıpkızıl к.  kıpkırmızı.

kıpma кысма, ирмеме (көздү).

kıpmak, -ar кысуу, ирмөө.

kıpramak кыймылдоо.

Kıptî 1. копт. 2. цыган.

Kıptice 1. копт тилинде, коптчо. 2. цы-

ганча.

kır I 1. боз, агыш. 2. ак боз (ат түсү). ~ düşmek (чач) агара баштоо. ~ saçlı

агала чачтуу. ~ sakal агала сакал.

kır  II  1.  талаа,  түс,  жайык.  2.  элет, шаардын чет жагы. ~ evi дача. 3.

зоологиялык, ботаникалык тер- миндердин тутумунда. ~ çiçeği талаа   гүлү.   ~   kırlangıçı   талаа

карлыгачы (Hirunda rustica). ~ kahvesi талаа кафеси. ~ koşusu спорт   талаа   чуркоосу.   ~   lâlesi

талаа мандалагы (Tulipa).

kıraat,-tı  1.  кыраат,  окума.  2.  окума китеби.        3.        Kуранды        кырааты

менен окума. ~ etmek окуш.

kıraathane  1.  (газета,  китеп  ж. б. )

окума жери, кырааткана. 2. кафе,

кофекана.

 

 

 

 

 

kıraç

kırılmak

 

kıraç кайрак (жер).

kırağı кыроо. ~ çalmak кыроо чалуу. ~ düşmek кыроо түшүү.

kıran I 1. сындыргыч, бүлдүргүч, тал- калагыч. taş ~ таш талкалагыч. 2.тумоо,    эпидемия.    ~    girmek

тумоо каптоо, кырылуу.

kıran II 1. жээк, бой. 2. кыраң, кыр, жон (тоонун).

kıransız учу-кыйырсыз, чексиз.

kıranta   1.   агала,   агарган.   2.   чачы агарган (эркек). 3. орто жаштагы,

жарашыктуу кийинген.

kırat, -tı 1. карат. 2. өтм. сапат, касиет.

kırba 1. суу ташыган чанач. 2. ооз.  чоң

курсак. 3. арго аракеч.

kırbaç,-cı   шапалак,   камчы.   ~   darbesi

шапалак     (жаза).     ~     vurmak

шапалак  алуу.  ~  yemek  шапалак жеш.

kırbaçlamak        шапалак/камчы        уруш

(жаза иретинде).

kırçıl        1.        агара/ак        кире        баштаган

(сакал, чач ж. б. ). 2. ак сакалдуу,

карыган киши.

kırdırmak   1.   кырдыруу.   2.   баасын түшүртүү, арзандатуу. 3. сындыр-

туу, бүлдүртүү.

kırgın  1.  таарынган,  чөккөн,  көңүлү калган.  2.  арзандатылган,  төмөн-

дөтүлгөн.        3.        кыргын,        малдын массалык илдети, тумоо.

kırgınlık,-ğı   1.   суздук,   көңүлсүздүк.

2.ыза,   таарыныч.   3.   шалдыроо, ыксыроо.

Kırgız кыргыз.

Kırgızca кыргызча, кыргыз тили.

Kırgızistan  Кыргызстан.

kırıcı  1.  кыргыч,  талкалагыч,  бузгуч,

бүлдүргүч. 2. көңүл калтырган, ачуу, заардуу (сөз, мамиле). 3.алдын  алуучу,  бөгөт  болуучу.

4.эск.  алып сатар, кызыл кулак.

kırık I,-ğı 1. сынык, кыйратылган, бүл- дүрүлгөн, бузулган, кесик, кетик.

~  ayna  сынык  күзгү.  2.  сынык

(сөөктөгү).        ~                tahtası        шакшак. 3.таза кандуу эмес, аргын. ~ tazı аргын  тайган.  4.  бузук.  ~  yerini bulamamak        бузук        жерин                таба албоо.  5.  жара  тартылган  (дан), талкан. arpa ~ı арпа талкан. taş ~ı үбөлөнгөн/майдаланган таш. 6. ге- ол.  жарык, жылыш, көчүш. 7. на- чар        баа.        karnesinde        ~                yok чейрегинде        начар        баасы        жок. 8.таарыныч,                көңүл        калыш.        ~ almak  начар  баа  алыш.  ~  çizgi мат.  сынык сызык. ~ çoğul грам. бузук көптүк түр. ~ dökük 1) эски, тамтыгы   чыккан,   сынык-сунук, эскиден калма. 2) баш-аягы жок, маанисиз   (сөз,   кеп).   ~   vermek жаман баа коюш.

kırıkçı сыныкчы.

kırıklamak        майдалоо,        талкалоо, үбөлөө.

kırıklık,-ğı 1. шалдырама, алдан тайма, дармансыздык, ноокастык. 2. кө- ңүл        чөгүш,    капалык,    суздук,

маанайсыздык. vücutta ~ hissetmek

денеси шалдыроо/алсыроо.

kırılgan 1. бат сынган, морт. 2. өтм.

ызакор, чынтийбес.

kırılganlık,-ğı   1.   морттук.   2.   өтм.

ызакордук, чынтийбестик.

kırılım        физ.        сыныш        (жарыктын),

рефракция.

kırılma  1.  сынма.  ~sı  kolay  сынмасы

оңой. ~ payı соода сынык үчүн төлөп берүү. 2. физ. сынма, реф- ракция  (жарыктын).  ~lı  dürbün

рефрактор. ~ ölçer рефрактометр.

3.        арго        ойсоңдоо,        кыйшаңдоо

(көбүнчө аялдар үчүн).

kırılmak 1. сынуу, талкалануу, кыйроо.

2. бүгүлүү, катталуу. 3. кырылуу.

soğuktan, açlıktan kırılmışlar суук-

тан, ачкалыктан кырылышыптыр.

  1. 4.шалдыроо, алы/дарманы кетүү. 

  2. 5.ыза болуу, таарынуу (бирөөгө). 

  3. 6.ойсоңдоо,  кыйшаңдоо  (аялдар 

 

 

 

 

 

kırılmaz

kırkayak

 

үчүн). 7. арзандоо, азаюу, төмөн- дөө. fiyat ~ баа түшүү. soğuk ~ суук пастоо. 8. физ. (жарык) сынуу. kırılıp bükülmek жалпактоо, кошоматтануу. kırılıp dökülmek 1) сыпайысынуу. 2) сынып-бүлүнүү, тымтыракайы чыгуу. 3) жаны жер тартуу, алы кетүү/куруу.

kırılmaz 1. сынбас. ~ cam сынбас айнек.

    1. 2.өтм.     кайраттуу,   сабырдуу 

(киши).

Kırım Кырым.

kırım I 1. кыргын, тукум курут. сал.

katliam. 2. (малдын) кырылышы.

    1. 3.сынык    (бир    нерсенин).    4. 

(христиандарда) посттун бүтүшү.

5. бүкүм, бүктөм (кийимдин).

kırım II: туур.  с. ~ ~ ойсоң-ойсоң. ~ ~

kırıtmak ойсоң-ойсоң этүү.

Kırımlı кырымдык.

kırınım физ. дифракция.

kırıntı 1. сынык, кесек. 2. күкүм. ekmek

~sı нандын күкүмү. 3. калдык, кагынды,  мурас.  baba  servetinin

~ları ата байлыгынын калдыгы. 4. ооз. кургатылган отун. 5. таш- танды.

kırış: ~ ~ бырыш-тырыш. ~ ~ yüz бырышкан/бырыштуу жүз. ~ ~ gömlek        бырышкан-тырышкан

көйнөк.

kırışık 1. бырыш (денедеги). yüzünde ~ yok  бетинде бырыш  жок.  2. бы-

рыш, тырыш. yine ~ elbise giymiş дагы эле бырыш көйнөк кийип алыптыр.  3.  бырышкан,  бырыш

баккан.

kırışıklı        1.        бырыштуу,        бырышкан.

2.тырышкан.

kırışıklık,-ğı 1. бырыш. 2. бырыштуу- лук.

kırışıksız 1. бырышсыз, жылма, тасы-

райган. 2. бырышы/тырышы жок, үтүктөлгөн.

kırışmak 1. бырышуу, тырышуу. 2. кө-

ңүл калтырышуу. 3. кагыштыруу,

чагыштыруу. yumurta ~ жумуртка кагыштыруу. 4. талашуу, мелде- шүү (бир нерсе үчүн). 5. соода- лашуу. 6. тең бөлүшүү.

kırışmaz бырышпас, тырышпас (кезде-

ме).

kırıştırmak 1. бырыштыруу, тырышты- руу. 2. ойноо, жүрүү (аял).

kırıtım,   kırıtış   ойсокелик,   кылыкта-

ныш, ойкушташ.

kırıtkan ойсоңдогон, ойкуштаган, кы- лыктанган.

kırıtmak 1. ойсоңдоо, ойкуштоо, кы- лыктануу. 2. сүлкүлдөп/жамба- шын чайкап басуу. 3. кокустатуу,

мертинтүү (бутту).

kırk, -kı 1. кырк. 2. көп жолу. 3. кырк

(баланын   төрөлүшүнөн   кийинки

кырк күн). 4. кырк (өлүмдүн кыркынчы күнү). ~ kez кырк (көп) жолу. ~ bir kere maşallah! Кудай

көз тийгенден сактасын! (абдан ыраазы болгон нерсе үчүн айтылат).  ~ı  çıkmak  (баланын)

кыркы чыгуу. ~ defa кырк жолу. ~ dereden su getirmek кырк шылтоо айтуу.  ~  fırın  ekmek  yemek  узун

жылдар ачуу-таттууну бирге татмак. ~ kapının ipini çekmek (бир күндө)   бир   канча   үйгө   кирип

чыгыш. ~ları karışmış olmak кырк күн ичинде туулган балдар. ~ın- dan sonra azmak кыркынан кийин

кутуруш. ~ından sonra saz çalmak карыганда бир ишке баштоо. ~ tarakta bezi olmak бир топ иште

иштөө. ~ yamalı кырк жамактуу. ~ yılın başında өтө сейрек. ~ yılda bir кырк жылда бир.

kırkambar 1. миң түркүн нерсе сактал- ган жер/салынган буюм. 2. өтм. билбегени  жок  (киши).  3.  арго

кыдырып сатар. 4. дең. ар кошкон жүк.

kırkayak,  -ğı  зоол.   1.  кыркаяк  (Julus

terrestris). 2. чурай бити.

 

 

 

 

 

kırkı

kırmızı

 

kırkı жуушаң кайчы. kırkıcı кыркымчы. kırkım кыркын.

kırkımcı кыркынчы, кыркмачы.

kırkıncı  кыркынчы.  ~  kez  кыркынчы жолу.

kırklamak 1. кыркы чыгуу (бала тө- рөлгөндө). 2. кыркы болуу (бири өлгөндө).    3.    кайра-кайра    бир

нерсени жасоо.

Kırklar дин кырктар (мусулман динин- деги  кырк  ыйык).  ~a  kavuşmak

дайынсыз жоголуу.

kırklı 1. кыркы чыккан/өткөн (төрөл-

гөнүнөн/өлгөнүнөн).  2.  кырк  күн

ичинде төрөлгөн (балдар).

kırklık, -ğı 1. кырк бөлүктөн турган. 2.

кырк жаштарында болгон. 3. эск.

кырктык акча. 4. кырктык (жаңы төрөлчү балага даярдалган көйнөк).

kırkma 1. кыркма. 2. көкүл. 3. (айбан-

дарда) туяктын оорусу.

kırkmak кесүү, кыркуу, кыюу, кыскар-

туу.

kırkmerdiven тик /өр (жер).

kırlangıç,-cı  1.  зоол.   карлыгач  (Hirun-

do). 2. тар. тез жүрүүчү жеңил согуш кемеси. 3. кыдырмачы көз табыбы.  ~  balığıı  зоол. карлыгач

балык. (Trigla hirundo). ~ dönümü октябрдын башы. ~ fırtınası апрелдин башындагы бороон.

kırlaşmak (чачтар) агара баштоо.

kırlık, -ğı талаа, түздүк.

kırma 1. сындырма. 2. бүйүрмө, бүктө-

мө, пли (кийимде). 3. талкан. buğ- day ~sı буудай талкан. 4. полигр. кагазды        бүктөө/каттоо        (китеп

барагы үчүн). 5. аргын. arap ~sı bir at арап атынан аргындаштырыл- ган. 6. талкаланган, майдаланган.

7.  бүктөмө,  жыйма.  ~  sandalye

бүктөмө отургуч.

kırmacı   1.   полигр.        кагаз   бүктөөчү,

фальцовщик. 2. талкан сатар. 3.

тегирменчи.

kırmak,-ar 1. сындырыш, талкалаш. ka- seyi ~ кесени талкалаш. ekmeği ~

нанды сындырыш. ayağını ~ бутун сындырып алыш. 2. бир шекилге келтирип каттоо. forma ~ полигр.

формага  келтирүү  (китеп  бара- гын). 3. кырыш, жок кылыш (мис. малды). 4. азайтыш, төмөндөтүш,

арзандатыш. fiyat ~ баасын арзан- датыш. itibarını ~  аброюн түшү- рүш. rüzgârın etkisini ~ шамалдын

күчүн азайтыш. 5. көңүл калты- рыш, таарынтыш. şerefini ~ намы- сына  тийиш.  hatırını  ~  кадырын

түшүрүш. 6. бүктөө, бүгүү, каттоо.

  1. 7.буруш. direksyonu ~ рулду буруш. 8. фин.  векселди дисконт 

кылыш. 9. арго качыш, жоголуш. kıran kırana өлөрчө, аябастан (мушташуу,   күрөшүү).   kırasıya

gitmek алды-артын карабай аракет кылыш. kırdığı koz(lar) kırkı/ bini aşmak    жасаган    жаңылыштык-

тарынын эсеби жок. kırıp dökmek кыйратуу, бүлдүрүү, талкалоо. kırıp geçirmek 1) кыруу, жок кы-

луу, тукумун курут кылуу. 2) (би-

рөөнүн)  көңүлүн  катуу  оорутуу.

3) (бирөөлөрдү) күлкүлүү сөздөрү

менен боорун катыруу. 4) маашыр кылуу, тамшандыруу.

kırmalamak 1. майдалоо, тартуу, үбө-

лөө. 2. бүктөө, каттоо, бүйүрүү.

kırmalı  бүйүрмөлүү,  бүкмөлүү.  ~  etek

бүкмөлүү этек.

kırmız кермес, кырмыз (кырмыз курту- нан алынган кызыл боёк). ~ böceği зоол. кырмыз курту (Coccus ilicis).

kırmızı 1. кызыл (түс). kan ~sı кандай кызыл. ~ yanaklı кызыл жүздүү. 2. ботаникалык,   зоологиялык   тер-

миндердин тутумунда. ~ balık зоол. кызыл балык (Carassius carassius).   ~   biber   бот.    кызыл

калемпир   (Capsicum   annuum).   ~

 

 

 

 

 

kırmızılaşmak

kısık

doğan зоол. кызыл шумкар (Circus aeruginosis). ~ dut бот. кызыл тыт (Morus rubra). ~ lâhana кызыл капуста ~ tilki зоол. кызыл түлкү (Vulpes vulpes). ~ dipli mumla davet etmek көшөрүп/ көгөрүп (бир нерсени) сурануу. ~ fener арго сойкулар үйү. ~ gömlek жашы- рууга болбой турган нерсе. ~ körlüğü мед.  дальтонизм.

kırmızılaşmak кызаруу, кызгылт тартуу.

kırmızılık, -ğı кызылдык.

kırmızımsı, kırmızımtırak кызгылт, кызгыч.

kırnak, -ğı 1. эск. күң. 2. ооз. жасанган, боёнгон (аял). 3. сулуу, тыкан. 4. кылыктуу, наздуу, эрке (аял).

kıro ооз. чатак, зөөкүр, аксым.

kırpık кыркылган, четинен алынган, кесилген.

kırpıntı кесинди, айрынды, үзүндү.

kırpmak 1. кесүү, кыркуу. 2. кесип салуу,    кармап    калуу,    азайтуу

(мис. айлыктан). 3. (көз) кысуу. gözünü kırpmadan 1) көзүн ирмеп койбой. 2) коркпостон, тайсалда-

бастан.

kırro к.  kıro.

kırt: ~ ~ туур. с. кырт-кырт.

kırsal айыл/элет жери. ~ alan/bölge элет аймагы. ~ nüfus айылдыктар, элеттиктер.

kırtasiye 1. окуу куралдары. 2. окуу куралдарын саткан дүкөн. 3. кагаз менен жасалган ар түрдүү иштер.

kırtasiyeci 1. окуу куралдарын саткан киши. 2. (мамлекет иштеринде) майдачыл, бюрократ.

kırtasiyecilik,-ği 1. окуу куралдарын сатуу иши. 2. бюрократия, май- дачылык, керексиз сактык.

kırtipil арго 1. арабөк, чала-чарпыт, ишке жарабаган. 2. кадыр- барк- сыз (киши).

kıs:  ~  ~  туур. с.   кыт-кыт  (митайым

күлүш). ~ ~ gülmek кыт-кыт күлүш.

kısa ар кандай мааниде кыска. ~ adım

кыска адым/кадам. ~ boylu кыска бойлуу. ~ dalga радио кыска толкун.   ~   devre   элек.    кыска

тийиш. ~ dönüş кескин бурулуш. ~ etek кыска/мини этек. ~ geçmek/ kesmek  ток этер  жерин айтуу. ~

görüşlü акылы тайкы. ~ günün kârı жоктон көрө жогору. ~ hece грам. кыска  муун.  ~  ömürlü  1)  өмүрү

кыска. 2) көпкө сакталбаган. ~ söz кыска сөз. uzun sözün ~sı узун сөздүн кыскасы. ~ tutmak 1) (бир

нерсени) кыска кылып коюу. 2) кыскача айтып бүтүрүү. ~ ünlü кыска   үндүү.   ~   vadede   кыска

мөөнөттө. ~ vadeli кыска мөөнөткө ылайыкталган (мис. кредит). ~ yoldan   1)   кыска   жолдон,   көп

узартпай. 2) кескин түрдө.

kısaca 1. кыска. ~ özeti кыскача/ жы- йынтыгы.  2.   кыскача.  ~sı   кыс-

касы, кыскача айтканда.

kısacık        кыпкыска,        өтө        кыска.        ~ hayatında кыска өмүрүндө.

kısaç,-cı кычкач.

kısaçlamak  кычкачтоо,  кычкач  менен кыпчуу.

kısalık, -ğı кыскалык.

kısalmak 1. кыскаруу. 2. (убакыт) та- руу. zaman kısaldı убакыт тарыды.

kısaltma 1. кыскартма, кичирейтме (бир буюмду). 2.  кыскартылган сөз, аббревиатура.  3. кыскартыл-

ган ой/ түшүнүк.

kısaltmak 1. кыскартуу, боюнан кесүү

(бир буюмду). 2. кыскартуу, жы-

йынтыктоо (мис. сөздү).

kısas эск.  кысас, азап, бирөөгө жасал- ган кыянатчылыктын эсеби, өч. ~a

~ жамандыкка жамандык, кыя- натка кыянат.

kısık,-ğı        1.        кысылган,        үзүл-кесил,

пасайтылган.    ~    ateşe    pişirmek

 

 

 

 

 

kısıklık

kıskançlık

 

пасайтылган отто бышыруу. 2.кы- сылган (көз). 3. кысылган, араң чыккан (үн). ~ sesle konuşmak үнүн кичирейтип сүйлөшүү. 4. геогр. кысык, тар капчыгай. 5. мат. кыскарбас.

kısıklık,-ğı 1. кысыктык, пастык (мис.

үндүн). 2. тардык.

kısılış кысылыш.

kısılma 1. кысылма, азайтылма, үнөм- дөлмө. masrafların ~sı чыгымдар- дын  кысылмасы/азайтылмасы.  2.

физиол. систола, жүрөктүн кысы- лышы.

kısılmak 1. кысылыш, басылыш, паса-

йыш, тарыш, азайыш. musluğun suyu kısıldı чоргонун суусу азай- ды.  2.  (үн)  чыкпай  калыш/кар-

гылданыш. 3. кыйын абалда ка- лыш, аргасы түгөнүш. 4. (жүрөгү) кысылыш.

kısım,-smı 1. бөлүк, үлүш. halkın bir ~ı элдин бир бөлүгү. eşyanın bir ~ı буюмдардын бир бөлүгү. 2. аск.

бөлүк. büyük ~ негизги бөлүк/ күчтөр. 3. бир жыныстан болгон нерселердин тобу.  çocuk ~ı бала-

чака. kadın ~ı катын-калач. 4. бөлүм, секция. ~ ~ бөлүк-бөлүк, бөлөк-бөлөк.

kısınmak кысынуу, аянуу, үнөмдөө.

kısıntı 1. үнөм, кысынды, баш тартма. ~ yapmak үнөмдөө, ысырапты азай-

туу. 2. кыскартма, азайтма. kadro

~sı штат кыскартмасы.

kısıntılı үнөмдүү, бүйрө.

kısıntısız кысынбай, аянбай, кең- кесири.

kısır  1.  кысыр,  тукумсуз  (айбандар,

адамдар үчүн). 2. берекесиз, ку- нарсыз (жер). ~ toprak берекесиз топурак.   3.   өтм.    натыйжасыз,

пайдасыз, жөнсүз. ~ çalışma пайдасыз иш. 4. биол. өөрчүбөгөн, өнбөгөн,  көбөйбөгөн  (клетка).  ~

kalmak кысыр калмак.

kısırdöngü 1. лог. куру айлампа (анык- тамалардын бири-бирине шилте- ниши). 2. өтм. натыйжасыз/пай- дасыз нерселердин кайталанышы.

kısırganmak аянуу, сараңдануу.

kısırlaşmak кысырлашуу, кунары/ бе-

рекеси кетүү.

kısırlaştırma  вет.,мед.    кысырлаштыр- ма, бычма.

kısırlaştırmak вет.,мед.  кысырлашты- руу, бычып салуу.

kısırlık,-ğı 1. кысырлык, тукумсуздук.

  1. 2.берекетсиздик, кунарсыздык, арыктык (мис. жердин). 

kısıt,  -tı  1.  ук.   кысым,  үстүртөн  кө-

зөмөл (соттолгон кишинин мал- мүлкүнө). 2. ук. журтташтык укуктун    жоюлушу    (соттолгон

кишиде).

kısıtlamak 1. (бирөөнү) айрым укукта- рынан   ажыратуу.   2.   (бирөөнүн)

мал-мүлкүн көзөмөл алдына алуу.

  1. 3.өтм. (бир нерсени) чектөө, азайтуу, тарытуу. 

kısıtlayıcı 1. кыскан, кыскарткан, кыс- макка        алган. 2. чектелген, тарыткан. haklarını ~ tedbirler al-

dılar укуктарын чектеген чаралар алынды.

kısıtlı 1. кысымга алынган, кысылган,

азайтылган. 2. аз, өп-чап, жетер- жетпес.

kıskaç,-cı 1. кычкач, кыпчуур. 2. өтм.

кычкач, айлантып курчоо. ~ içine almak аск. эки жактан имерип курчоого алыш. 3. тиш, азуу (ай-

рым жаныбарлардын). 4. кып- чуур/кычкач түрүндө болгон (нерселер). ~ gözlük пенсне.

kıskanç,-cı  1.  кызганган,  ичи  тар.  2.

көрө албас.

kıskançlık,-ğı  1.  кызганч,  кызганыш,

ичи тардык. 2. көрө  албастык, эрегиш. ~ yüzünden көрө албас- тыктан.  ~la  ичи  тардык/көрө  ал-

бастык менен.

 

 

 

 

 

kıskandırmak

kış

 

kıskandırmak (бирөөнүн) ичин күйгү- зүү, кызгандыруу, эрегиштирүү.

kıskanmak 1. кызгануу. karısını ~ ая-

лын кызгануу. 2. көрө албоо, ичи таруу. başarılarını kıskanıyor ийги- ликтерин  көрө  албайт.  3.  аянуу,

көп көрүү. bir dilim ekmeğini ~ бир кесим нанын аямак. 4. суктануу, сугу түшүү.

kıskı кыстырма, кысынты, өөн, шынаа.

kıs: ~ ~ кыт-кыт. ~ ~ gülmek кыт-кыт гүлүү.

kıskıvrak 1. аял-буялга келтирбей, арыдан-бери. 2. чырмап. ~ bağla- mak чырмап байлоо. ~ yakalamak

аял-буялга келтирбей колго түшүрүү.

kısmak 1. кысыш, кысмакка алыш. 2.

(үндү) кичирейтиш, бастатыш. 3. (отту) басайтыш. 4. кысыш (көз- дү). 5. кыскартыш, тарытыш, кы-

сыш (белди, кемерди). kemeri ~ кемерди кысуу. 6. азайтуу, үнөм- дөө. masrafları ~ коромжуну/чы-

гымды азайтуу.

kısmen бир/айрым бөлүк. işi ~ bitirdik

иштин  бир  бөлүгүн  бүтүрдүк.  ~

haklısınız айрым/кээ бир нерселерди туура айтасыз.

kısmet,-ti 1. таалай, жол, бакыт, тагдыр.

~i açık olmak бактысы ачык болуш. 2. (кыз же жигит үчүн) үйлөнүү бактысы. 3. сырд. с.  Kу-

дай буюрса! балким! ким билет! ~i açık 1) бактысы ачык. 2) жуучусу көп (кыз). ~i açılmak 1) иши оңо-

луу, бактысы  ачылуу. 2) жолу ачылуу (кыздын). ~  aramak бак- тысын  издөө.  ~i  ayağına  (kadar)

gelmek  бактысы  аягына  келмек.

~ini ayağıyla tepmek аягына келген бактысын   тебүү.   ~ini   bağlamak

бактысын байлап коюу (дуба менен). ~i bağlanmak бактысы байланып калуу. ~ beklemek таа-

лайынын/бактысынын        ачылы-

шын күтүү. ~i çıkmak бактысы/ жолу ачылуу (кыздын). ~ değilmiş Kудай айтпаптыр. ~ kapısı киреше кирген жер. ~i kıt olmak таалайы тайкы болуу. ~ine mani olmak (бирөөнүн) бактысына/жолуна жолтоо/бөгөт болуу. ~ olmak Kу- дай/тагдыр буюрса, насип болсо.

kısmetli таалайлуу, жолдуу, ак жолтой.

kısmetsiz 1. таалайсыз, жолу жок, кара жолтой. 2. күйөөдөн багы жок (кыз).

kısmî чала, жарым-жартылай, толук эмес. ~ körlük чала сокурлук. ~ örtme астр.  жарым-жартылай ту-

тулуу (Күн, Ай). ~ seçim толук эмес шайлоо.

kısrak, -ğı бээ.

kıssa эск. аңгеме, баян, болмуш. ~dan hisse тамсилден чыккан сабак/ты- янак. ~dan hisse almak (бир нерсе-

ден) сабак алыш.

kıstak,-ğı геогр. жарым аралды мате- рикке байлаган ичке узун жер тил-

кеси.

kıstas 1. чоң тараза. 2. чен, өлчөм, критерий. ~ tutmak өлчөм/крите-

рий катары алмак.

kıstırmak  1.  кыстыруу.  2.  кыпчытуу.

parmağını kapıya kıstırdı бармагын

каалгага кыпчытып алды. 3. камоо, тосуу. kaçanları kayalığa kıstırdılar   качкандарды   зоокага

камашты.

kış I кыш. ~ bastırmak кыш кирүү. ~ buğdayı  күздүк  буудай.  ~ı  çıkar-

mak 1) кыштан чыгуу. 2) кыш бою созулуу. ~ı etmek 1) кышка чейин (бир жерде) калыш. 2)кыш-

ка чейин созулуш. ~ı geçirmek кыштан/кыштап чыгуу. ~ kıyamet кыш кыяматы. ~ uykusu 1) кыш

уйкусу   (айрым   айбандарда).  2)

өтм.  кыймылсыз/ жансыз абал.

kış II сырд. с.  кыш! кыш! (куштарды

айдоо).

 

 

 

 

 

kışın

kıvamsız

 

kışın кышында, кышкысын.

kışkırtı көкүтмө, бузукулук.

kışkırtıcı 1. (бир нерсени) көкүткөн, ча-

гым салган, отун тутандырган, ара бузган. ~ davranışlar чагым салган аракеттер.   2.   чагымчы,   бузуку,

көкүтүүчү, от тутандыруучу, про- вокатор. savaş ~ları согуш отун тутандыруучулар.

kışkırtıcılık,-ğı   чагымчылык,   бузуку- лук, көкүтүүчүлүк.

kışkırtma чагым, көкүтмө, ара бузма.

kışkırtmak 1. көкүтүү, чагым салуу, (бир нерсенин) отун тутандыруу, козгоо. 2. (канаттууларды) үркү-

түү, айдоо.

kışkışlamak канаттууларды "кыш-кыш"

деп айдоо.

kışla 1. казарма. 2. ооз. мал короо. kışlak, -ğı 1. кыштоо. 2. кыштак. kışlamak I 1. кыш кирүү. bu yıl erken

kışladı быйыл кыш эрте келди. 2.

кыштоо, кышты өткөрүү.

kışlamak II канаттууларды үркүтүү.

kışlık   1.   кыштык,   кышкы.   ~   giysi

кышкы кийим. 2. кыштык (үй).

kıt,-tı  тартыш,  таңсык,  аз,  жетишсиз,

кем. ~ kanaat geçinmek / ~ı ~ına geçinmek эптеп-септеп жан багуу, өлбөстүн күнүн көрүү. ~ akıllı кем

акыл. sözü ~ adam көп сүйлө- бөгөн киши.

kıta 1. материк, континент. Amerika ~sı

Америка материги. 2. бөлүм, бөлүк, кесим, аянт, аймак. 3. аск. бөлүк,  отряд.  hücum  ~sı  чабуул

коюучу бөлүк. 4. ад. куплет. 5. көлөм, өлчөм. ~sı  büyük kitap көлөмү  чоң  китеп.  6.  даана.  7.

мат. сегмент. ~lar arası континенттер арасы. ~lar arası füze        континенттер        аралык

мерчемдеги ракета. ~ ~ бөлүк- бөлүк. ~ sahanlığı деңиздин тайыз (200 м΄ге чейинки) түбү.

kıtaat,-tı (kıta’нын көпт. т. ) аскердик

бөлүктөр.

kıtal, -li 1. кыргын, таймаш. 2. согуш.

kıtık,-ğı   пахта/кендир   буласы   (мат-

рац, жаздык, креслолордун  ичин толтурууда колдонулат).

kıtıpyos арго баасыз, барксыз (киши),

киши сөрөй.

kıtır  I  1.  арго  калп,  жалган.  2.  куу- рулган   жүгөрү.   ~   atmak/yuvar-

lamak арго калп айтуу.

kıtır  II  туур. с. кытыр,  кытырак.  ~  ~ olmak кытырак болуу. ~ ~ kesmek

  1. 1)кытыратып кесиш. 2) өтм. жайлап/өлтүрүп салыш. ~ ~ gülmek кыт-кыт күлүш. 

kıtırcı арго жалганчы, калпычы.

kıtırdamak кытыроо.

kıtırtı кытырак.

kıtlama кантты аз-аздан кертип чай ичүү. çayı ~ içer чайды кант тиштеп ичет.

kıtlaşmak таңсык/жок болуш, табылы- шы кыйындаш.

kıtlık,-ğı 1. жетишсиздик, аздык, тар-

тыштык, кемчилдик. mal ~ı товар жетишсиздиги. 2. жут, ачкачы- лык. ~ yılı жут жылы. 3. өтм.  сөз-

гө сараңдык, түнттүк. ~tan çıkmış gibi жуттан чыккандай. ~ına kıran girmek        тартыш/таңсык      болуу

(мис. бир нерсе).

kıvam 1. кыяп, коюулук/даярдык аба- лы (мис. бир суюктуктун). ~ında

кыябында. 2. өтм. (бир нерсенин) так маалы, кызуусу. ~ın geltirmek учурун/ыңгайын келтирүү. 3. тап

(мис. спортсмен же ат үчүн). 4. болуп/толуп/гүлдөп турган учу- ру. ~ını bulmak 1) кыябын табуу.

  1. 2)табына келтирүү. 

kıvamlanmak  1.  (суюктуктар  үчүн)

кыябына келүү. 2. өтм.   табына/

кызуусуна келүү. 3. маалы/учуру келүү.

kıvamlı кыябына/табына келген.

kıvamsız кыябына/табына келе элек.

 

 

 

 

 

kıvanç

kıvrılmak

 

kıvanç,-cı 1. сыймык. ~ duymak сый- мыктануу. 2. кубаныч, сүйүнүч, ыраазычылык. ~ duymak сүйүнүү, кубануу.

kıvançlı 1. сыймыктанган, шерденген.

2. кубанычтуу, сүйүнүчтүү.

kıvanmak        кубануу,        сыймыктануу, ыраазы болуу.

kıvıl: ~ ~ кылкылдап (жөнөө).

kıvılcım  1.  учкун.  ~  çakmak  учкун чачыроо. ~ saçmak учкун чачыш.

2. өтм. жышаан, таасир. beyninde

çakan şimşeğin kıvılcımları hemen ağzından saçılır өтм. мээсине тийген  чагылгандай  ой  учкундары

дароо оозунан (сөз болуп) чачы- райт. umut ~ı үмүттүн шооласы. ~ kafesi/siperi учкун тоскуч.

kıvılcımlanmak        учкун        чачыратып күйүү.

kıvılcımlı учкундуу, учкун чачып күй-

гөн.

kıvır I: ~ ~ 1) тармал-тармал. saçları ~ ~

чачтары  тармал-тармал.  2)  кыл-

тыңдаган, жылмаңдаган. ~ ~ oyna- mak        сүлкүлдөп бийлеш. ~ ~ yürümek    кылтың-кылтың    этип

басыш.

kıvır  II:  ~  -  zıvır  1)  ыпыр-сыпыр.

2)аки-чүкү, чоо-жай.

kıvırcık  1. тармал.  ~  saç  тармал  чач.

  1. 2.тармал жүндүү кой (койдун өзгөчө  түрү).  3.  бот.   быжыгыр 

салат (Lactuca capitata).

kıvırmak 1. түрүү, түйүү, тоголоктоо, толгоо.   kuyruğunu   ~   куйругун

түйүү. 2. тармалдатуу. saçlarını ~ чачтарын тармалдатуу. 3. бүгүү, каттоо. çarşafın kenarlarını kıvırdı

шейшептин четтерин бүктү. 4. кы- лакташ, чайкаш (мис. жамбаш- ты). кıvıra kıvıra oynadı жамбаш-

тарын чайкап бийледи. 5. бүтү- рүп/мойсоп салыш, колунан келиш.  bir   tencere   çorbayı   bir

oturuşta kıvırdı бир ичкенде бир

мискей сорпону бир ичип салды.

  1. 6.оозун көптүрүү, апыртуу, жал- ган сүйлөө. yalanlar ~ калп айтуу. 

  2. 7.бурулуу. araba sola kıvırdı машине солго бурулду. 8. көздөн кайым болуу, качып жоголуу. 

kıvrak 1. толгонгон, түрүлгөн, чыйра- тылган. 2. бүгүлгөн, катталган. 3. шайдоот, шамдагай, чапчаң, чый-

рак. 4. зээндүү, жатык тилдүү, элпек. ~ bir anlatım элпек баян- дама. 5. аялдардын жука чапаны.

6. ооз. шашма. 7. ооз. келишкен, жарашыктуу кийинген, тыкан.

kıvrakça        чапчаңдык/шамдагайлык

менен.

kıvraklık, -ğı 1. чапчаңдык, чыйрактык, шамдагайлык. 2. жатык/элпек тил-

дүүлүк (жазууда жана сүйлөөдө).

3. наздуулук, ойсокелик. 4. ирет- түүлүк, кылдаттык, тыкандык..

kıvramak 1. тоголоктошуп/түйдөктө- шүп/чатышып калыш. iplik kıvra- mış  жип  чатышып  калыптыр.  2.

бат басыш. 3. аракетке киришиш.

kıvranmak 1. кыйналыш, кыйынчылык тартыш, чабалакташ. sancı çeken

kadın kıvranmaya başladı толгоо тарткан аял чабалактай баштады.

  1. 2.өтм.  азап тартыш, жаны/зээни 

кейиш. 3. өтм. бир нерсеге катуу муктаж болуш. yoksulluk içinde kıvranıyordu     жокчулук     ичинде

айласы кетип турган.

kıvrık 1. чыйратылган. ~ bıyıklar чый- ратылган  муруттар.  2.  бүгүлгөн,

бүктөлгөн,  ичине  кайрылган.  3.

бүктөм, кайырма (кийимде).

kıvrıklık, -ğı тармалдык.

kıvrılma 1. бүгүлмө, бүктөлмө. 2. геол.

жер кыртышынын катталышы.

kıvrılmak 1. бүгүлүү, бүктөлүү, катта-

луу. 2. тармалдануу, толкундануу.

  1. 3.түйүлүү, түйдөктөшүү, түрмөк- төшүү. 4. бүрүшүп/оролуп жатуу. 

5. бурулуп кетүү.

 

 

 

 

 

kıvrım

kıyı

 

kıvrım 1. уюлгуган, айланган, удургу- ган. ~ ~ 1) тармал-тармал, түрмөк- төлгөн. duman ~ ~ kaynıyordu ту- ман  удургуп  көтөрүлүп  келатты.

2.    чабалактап,    жан    талашып.

  1. 3.бүгүм, бүктөм. 4. анат.  мээнин 

бырыштары. 5. геол. катмар, кат- там (мис. тоонун).

kıvrımlanmak катталышуу, бүгүлүү.

kıvrımlı 1. бүктөмү/каттамы бар. 2. уюлгуган, түрмөктөшкөн. 3. геол. катталышкан, катмарлуу.

kıvrıntı 1. каттам, бүктөм, кайрылган жер. 2. бурулуш. yolun ~sında жолдун бурулушунда.

kıya кылмыш.

kıyacı кылмышкер, киши өлтүргүч.

kıyafet, -ti 1. тышкы көрүнүш, кебете. ~

düşkünü 1) кийими начар/жупу- ну. 2) кийимдин артынан түшкөн.

2.  расмий  кийим,  форма.  postacı

~ındeki kimse почточу формасын кийген бирөө. 3. өзгөчө кийим, костюм.    ~    balosu    костюмдар

баллы.

kıyafetli 1. кийимчен, кийинген, көрү- нүшүндөгү. asker ~ аскер кийим-

чен. 2. жакшы кийинген.

kıyafetname 1. бир өлкөнүн/бир доор- дун кийимдерин баяндаган китеп.

2. кийимге карап кишиге баа берүү маалыматын берген китеп.

kıyafetsiz кийими начар.

kıyak 1. арго мыкты, жараган, келиш- кен, сонун, укмуш. ~ bir söz сонун сөз.   ~   bir   delikanlı   келишкен

жигит. 2. ооз. таш боор, заалим, зуулум. ~ kaçmak арго туура болуу, төп келүү, орундуу болуу.

kıyakçı арго тобокелчи (кумарда).

kıyam эск. 1. ордунан туруу, өйдө бо- луу.  2.  бир  ишке  баштоо/кири-

шүү. 3. көтөрүлүү, баш көтөрүү. 4. (Ислам ынанчында) өлүмдөн ки- йин кайра тирилиш. 5. (намазда)

өйдө туруш.

kıyamet, -ti 1. кыямат, дүйнөнүн соңу.

~ günü кыямат күнү, сурак күнү.

  1. 2.өтм.  ызы-чуу, тополоң, дүрбө- 

лөң. ~ alâmeti 1) кыяматтын бел- гиси/жышаанасы. 2) замандын начар жактары. ~ gibi/kadar аябай

көп, эбегейсиз. ~e kadar кыямат- тык, кыяматка чейин. ~e kalmak кыяматка калуу (аягы көрүнбөгөн

иш    тууралуу).    ~leri    koparmak

ызы-чуу түшүрүү, жаңжал салуу.

~ kopmak 1) кыямат күнү келүү.

2) чатак/ жаңжал чыгуу.

kıyas 1. салыштыруу, теңештирүү. ~la

салыштырып/теңештирип   кара-

ганда, салыштырганда, теңештир- генде. ~tan hariç салыштырып/ теңештирип болбойт. 2. окшошту-

руу, тууроо, өрнөк алуу. 3. лог. силлогизм. сал. tasım. ~ etmek салыштыруу.

kıyasıya   өлөрчө,   аябай.   ~   dövüşmek

өлөрчө мушташуу.

kıyasî 1. эрежеси/жолу/тартиби менен

жасалган. 2. лог. окшош, бирдей, окшоштукка негизделген. 3. грам. туура, регулярдуу (этиш).

kıyaslama салыштырма, теңештирме. kıyaslamak салыштыруу, теңештирүү. kıydırmak  1.  кыйдыруу,  кестирүү.  2.

өлтүртүү, көзүн тазалатуу. 3.: nikah ~ нике кыйдыруу.

kıyı 1. жээк, жака, кылаа. deniz ~sı де-

ңиз жээги. ~da gazinolar var жээк- те казинолар бар. ~ boyu çisgisi деңиз жакасындагы тилке. 2. чет,

уч, кыр. tepsinin ~sı көмөштандын кыры.   yolun   ~sı   жолдун   чети.

  1. 3.өтм.   ээн/жымжырт  жер.  ~ya 

atmak жээкке сүрүп чыгаруу. ~da bucakta/        köşede буйтка/көздөн далдоо жерде. ~ya çıkmak жээкке

чыгыш. ~ çulluğu зоол.  жээк чулдугу (Limosa lopponica). ~dan gitmek    жээк   бойлоп    жүрүү.   ~

kırlangıcı  зоол.  талаа  карлыгачы

 

 

 

 

 

kıyıcı

kıytırık

 

(Sterna paradisaea). ~dan ~dan узактан, алыстан. ~ suları жээк суулары.

kıyıcı I 1. кыйган (мис. отунду, тамеки сотосун ж. б. ). 2. таш боор, заалим, аёосуз. сал. zalim.

kıyıcı II 1. тар. жээк сүрүндүлөрүн чогулткан        киши. 2. жээкте жашаган балыкчы.

kıyıcılık,-ğı таш боордук, заалимдик. ~ etmek таш боордук кылуу.

kıyık I, -ğı кыйык.

kıyık II, -ğı темене.

kıyılamak кылаалоо, жээктөө.

kıyılmak 1. кыйылуу, майда-майда туу-

ралуу. et kıyıldı эт тууралды. 2. кыйып кетүү. paraya kıyamadı акчаны  кыя  албады.  3.  алсыроо,

чарчап-чалыгуу. açlıktan içim kıyı- lıyor ачкалыктан ичим кабышты.

kıyım   1.   кесим,  туурам,   тууралыш.

tütün ~ı iri olmuş тамекинин туу- рамы ири болуп калыптыр. 2. туу- роо/кесүү  шекили.  ince  ~  жука/

ичке тууроо. iri ~ ири/жоон тууроо. 3. бир жолкуда тууралган өлчөм. 4. мыйзамсыздык, өзүмби-

лемдик. ~ ~ ичке-ичке, жука-жука.

iri ~ adam сөөк-саактуу киши.

kıyımlı   тууралган,   кесилген.   ince   ~

ичке/жука тууралган.

kıyın эзүү, басмырлоо, запкы көргөзүү.

kıyınmak 1. жаны жер тартуу, денеси

оорлошуу. 2. өзөрүү, ачка болуу. midem kıyındı ашказаным ачышты.

kıyıntı 1. тууранды, кесинди, чамынды.

tahta  ~sı  тактайдын  чамындысы.

2. алсыздык, дененин оордошу. 3.

мед.    ашказандын   жыйрылышы

(ачкалыктан).

kıyış туураш, кесиш.

kıyısal жээкке/бойго тиешелүү.

kıyışmak 1. макулдашуу, келишүү, уба- далашуу.  2.  күч  сынашуу,  тең-

тайлашуу,    бой    өлчөшүү.    sen

onunla kıyışamazsın сен ага тең келе албайсың. 3. (бир нерсеге) бел байлоо, чымыркануу.

kıyma 1. кыйма, туурама, кесме. 2. туу- ралган эт, фарш. ~ tahtası эт туу- ралган  тактай.  et  ~  makinesi  эт

туурагыч        машине. 3. майда куурдак.

kıymak, -ar 1. кыйыш, кесиш, туураш.

kıyık ~ кыйык кесиш. et ~ эт туураш. tütün ~ тамеки туураш. 2. кыйып   салуу,   аябоо.   parasına

kıyamıyor акчасын кыя албай турат. 3. өтм. аёосуз өлтүрүү. yavruma nasıl kıydılar? кулунума

кантип колдору барды? 4. макул- дашуу, келишим түзүү, каттоо. nikah ~ нике кыюу.

kıymalı ичинде тууралган эти (фаршы)

бар.

kıymalık,-ğı туураганга ылайык (мис.

эт).

kıymet,-ti 1. баа, нарк. ~i biçilmez баасы бычылбас. 2. барк, кыймат. ~ artışı

баа артышы/көтөрүлүшү. ~ biç- mek        баа бычуу. ~ini bilmek баасын/ баркын билиш, кадырына

жетиш. ~ten düşmek наркы түшүү, баасы төмөндөө. ~ koymak/takdir etmek баалоо, баа бычуу. ~i olmak

баалуу болуу. ~ vermek барктоо, баалоо, баа берүү.

kıymetlenmek 1. баасы көтөрүлүү, баа-

лануу. 2. баркы көтөрүлүү, кадыр- баркы артуу.

kıymetli 1. баалуу, кымбат. ~ eşya баа-

луу буюм. 2. барктуу, кадырлуу, ардактуу. ~ bir bilim adamı ардактуу/   барктуу   илимпоз.   ~

evrak баалуу кагаз/документ. kıymetsiz 1. баасы жок. 2. баркы жок. kıymık,-ğı кыпын, тикен, чөңөр. eline ~

battı колуна чөңөр кирди. gözüme

~ kaçtı көзүмө кыпын түштү.

kıymıklı тикендүү, чөңөрлүү.

kıytırık арго одоно, эптеп-септеп жа-

 

 

 

 

 

kıyye

kızdırmak

 

салган, жупуну.

kıyye        эск.        салмак        бирдиги        (1300

граммга жакын).

kız 1. кыз. ~ arkadaş 1) теңтуш кыз. 2) сүйлөшкөн кыз. genç ~ бойго жеткен кыз, селки. ihtiyar ~ кары/

кара далы кыз. 2. кыз бала. ~ çocuk кыз бала. dört ~ı var төрт кызы  бар.  3.  кызым  (кайрылуу

сөзү). müdüre bağlar mısın kızım директорго байланыштырып кой- чу,    кызым.    4.    дама    (карта

оюнунда). karo ~ı момун дама. ~lar ağası (султан гареминде) бычмал эркек. ~ alıp vermek кыз алышуу. ~

almak кыз (келин) алуу. ~ı baştan çıkarmak кыздын башын айлан- туу,  кызды  алдап  кетүү.  ~  böceği

зоол. жалпак ийнелик (Libellula depressa). ~ evi кыздын үйү, кызы бар үй. ~ evlât кыз бала. ~ gibi 1)

кыздай  (назик,  сылык,  уялчаак).

2) таза, жаңы. ~ gibi araba жап- жаңы машина. ~ istemek кыздын

колун сурап барыш, жуучу түшүш. ~ kaçırmak кыз ала качыш. ~ kardeş карындаш/сиңди.

~ı kısrağı кыз-кыркыны. ~ kızan бала-чака. ~ kuşu зоол.ызгыт (Vanellus  vanellus).  ~  lisesi  кыздар

лицейи. ~ oğlan ~ аруу кыз. ~ tarafı

кыз жак (күйөө жак каршысында).

~   vermek   кыз  бериш/чыгарыш.

anasına bak, ~ını al, kenarına bak bezini al мак. энесин көрүп кызын ал,  эшигин  көрүп  төрүнө  өт.  ~ım

sana söylüyorum, gelinim sen anla мак. керегем сага айтам, келиним сен  ук,  уугум  сага  айтам,  уулум

сен ук.

kızak,-ğı 1. чана. ~ arabası араба/чана. ~ kaymak/yapmak чана тебүү. 2. дең.

чана (үстүндө кеме жасалган/ оңдолгон же түшүрүлүп/ чыга- рылган жай). 3. тех. рама, такооч.

motor ~ı мотор алды рама. ~a çek-

mek 1) кемени текшерүү/оңдоо үчүн чанага чыгармак. 2) өтм. (бирөөнү) ишинен төмөндөтмөк.

kızaklamak тех. тормозу иштебей калуу, тайгалануу (мис. машине- нин ж. б. ).

kızaklık,  -ğı  архит.   полдун  тирөөч- төрү.

kızamık, -ğı мед.  кызамык. ~ çıkarmak/

olmak кызамык чыгуу.

kızamıkçık, -ğı мед.  кызылча (оору).

kızan I ооз.  1. эркек бала. 2. дөөгүрсү-

гөн/көпкөн жигит. 3. бала- бакыра.

kızan II ооз.  айбандардын куут маалы.

~a   gelmek   (ургаачы   айбандар)

күүгө келмек.

kızarık,-ğı  кызарып  калган  (жер).  ~

gözler кызарган көздөр.

kızarıklık,-ğı  кызарма,  кызарган  жер.

kolunda biraz ~ var колунда бир аз

кызарган жери бар. kızarış кызарыш. kızarma кызарма.

kızarmak 1. кызаруу, албыруу. yüzü kızardı жүзү кызарды. 2. кызарып бышуу  (жашылча,   жемиштер).

domatesler kızardı помидорлор кызарды. 3. куурулуу. etler iyice kızarınca su koyulur эттер жакшы

куурулган        кезде суу куюлат. kızarıp bozarmak бир кызарып, бир бозоруу.

kızartı   кызгылтым,   кызгыч   тарткан

(жер, нур).

kızartma 1. кызартма, кызыл түс берме.

2. куурма, майга куурулуп жасал- ган (тамак). patlıcan ~sı куу- рулган        баклажан.    kabak    ~sı

куурулган кабак.

kızartmak 1. кызартуу, кызыл түс бе- рүү.  2.  :  yüzünü  ~  уят  кылуу,

бетин кызартуу. 3. майга кууруп бышыруу.

kızdırmak 1. ысытуу, кызытуу, кызар-

гыча отко кармоо. 2. өтм.  (бирөө-

 

 

 

 

 

kızgın

kızıştırmak

 

нүн) ачуусун/жинин келтирүү.

kızgın  1.  кызыган,  ысытылып  кызар- тылган   (металл,        май).   ~   yağ

кызыган май. 2. ысык, кайнаган, куйлаган. ~ kum ысык кум. ~ güneş   кайнаган   күн.   3.   өтм.

ачуулуу,  жинденген,  кызаңдаган.

~   baba   ачуулуу   ата.   ~   bakış

ачуулуу  көз  караш.  ~  ~  кызы-

раңдап, жинденип. ~ ~ bakıyor жинденип карайт. 4. күүгө келген (айбан). ~ bulut геол.  вулкандан

көтөрүлгөн булут.

kızgınlaşmak        кызаңдоо,        жинденүү, ачуулануу.

kızgınlık,-ğı 1. ысытылган/кызытылган абал. 2. өтм. ачууланган/жин- денген абал. 3. күүгө келген учур

(айбандардын).

kızıl 1. кызыл (түс). ~ boya кызыл боёк

(тамырдан алынат). ~ ışık кызыл

нур. ~ saç кызыл түстүү чач. 2.өтм. кызыл,  коммунист,  рево- люциячыл.   Kızıl   Ordu   Кызыл

Армия. 3. кызылдай, ашкере, өтө, накта. ~ cahil кызылдай дөдөй. ~ deli   кызылдай   жинди.   4.   мед.

скарлатина. 5. ооз. алтын. ~a çalmak кызгылтым тартуу. ~ kıyamet koparmak кызыл кыргын

салмак.

kızılağaç, -cı бот.  кызыл жыгач (Alnus).

kızılaltı, -nı физ. инфракызыл.

Kızılay Кызыл Ай (коому).

Kızılbaş мус. кызылбаш, шиит.

kızılca  1.  кызгыч,  кызгылт.  2.  кызыл

буудай. ~ kıyamet кызыл кыргын, ызы-чуу, чатак, жаңжал. ~ kıyamet koparmak кызыл кыргын салыш.

kızılcık, -ğı (~ ağacı) бот. кызыл дарагы (Cornus mas). ~ sopası кызыл дарак бутагынан жасалган таяк. ~ sopası

yemek таяк жемек.

Kızıldeniz Кызыл Деңиз.

Kızılderili   жергиликтүү   америкалык,

кызыл терилүү.

Kızılelma 1. Османлылар тарабынан Рим жана Вена шаарларына бе- рилген ат. 2. дүйнө жүзүндөгү түрктөрдү баш коштуруп, бир чоң        императорлук куруу жө- нүндөгү идея.

Kızılhaç Кызыл Крест.

kızılısı  жай  саратаны  (июлдун  экинчи жарымы).

kızılkanat,-dı        зоол.        кызыл        канат

(Scardinius erythrophthalmus).

kızılkurt,-du  кызыл  курт  (ат,   эшек-

тердин ичегисинде жолуккан мите).

kızıllaşmak  кызыл  тартуу,  кызыл  түс

алуу, кызаруу.

kızıllık,-ğı 1. кызылтым түс, нур. 2. таң, таң        шооласы,        кызыл        күүгүм.

akşam ~ında кызыл күүгүмдө. bir sabah ~ında бир күн таң кызарып атканда. 3. кызыл упа түрү. 4. ооз.

скарлатина.

kızılmak        кызаңдоо,        жини/ачуусу келүү.

kızılötesi, -ni к. kızılaltı. kızılşap, -bı ачык кызгылт көк. kızıltı кызгылтым нур, алоо.

kızılyaprak,-ğı бот.  кызыл жалбырак

(Agrimonia eupatorium).

kızılyara мед.  чыйкан түрү.

kızılyörük мед. тилме, кыйма (бет кызарып, дененини ар жери шиши- ген жугуштуу оору).

kızışık,-ğı  1.  жинденген,  каарданган, албууттанган. 2. катуу, кызуу.

kızışmak  1.  кызып  кетүү,  алоолонуу,

күчөө. güreş gittikçe kızıştı күрөш барган сайын кызыды. işler birden kızıştı  иштер  дароо  кызыды.  2.

ысуу, кызуу. 3. өтм. кызуу, алоо- лонуу, күчөө. politik münakaşalar kızıştı   саясий   талаш-тартыштар

кызыды. 4. (айбандар үчүн) күүгө келүү.

kızıştırmak  1.  козгоо,  алоолондуруу,

күчөтүү,  жалындатуу  (мис.   от-

 

 

 

 

 

kızlık        ki

 

ту). 2. өтм. козгоо, күчөтүү, алоолондуруу, ырбатуу (мис. чатакты, согушту ж. б. ). 3.өтм. жандандыруу, кызытуу, дем/кай- рат берүү (мис. бир ишке).

kızlık,-ğı 1. кыздык белги. 2. кыз кез/ чак. ~ soyadı кыз кезиндеги фами-

лиясы. 3. ооз. өгөй кыз. ~ını bozmak  кыздыгын  алуу.  ~  zarı

анат.  кыздык белгиси/чели.

kızmak 1. кызуу, ысып чыгуу. demir kızdı  темир  кызыды.  2.  ачуусу/

жини келүү, каардануу, жаал- дануу. oğluma kızıyordum уулума жиним келди. 3. (айбандар үчүн)

күүгө келүү. 4. (ургаачы куштар үчүн) күрп болуу.

kızmemesi,-ni  1.  кыз  эмчек  (лимон,

шабдалы түрлөрү). 2. грейпфрут.

ki  багыныңкы  сүйлөмдөрдү  байланыш- тырган    байл.        1.    деп,    дейсиң.

duydum ~ satılmış сатылып кетти деп уктум. öyle koşar ~ arkasından kurşun      yetişemez      ушунчалык

(катуу) чуркайт дейсиң, арка- сынан ок жетпейт. 2. турган, ... – дай. bir söz söylendi ~ kimse itiraz

edemezdi эч ким каршы чыкпай турган бир сөз сүйлөндү. 3. сүй- лөмдүн айрым мүчөлөрүнө басым

жасап        күчөтүп көргөзөт. bir adam ~ söz dinlemez сөз уга турган киши   эмес.   o   yerden   ~   herkes

kaçar, sen de kaç элдин баары качкан ал жерден сен да кач. 4. би- ринчи        сүйлөмдөгү    аракеттин

күтүлбөгөн жагдайга туш кел- генин көргөзөт. gözlerimi açtım ~ hastanedeyim!    көздөрүмү    ачсам,

ооруканада жатам! elime aldım ~ sıcacık колума алсам, ыпысык. 5.– са,      эле,      да     байламталары

сыяктуу карама-каршы маанидеги сүйлөмдөрдү байланыштырат. hiç bir  şey  söylemedi  ~  küseyim  эч

нерсе    сүйлөбөсө    эле    таарына

беремби. âlemin ağzı torba değil ~ büzesin элдин оозу баштык эмес да байлап койгудай. 6. наара- зычылык билдирүү үчүн сүйлөмдүн аягына коюлат. o hiçbir zaman annesini düşünmez ~! ал эч качан энесини ойлоп койбойт эмеспи! 7. караганда, көрө байламталары сыяктуу, себеп багыныңкы сүй- лөмдөрүн уюштурат. evdekiler hâlâ duymamış olmalılar ~ daha aramadılar үйдөгүлөр чалбага- нына караганда, алигиче угуша элек болуш керек. 8. дейсиң (күчөтүү иретинде). bize öyle bir hoş saatler yaşattı ~! бизди бир жыргатты дейсиң! o kadar çalışkan

~! ушунчалык мээнеткеч дейсиң!

bir vurdu ~! бир коюп калды дей- сиң! 9. киринди сүйлөмдү негизги сүйлөмгө   байлайт:   эмеспи.   bir

gelişinde - ~ o her zaman eve geç gelir-... бир келишинде, ал дайыма үйгө    кеч    келет    эмеспи...    10.

суроолуу сүйлөмдүн аягына келип, шектенүү, күдүктөнүү билдирет. acaba, bana cevap verir mi ~? мага

жооп берер бекен? bunu ona sorsam mı ~? муну андан сурасам эмне  болор  экен?  11.  сүйлөмдүн

аягына        келип, ага таңдануу, кыжырдашуу, күйгүлтүк сыяктуу сезимдерди  катат:  да.  ben  yap-

madım ~! мен кылган жокмун го! bilmem ~! кайдан билейин! çocuk değilim ~! бала эмесмин да! elbette

~! ананчы! антпегендечи! elbette ~ hayır албетте, жок. ona güvenilmez

~ ага ишенип болбойт да. 12. төл

жана бөтөн сөздү байланыш- тырат. annem derdi ~ siz de büyüyeceksiniz,  adam  olacaksınız.

апам: "силер да чоңоёсуңар, адам болосуңар" дечү. 13. айрым сөз- дөргө жалганып, модал сөздөр жа-

сайт:  belki  балким,  çünkü  ант-

 

 

 

 

 

kibar

kilit

 

кени,        halbuki        чыныгында,

mademki андай болгон соң, sanki

... –дай, кудум.

kibar 1. сылык, назик, сыпайы. ~ konuşmak назик сүйлөө. ~ adam сылык киши. 2. жарашыктуу, ке-

лишимдүү, тыкан, көрктүү. ~ giyim жарашыктуу кийим. ~ eşya көрктүү буюм. 3. тектүү, асылзаа-

да. ~ bir aile тектүү үй-бүлө. 4.эск. улуулар, чоңдор. ~ düşkünü бай- лыгынан/кадыр-баркынан      ажы-

раган киши. ~ mı ~ 1) сылыктын сылыгы. 2) тектүүнүн тектүүсү.

kibarane к.  kibarca.

kibarca сылык/назик түрдө, сыпайы- лык менен. ~ reddetti сылык түрдө четке какты.

kibarlaşmak сылык/назик  болуп чыгуу.

kibarlık,-ğı 1. сылыктык, назиктик, сы-

пайылык, жөнбилгилик. ~ göster- mek сылыктык көргөзүү. 2. тек- түүлүк,  асылзаадалык.  3.  керсе-

гейлик, көтөрүлгөндүк. üstünden/ parçalarından ~ akmak ашкере сы- пайылык/сылыктык.   ~   budalası

сылык/сыпайы сөрөй. ~ düşkünü сылыксынган/сыпайсынган (ки- ши). ~ etmek сылыктык/назиктик

кылуу. ~ taslamak сылыксынуу, назик көрүнүү. ~ı tutmak сыпа- йыгерчилиги кармай калуу.

kibernetik кибернетика.

kibir,-bri 1. эск. улуулук,  кадырман- дык. 2. көтөрүлүш, менменсениш,

чоңсунуш. 3. намыс, сыймык. ~ine dokunmak намысына тийүү. ~ine yedirememek намысы жол бербөө.

kibirlenmek бой/мурдун көтөрүү, ке- кирейүү, кыйынсынуу, чоңсунуу.

kibirli        бой        көтөргөн,        кекирейген,

кыйынсынган.

kibrit, -ti 1. ширеңке. ~ başı ширең- кенин башы. ~  çakmak  ширеңке

чагуу. ~ kutusu ширеңке кутусу. 2.

хим. күкүрт. ~ suyu күкүрт кислотасы. köküne ~ suyu dökmek тамырын курутуу, таптакыр жок кылуу.

kibritçi  1.  ширеңке  саткан  киши.  2.

ооз.  сараң.

kifayet,-ti 1. жеткиликтүүлүк, толук- тук. 2. жөндөм, шык, чебердик, адистик. ~ etmek 1) жетишерлик

болмок. 2) жөндөмдүү/шыктуу/ компетенттүү болмок.

kifayetli 1. жетишерлик. 2. жөндөмдүү,

шыктуу, компетенттүү.

kifayetsiz 1. жетишерлик эмес, өп-чап.

2.   жөндөмсүз,   шыксыз,   компе-

тентсиз.

kik, -ki жарыш кайыгы.

kikirik,-ği   1.   шырыктай   узун   арык

(киши). 2. ооз. арахис.

kil ылай, чопо.

kile киле (куюлма нерселерди өлчөөчү

бирдик ≈ 40 л. ). bir ~ buğday бир киле буудай.

kiler 1. азык-түлүк кампасы. 2. амбар,

депо.

kilerci эск. (сарайларда) кампачы.

kilim шалча, палас.

kilimci шалча жасаган/саткан киши.

kilise   1.   чиркөө,   собор.   2.   чиркөө

(уюм).  Katolik  ~si  католик  чир-

көөсү. Ortodoks ~si православие чиркөөсү.

kilit,-di  1.  кулпу.  ~  ağızlığı  кулпунун

оозу/тешиги. ~ dili кулпунун ти- ли. 2. дең. жарым айлана тү- рүндөгү бекиткич темир.  3. ооз.

(аттарда) кашка. 4. өтм.  ачкыч.

~ noktası бурулуш чекити, ачкыч абал. ~ altında  өтм.  жашыруун,

жабык,  тымызын.  ~  altına  almak

кулпулап/ жашырып коюу. (ağzı)

~ gibi оозу бекем, сырга бек. ~ gibi

olmak өтө ынак болуу, бири- биринен айрылбоо. ~ kürek olmak (бир   жердин)   сакчысы/таянычы

болуу. ~ taşı архит.  кулпу таш. ~

 

 

 

 

 

kilitçi

kimse

 

vurmak    1)    эшигин    кулпулоо.

2)(бир ишти) жаап салуу.

kilitçi кулпу устасы.

kilitlemek        1.   кулпу        салуу/бекитүү.

2.(бирөөнү/бир нерсени) камап/ бекитип коюу. çocuğu üst kata ki-

litlemişler баланы үстүңкү кабатка бекитип салышыптыр. 3. аштоо, илиштирүү,   чиркештирүү   (мис.

вагондорду бири-бирине). 4. өтм. туткактоо, мыкчып кармоо, сыгуу. kilitlenmek 1. кулпулануу, бекитилүү.

2. карышып/туттугуп/тиштигип калуу. çeneleri kilitlendi жаактары карышты.

kilitli 1. кулпулуу, кулпуланган, бек, жабык. kapı ~ idi эшик кулпулан- ган/бек болчу.  2. кулпусу  бар. ~

bavul кулпусу бар чемодан. 3.чир- кештирилген, ашталган. 4.кама- луу, бекитилүү. içeride ~ kalmışlar

ичкериде камалып калышыптыр.

kilitsiz  1.  кулпусуз,  кулпусу  жок.  2.

кулпуланбаган, бекитилбеген.

kiliz камыш.

killi ылайлуу, чополуу.

kilo 1. кило, килограмм. 2. эт, салмак. ~

almak эт алуу, эттенүү, семирүү. ~ vermek салмагы азаюу, арыктоо.

kiloamper физ. килоампер.

kilogram килограмм. kilohertz физ. килогерц. kilokalori килокалория.

kiloluk  бир  килолук/литрдик.  ~  şişe

бир литрлик шише.

kilometre километр. ~ kare чарчы кило-

метр. ~ küp куб километр. ~ saat/ sayacı 1) спидометр. 2) таксиметр.

~ taşı километр көрсөткөн мамыча.

kiloton миң тонналык.

kilovat,-tı        элек.        киловатт.        ~        saat

киловатт-саат.

kilovolt, -tu киловольт.

kim I ким, кайсы. ~in кимдин. ~imiz ки- мибиз,  кайсыбыз.  ~iniz  кимиңер.

~isi  кимиси.  ~inle  ким  менен.  ~

bilir ким билет. ... ~, ... ~ ... ким, ... ким. o ~, dürüstlük ~ ал ким, чынчылдык ким (чынчылдыктан айланабы). ~ ~e dum duma кимди ким билди, Быржыбайды там басты. ~i kimsesi эмнеси/кандай тууганы. ~i kimsesi olmamak эч кимиси/жакыны болбоо. ~e ne? кимдин эмне иши бар? ~in nesi? кимдин эмнеси? эмне болгон киши? ~(dir) o? ким экен? ким ал?

~ olursa olsun ким болсо, ал болсун;  ким  болсо  да.  (sen)  ~

oluyorsun? сен ким экенсиң? ~ vurduya gitmek ким көрдү кылып

салуу. ~in arabasına binerse, onun türküsünü çağırır мак. кимин жерин  жердесең,  ошонун  ырын

ырда. ~i köprü bulamaz geçmeye, ~i su bulamaz içmeye мак. бири кечерге     кечүү     таппайт,     бири

ичерге суу таппайт.

kim                II        к.        ki.        Allah        ~        dünyaları yaratmıştır…   дүйнөнү   жараткан

Аллаа эмеспи...

kimi   1.   кээси,   кээ   бири/бирөөлөр, айрымдары. ~ buna şaşırmaz bile

кээ бирөөлөр буга таң калбайт деле. 2. бири, бирөө. ~ geliyor, ~ gidiyor   бири   келип   атат,   бири

кетип атат. ~ kimsesi тууган- туушканы, жакыны. ~ zaman кай/кээ  бирде.  ~  zaman  toplanıp

eğlendiğimiz oluyor кээ бирде чогулуп көңүл ачабыз.

kimlik,-ği  1. кимдик,  (бирөөнүн)  аты-

жөнү, дайны. ~i belirsiz bir kişi аты-жөнү белгисиз бир  киши. 2. кимдик,   күбөлүк,   документ.   ~

belgesi/cüzdanı кимдиги, күбөлүгү.

kimono кимоно.

kimse 1. бирөө, кимдир бирөө. ~ler кай

бирөөлөр.  ~den  ~ye  hayır  gelmez

бирөөнөн бирөөнө кайыр келбейт.

2.  (тангыч  этиштер  менен)  эч

ким, эч бирөө. ~si yok эч кимиси

 

 

 

 

 

kimsecik

kiralı

 

жок. odada ~ yoktu бөлмөдө эч ким жок эле. ~ kendi memleketinde peygamber olmaz эч ким өз жеринде пайгамбар боло албайт.

kimsecik эч бир жан, кыбыр эткен жан.

~ler   bir   şey   duymaz   жан   киши

укпайт.

kimsesiz  1.  эч  кимиси  жок,  томолой, жападан  жалгыз.  ~  çocuk  эч  ки-

миси жок бала. 2. ээн, бош. ~ sokak ээн көчө.

kimsesizlik,-ği        1.        жалгыздык,

жетимдик. 2. ээндик, боштук.

kimya 1. химия. organik ~ органикалык химия. tahlilî ~ аналитикалык хи-

мия. tatbikî ~ колдонмо химия. ~ endüstrisi химия өнөр жайы. 2. арго  баалуу  буюм,  таңсык/колго

тийбеген нерсе. bu ~ değil ya, olmasa da olur бул табылбаган нерсе эмес го, ансыз деле болот. ~

göçümü биол. химиотаксис. kimyacı 1. химик. 2. химия мугалими. kimyager к. kimyacı.

kimyalaştırma  химиялаштырма.

kimyasal химиялык. ~ bileşim биол. хе- мосинтез. ~ eleman химиялык эле-

мент. ~ enerji химиялык энергия.

~ fonksiyon химиялык функция. ~ madde химиялык зат.

kimyevî к.  kimyasal.

kimyon бот.  зире (Cuminum cyminum).

kimyonî 1. күрөңгө чалган жашыл түс.

2. өтм.  суук (мамилелер).

kimyonlu        зире        кошулган,        зирелүү

(тамак түрү).

kin кек, кастык, өч. ~ bağlamak/besle- mek/gütmek/tutmak кек сактоо, жек көрүү, өч алгысы келүү.

kinaye 1. кыйытып айтылган / каймана сөз. ~ atmak кыйытып айтуу, четин чыгаруу. 2. мыскыл, кекээр.

~ ile söylemek кекээрлеп айтыш. 3.

ад. метонимия.

kinayeli 1.кыйытып/каймана айтылган.

  1. 2.мыскылдуу,  кекээрдүү.  3.  ад. 

метонимиялык.

kinci, kindar кекчил, кара санатай.

kincillik, -ği кекчилдик.

kinematik,-ği  физ.   1.  кинематика.  2.

кинематик.

kineskop,-pu кинескоп.

kinetik,-ği физ.  1. кинетика. 2. кине- тик. ~ enerji кинетик энергия.

kinin хинин. ~ gibi абдан ачуу.

kinlenmek кекенүү, кектөө, кек куу.

kinli кектүү, өчтүү.

kinsiz ак көңүл, кек сактабаган.

kip,-pi 1. үлгү, өрнөк, калып, мисал. 2. лог. (нерселердин) өзгөргүч/убак- тылуу  касиети.  3.  грам.   ыңгай.

emir  ~i  буйрук  ыңгай.  şart  ~i

шарттуу ыңгай. 4. ооз.  чак, туура.

~ gelmek чак/туура келүү.

kipkirli абдан/өтө кирлүү.

kiplik,-ği 1. грам.  модалдуулук. 2. лог.

ой-пикирдин модалдуулугу.

kir 1. кир. 2. өтм. уят, айып, жаманат- ты. (bir şey) ~ götürmek кир көтө- рүмдүү    болуу.    (bir    şeyi)    ~

götürmek өтө кирлүү/ыпылас бо- луу. evi ~ götürüyor үйү абдан кир.

~ kabarmak кири калдайып чыгуу.

~        kaldırmak кир көтөрүмдүү болуу. ~ pas кир. ~ tutmak кир көтөрүмсүз.

kira 1. күрөө/кире, аренда, ижара, жалдама, батир. ~da oturmak кү- рөөдө/киреде/   ижарада/   батирде

жашоо. ~ sözleşmesi күрөө кели- шими. ev ~sı үй күрөөсү. 2. күрөө/ жалдама акысы. ~da olmak күрөө-

гө   берилген   болуу.   ~ya   vermek

күрөөгө берүү.

kiracı  күрөөчү,  арендатор,  жалдаган

(киши).

kiralamak 1. күрөөгө тутуу, арендага алуу,  жалдоо.  2.  күрөөгө/ижара-

га/батирге берүү.

kiralayan күрөөгө берген.

kiralı 1. күрөөгө алынган, жалданган.

  1. 2.күрөөгө берилген. 

 

 

 

 

 

kiralık

kirli

 

kiralık 1. күрөөгө бериле турган. 2. кү- рөөгө алына/жалдана турган. ~ kasa аманат кассасы (банкаларда кардардын кымбат баалуу буюм- дарын сактоо үчүн колдонулган касса). ~ katil жалданган киши өлтүргүч. ~ kadın/kız денесин саткан аял.

kiraz 1. бот.  килас, алча (Cerasus avi- um).  2.  бул  дарактын  данектүү

мөмөсү. ~ ayı  май айы. ~ dudaklı

бөрсөгөй кызыл эриндүү. ~ elması

кытай алмасы. ~ gibi ачык кызыл

(түс).

kirazlık,-ğı алча бакчасы.

kireç,-ci  акиташ.  ~  gibi  olmak  өңү кагаздай болуу, өң-алеттен кетүү.

~ harcı эзилген акиташ. ~ kaymağı

хим. хлордуу кальций.~ kuyusu акиташ өчүргөн чуңкур. ~ ocağı акиташ    очогу.    ~    söndürmek

акиташ өчүрүү. ~ suyu акиташ суусу. ~ taşı акиташ.

kireççi акиташ күйгүзгөн/саткан киши.

kireççil   акиташтуу   топуракта   өскөн

(өсүмдүктөр).

kireçlemek 1. акиташ кошуу. 2. акиташ

менен актоо.

kireçlenme 1. акиташ күйгүзүү. 2. хим.

кальцийлөө.            3.            анат.

органикалык ткандарда кальций туздарынын пайда болушу.

kireçlenmek 1. акиташ төгүү же чачуу.

    1. 2.акиташ жугуп калуу. 3. биол. , анат. кальций туздары пайда бо- луу (клеткаларда, ткандарда). 

kireçli 1. акиташтуу, акиташы көп. 2. катуу. ~ su катуу/акиташы көп суу.

kireçsiz 1. акиташсыз, акиташы аз. 2.

жумшак. ~ su жумшак суу.

kireçsilemek хим.  ысытуу жолу менен

акиташ алуу.

kireçyeren  акиташ  жериген  (өсүмдүк-

төр).

kiremit,-di черепица. ~ kaplamak чере-

пица        менен жабуу. ~ ocağı черепица бышырган очок. ~ rengi кирпич түсү.

kiremitçi черепица жасаган/саткан/тө- шөгөн киши.

kiremitli черепица менен жабылган.

kiriş 1. анат. тарамыш. 2. муз. кыл (ичегиден жасалган). 3. кирич (жаанын).  4.  архит.    устун.  5.

геом. жаанын хордасы. ~i kırmak арго качып жоголуш. ~ten sağlam өтө бышык, чымыр. ~ olmak чап

кенедей жабышуу.

kirişlemek 1. кыл тагуу (музыкалык аспапка). 2. кирич тагуу (жаага).

    1. 3.устун орнотуу. 

kirişli 1. анат. тарамыштуу. 2. кирич- түү. 3. муз.  кылдуу. 4. устундуу. ~

köprü устундуу көпүрөө.

kirlenmek 1. кирдөө, кирдеп калуу. 2.

өтм.    абийирине/намысына  шек

кетүү, жаманатты болуу.  3. кыз- дыгы бузулуу, зордукталуу. 4. (аялдар) этек кир көрүү.

kirletmek 1. кирдетүү, булгоо. sanayi atıkları denizi kirletir өнөр жай таштандылары деңизди кирдетет.

  1. 2.кичине, чоң дааратын жасоо. çocuk altını kirletti бала алдын булгап        алды.     3.     намысына/ 

абийирине шек кетүү. böyle bir iftira insanı kirletir мындай жалаа адамды    жаманатты    кылат.    4.

зордуктап салуу, аруулугунан ажыратуу (кызды).

kirli  1.  кир,  кирдеген,  кирдүү,  бул-

ганыч. ~ eller кир колдор. ~ havlu кир сүлгү. ~ kokoş кокочо. 2. этек кир   көргөн   (аял).   3.   кирдеген

кийим/ идиш-аяк. epey ~ birikti далай кир чогулду. 4. кирдүү, коюу  (түс).  ~  sarı  коюу  сары

(түс). ~ çamaşırlarını ortaya dök- mek бири-биринин бетин/сырын ачуу.  ~  çıkı/çıkın  сараңдык  менен

байыган, чык татырбас Чынарбай.

 

 

 

 

 

kirlihanım

kitap

 

~ kan анат. жүрөккө аккан кан.

kirlihanım: ~ peyniri майлуу быштак түрү.

kirlilik, -ği кирдүүлүк, булганчтык.

kirlos, kirloz чалметек, ыпылас, шалаа- кы.

kirpi зоол. кирпи (Erinaceus europaeus). kirpik  I,  -ği  1.  кирпик  (адамдын).  2. бот. , зоол.  кирпик сымал түктөр,

кирпикчелер. ~le harman sürmek ою менен ойду омкоруу, тоону томкоруу. ~lerini kavuşturamamak

кирпиги илинбөө, уктай албоо. ~i

~ine değmemek кирпик көзүн какпоо.

kirpik II, -ği мин. кызыл гранат.

kirpiksi   кирпик   сымал.   ~   kas   биол.

кирпик сымал булчуң.

kirve ооз. сүннөт учурунда баланы кар- мап турган жана сүннөт чыгым- дарын көтөргөн киши.

kispet,-ti тери шым, капдагай, жаргак шым (түрк балбандары киет). ~ çıkarılması  шым  чечмей  (жеңил-

гендин шымынын атаандашы та- рабынан чыгарылып айрылмасы).

kisra тар.  хосров (Сасаниддер туку-

мунан падышаларга берилген наам).

kist, -ti мед.  киста.

kisve 1. кийим, костюм. dalgıç ~si суу- чул костюму. 2. мус. кисве (ажы- га  баргандар  кийген  ак  кийим).

  1. 3.мус. Каабанын кара жабуусу. 4. тышкы көрүнүш. ~si altında түрүндө,    шекилинде,    кебетеси 

алдында. ~ini kendi diker эч кимге көз каранды эмес.

kişi 1. киши, адам. salonda otuz kadar ~

vardı салондо отуздай киши бар эле. bilir ~ адис, эксперт. 2. ооз. күйөө,  эр.  3.  эск.   эркек.  4.  ад.

каарман. 5. грам. жак (1. kişi: ben, biz 1-жак: мен, биз). ~ zamiri грам.   жактама  ат  атооч.  ~  eki

грам. жак мүчө.

kişileştirme  ад.   жандандыруу,  киши- лештирүү.

kişilik,-ği  1.  кишилик,  табият,  мүнөз,

өзнарк. сал. şahsiyet. ~ dokunul- mazlığı кишилигине кол тийбес- тик. 2. кишичилик, адамкерчилик.

  1. 3.... кишилик, ... кишиге ылайык. dört ~ yemek төрт кишилик тамак. çift  ~  эки  кишилик.  tek  ~  бир 

кишилик. tek ~ yatak бир кишилик керебет.

kişilikli 1. кишилиги/мүнөзү мыкты,

өзгөчө жаралган. 2. кишиликтүү, адамкерчиликтүү.

kişiliksiz 1. эч өзгөчөлүгү жок, карапа-

йым, мүнөзү чабал. 2. кишичи- ликсиз, адамкерчиликсиз.

kişirti ооз. кишинеме (аттардын).

kişioğlu,-nu 1. адам баласы, адамзат. 2.

асылзаада, тектүү киши.

kişisel 1. адамча/адамзатка байланыш-

туу. 2. өзүмдүк, менчик, жекече. ~ duygular адамдык сезимдер. ~ değerlendirme жекече баа берүү. ~

görüş жекече көз караш. ~ fayda

жекече/өзүмдүк пайда.

kişizade  1. асылзаада, ак сөөк. 2. ка-

сиеттүү, кадырлуу.

kişmiş кишмиш.

kişneme кишинеме (аттын).

kişnemek кишинөө. atlar kişnedi аттар кишинеди.

kişniş бот.   кориандр (Coriandrum sati-

vum), кара зире.

kitabe эск.  ташка оюлуп жазылган жа- зуу,  эпитафия.  Orhon  -  Yenisey

~leri Орхон-Энесай таш жазуу- лары.

kitabet 1. катчылык. 2.баян, аңгеме.

kitabî 1. китепке байланыштуу/ыла- йык. 2. китепкөй, китептегидей жашаган.  3.  дин  ыйык  китепке

ишенген. 4. түстүү кездеме түрү.

5. эск. китепканачы.

kitap,-bı  1.  китеп.  el  yazması  ~  колго

жазылган китеп. Kırmızı  ~  тар.

 

 

 

 

 

kitapçı        km

 

Кызыл китеп (Османлы Импера- торлугунун дипломатиялык жый- нагы). 2. ыйык китеп, Куран. Dört

~ дин төрт ыйык китеп. ~ açmak/~a bakmak китеп менен төлгө ачуу. ~ delisi   китепкөй,   библиоман.   ~

dikmek китеп түптөө. ~ ehli дин ыйык китептерден бирине ишенген киши. ~a el basmak ыйык

китепке кол коюп ант берүү. ~ evi китеп дүкөн. ~ı kapamak (бир ишти/маселени) токтотуу, жабуу.

~a/~ına uydurmak эрежесине тууралоо        (мис. бир жоосунсуз ишти).

kitapçı 1. китеп баскан киши. 2. китеп дүкөнү.

kitaplaştırmak        китепке        айландыруу,

китеп кылып чыгаруу.

kitaplık,-ğı 1. китеп сакталчу жер (тек-

че,   шкаф  ж. б. ).  2.  китепкана.

3.китепке ылайык. bu ~ malzeme değil бул китепке ылайык мате- риал эмес. 4. китепке жараган/ки-

тептен турган. iki ~ yazı эки китеп- тик жазуу. yüzbin ~ kütüphane жүз миң китептик китепкана.

kitapsever китеп сүйүүчү, библиофил.

kitapsız  1.  китепсиз.  2.  мус.   динсиз, диникайыр.        3.        арго        заалим,

ынсапсыз.

kitin биол.  хитин.

kitle 1. эл, калк. 2. масса. ~ler массалар.

kivi   1.  бот.        киви.   2.   зоол.        киви, аптерикс (Apteryx australis).

kiyotin гильотина.

klâkson        авто.        сигнал,   клаксон.   ~ çalmak сигнал чалмак.

klân социол. уруу, урук, клан.

klârnet, -ti муз. кларнет.

klârnetçi муз. кларнетчи.

klas 1. класс. 2. өтм.  класс, чеберчи-

лик, жогорку деңгээл. ~ını göstermek чеберчилигин көрсөтүү.

3. ооз.  алдыңкы, мыкты, чебер. ~

oyuncu чебер оюнчу.

klâsifikasyon классификация.

klâsik,-ği 1. классик. ~ usuller классик ыкмалар. 2. классика. 3. классик.

~ yazar классик жазуучу.

klâsikçilik,-ği классицизм.

klâsikleşmek классиктешмек, классика-

га айланмак.

klâsisizm классицизм.

klâsman   спорт   класстарга/лигаларга

ажыратуу.

klâsör 1. көп бөлмөлүү шкаф. 2. көп бөлмөлүү  капчык.  3.  көп бөлмө-

лүү кагаз папка.

klâvsen муз. клавесин.

klâvye клавиша (пианинодо,  машинка-

да, компьютерде ж. б. ). kleptoman  клептоман. kleptomani  клептомания.

klerikalizm клерикализм.

klik клика, жаат.

klima кондиционер.

klimatolog  климатолог.

klimatoloji климатология.

klinik,-ği   1.   клиника.   ~e   kaldırılmak

клиникага жаткырылуу. 2. клини- калык. ~ ölüm клиникалык өлүм.

klips кыпчытма (сөйкө, төөнөч ж. б. ).

kliring соода товар алмашуу.

klişe 1. полигр.  клише, калып. 2. нега- тив. 3. өтм.  калып сөздөр, трафа-

рет.

klişeci полигр. клише жасаган киши.

klişeleşmek калыпка айлануу, клишеле-

шүү.

klor  хим.   хлор.  ~  amonyum  хлорлуу аммоний,    нашатырь.    ~    sodyum

хлорлуу натрий, аш тузу. klorlamak хим. хлордоо, хлор чачуу. klorlu хлордуу. ~ su хлордуу суу.

klorofil бот. хлорофилл. kloroform хим. хлороформ. kloroplast бот. хлоропласт.

kloş клёш. ~ etekli клёш этектүү.

klüp, -bü 1. клуб. 2. спорт спортклуб.

km  (kilometre’нин  кыск. )  км  (кило-

метр).

 

 

 

 

 

koalisyon

kof

 

koalisyon коалиция. ~ hükümeti коали- циялык өкмөт.

kobalt, -tı хим.  кобальт. ~ bombası ко-

бальт бомбасы. ~ kaplama кобальт каптама.

kobay  1.  зоол.   деңиз  чочкосу  (Cavia

porcellus). 2. тажырыйба жасала турган нерсе (адам, айбан, зат ж. б. ).

kobra зоол.  кобра (Naja).

koca I күйөө, эр. ~ bulmak күйөө табуу.

~ya kaçmak күйөөгө качып кетиш.

~ya varmak күйөөгө тийиш. ~ya vermek күйөөгө бериш.

koca II 1. чоң, ири, опоосуз. ~ bebek

бала кыял/сымал. ~ kafa чоң баш.

~   memleket   чоң   мамлекет.   2.

картаң,  улгайган.  3.  чоңойгон.  ~

kız бойго жеткен кыз. 4. улуу, урматтуу, кадырлуу. ~ ~ чоң –чоң.

~  şair  улуу  акын.  ~  herif  olmak

килейген киши болуш. ~ oğlan шылд. аюу. ~ yemiş 1) бот. кожо- гат дарагы (Arbutus unedo). 2) ко-

жогат (мөмөсү).

kocabaşı        аксакалдар        кеңешинин башчысы.

kocakarı 1. орой кемпир. 2. орой эне. ~ ilâcı бүбү-бакшы дарымы. ~ masalı катын  сөз,  ушак-айың.  ~  soğuğu

жаздын күнкү суук.

kocalı эрлүү, күйөөлүү (аял).

kocalık,-ğı 1. карылык, картайгандык.

  1. 2.күйөөлүк, эрлик. ~ görevi күйөө милдети. 

kocamak карыш, улгайыш, картайыш.

kocaman 1. чоң, олчойгон, заңкайган, килейген, опсуз/эбегейсиз чоң. ~ ev        заңкайган   үй.   ~   ayakkabı

килейген туфли. 2. чоң, эрезе куракта болгон.

kocasız күйөөсүз, эрсиз (аял).

kocasızlık, -ğı күйөөсүздүк.

kocatmak карытуу, картайтуу.

kocundurmak   (бирөөнүн)   итиркейин

келтирүү, кыжырына тийүү.

kocunmak 1. өзүнө алуу, ыза болуу, ардануу. 2. тырмануу, кашынуу. yarası olan kocunur мак. шектүү шекинет.

koç I 1. зоол. кочкор. 2. өтм. ден- соолугу   чың,   албеттүү,   күчтүү

жаш жигит. 3. K~ астр. Кочкор (Зодиак жылдыздарынан бири). 4. спорт  машыктыргыч,  тренер.  ~

burunlu кочкор мурун/тумшук. ~ katımı куут, кочкор салуу. ~ yiğit келишимдүү/чымыр          денелүү

азамат жигит.

koçak,-ğı 1. эр жүрөк, жүрөктүү, тай- манбас. 2. жоомарт.

koçan 1. кочан, өзөк (капуста, салата сыяктуу жалбырактуу жашылча- ларда). 2. сото (мис.  жүгөрүдө).

  1. 3.дүмүрчөк  (билет,  квитанция ж. б-да) makbuz ~ı квитанциянын дүмүрчөгү. ~ bağlamak сото бай- 

лоо.

koçbaşı эск.   аск.   кочкор баш, чочмор

(душмандын  чебин  уратуу  үчүн

колдонулган жарак).

koçkar кочкор (күрөштүрүү үчүн машыктырылган).

koçmak 1. кучактоо. 2. жыныстык байланыш жасоо.

koçsamak  (кой  үчүн)  кочкор  эңсөө/

самоо.

kod, -du код, шифр.

kodaman   1.  чоң,   төбөл,   мыкчыгер,

аткаминер.  2.  таасирдүү,  күчтүү.

~lar чоңдор, кыйындар.

kodein фарм. кодеин.

kodeks  фарм.   дары  даярдоо  боюнча көрсөтмөлөр китеби, фармакопея. kodes  арго  түрмө,  абак. ~i  boylamak

түрмөгө түшүү. ~e tıkmak түрмөгө камап/тыгып салуу.

kodoş жоосунсуз жыныстык байланыш-

тарга арачылык кылган киши.

kof 1. бош, куру, көңдөй. ~ ceviz көң- дөй/чириген жаңгак. 2. өтм.  көң-

дөй, колунан иш келбеген, жарак-

 

 

 

 

 

kofana

kokulu

 

сыз. ~ adam көңдөй киши. ~ kafalı мээси жок, кемпай. ~ söz бош/ пайдасыз сөз.

kofana  зоол.   ири  көк  балык,  луфарь

(Pomatomus saltatrix).

koflanmak көңдөйлөп/чирип кетүү.

kofluk,-ğu 1.  көңдөйлүк,  боштук, чи- риктик. 2. өтм. көңдөйлүк, көө- дөктүк,   ишке   жараксыздык.   3.

өтм. алсыздык, чабалдык.

koful, -lü бот. вакуоль.

koğuş 1. бөлмө, палата (ооруканада). 2.

камера (түрмөдө). 3. жатакана бөлмөсү. hapishane  ~u түрмө камерасы.

kok, -ku кокс. ~ kömürü кокс көмүрү.

koka  1.  бот.        кока,   кокаин  бадалы

(Erythroxylon coca). 2. бул дарак-

тын жалбырагынан алынган зат.

kokain кокаин.

kokainoman кокаинчи, наркоман.

kokak сасык.

kokakola кока-кола (суусундук).

kokana ооз.  1. ашкере кооз кийинген/

боёнгон аял. 2. ооз. (мусулман эмес) аял.

kokar сасык, жыты жаман. akarı yok, ~ı

yok эч кынтыгы жок.

kokarca   зоол.        сасык   күзөн   (Mustela putorius).

kokart,-dı 1. аск. кокарда (аскер шап- касына тагылган эмблема). 2. эм- блема (бир улутка тиешелүү).

koket,-ti        жылмаңдаган,        ойсоңдогон, ойкуштаган, назданган, эрке.

koklama жыт алма. ~ duyusu жыт алма

туйгусу. ~ siniri жыт алма нерви.

koklamak жыттоо.

koklaşmak        1.        жытташуу.         2.

кучакташуу, өбүшүү. 3. өтм. убадалашуу, бири-бирине сөз берүү.

koklatmak 1. жыттатуу. 2. өтм. пайда- ландыруу, аз-маз берип туруу. 3. (терс сүйлөмдөрдө) эч бербөө, жа-

нына жуутпоо.

kokmak  1.  жыттануу,  жыт  чыгаруу.

güzel ~ жакшы жыттануу. mis gibi

~ жыпар жыттануу. 2. жыттанып/

сасып/бузулуп кетүү. bu et kokmuş бул эт жыттанып кетипир.

  1. 3.(бир нерсенин) болорунан кабар 

берүү. ortalık savaş kokuyor согуштун каңшаары  келе баштады.

kokmuş 1. сасыган, жыттанган, бузул- ган. ~ yumurta сасыган жумуртка.

2. жалкоо, эринчээк. ~ adam эрин-

чээк киши. 3. өтм. ашмалтай, тарпы        чыккан. ~ plak тарпы чыккан пластинка.

koko коко, бадам печеньеси.

kokona к.  kokana.

kokoreç,   -ci   кокореч   (шишке   сайып

отко кактап бышырылган козунун ичегиси).

kokoroz 1. жүгөрү. 2. учу учтуу узун

нерсе. 3. арго түрү суук.

kokorozlanmak арго кыйынсынуу, кыр көргөзүү.

kokot, -tu аягы суюк/жүрөөнөк (аял).

kokoz  арго  1.  өзүн  бай  көрсөткөн, байсынган.   2.   карылык,   алсыз-

күчсүздүк.

kokozlanmak сызга отуруп калуу.

kokozluk,-ğu акчасыздык, жакырдык.

kokteyl 1. коктейль (суусундук,  ичим- дик). 2. коктейль (кече).

koku  1.  жыт.  2.  духи,  атыр.  3.  арго

кокаин. ~sunu almak/duymak 1) жытын сезүү. 2) өтм. (бир нерсе- нин) жытын алуу. paranın ~sunu

aldı акчанын жытын сезип калуу.

~su bile yok (бир нерсенин) жыты да жок. ~su çıkmak ачыкка чыгыш,

ашкерелениш. ~ giderici жыт кети- рүүчү. ~su sinmek жыты сиңип калуу.

kokulandırmak 1. жыттантуу, жыт ча- чуу. 2. физ. , хим. жыт  катуу/ кошуу.

kokulu 1. жыттуу, жыты бар. 2. жыты

 

 

 

 

 

kokusuz

kolalı

 

жакшы, жыттуу. ~ sabun жыттуу самын.

kokusuz жытсыз, жыты жок.

kokuşma бот.  чириме, бузулма.

kokuşmak 1. сасып/бузулуп/чирип ке- түү.  2.  өтм.        бузулуу,  кедери

кетүү (киши, коом ж. б. ).

kokuşuk 1. сасып/бузулуп кеткен. 2.

жалкоо, эринчээк, ылаалаган.

kokutmak  1.  жыттантыш.  evi  sigara kokuttu үйдү тамеки жыттантты.

2.  сасытыш,  жыттантыш,  чири-

тиш. eti ~ этти жыттантып жибе- риш. 3. ооз. ишти ойрон кылыш/ бузуш. 4. ооз.  жадатыш, жанына

таш батырыш. artık kokuttu артык тажатып жиберди.

kol 1. кол (адамдын билектен ийинге

чейинки органы). ~ saati кол саат.

  1. 2.алдыңкы  аяктар  (айбандарда). 

  2. 3.колдо   жасалган,   кол   менен 

иштетилген. ~ değirmeni кол тегирмен. 4. жең. ~ları bir az uzun geldi жеңдери бир аз узун келди.

5.  дарактын  бутагы.  6.  кол,  сап

(машинелерде,    аспаптарда).   7.

тутка   (эшик,   терезе,   тартма-

ларда). 8. куйма (суунун, дарыя- нын ж. б. ). nehrin ~u дарыянын куймасы. 9. моюн, сап (музыкалык

аспаптарда). 10. таяныч (диван- да, креслодо). 11. тармак, салаа, бөлүм, ийрим. okulun drama ~una

yazıldım мектептин драма ийри- мине жазылдым. 12. отряд, топ, команда. ~ gezmek топтуу күзөткө

чыгыш. 13. аск.  канат, фланг. sağ

~  оң  канат.  sol  ~  сол  канат.  14.

колонна. otomobil ~u автоколонна.

15. аркандын өрүмдөрү. ~larını açmak кучагын жаюу. ~ ağzı жеңдин ички бөлүгү. ~unda altın

bileziği   olmak   кол   өнөрү   болуу.

~ları arasına almak кучактоо, куча- гына алуу. ~ askısı мед.  кол аскы-

сы.  ~  atmak  1)  (өсүмдүк  үчүн)

бутактануу. 2) өтм. жайылуу, та- роо, өөрчүү. ~ böreği оромо (жа- йылган камыр ичине быштак/ фарш коюп, ороп бышырылган тамак). ~ burmak/bükmek 1) кол кайыруу/бүгүү. 2) баш ийдирүү, жеңүү. ~u budu yerinde olmak колу-буту келишкен, келишим- дүү. ~una girmek колтуктап алыш.

~u kanadı kırılmak өтм.  канаты кайрылуу, аргасыз болуу. ~ kanat olmak/germek колуна кол болуш, колдоо көргөзүш, канаты алдына алыш. ~ kapağı жеңдин учу. ~ ~a кол кармашып, жетелешип. ~una koltuğuna        sığınmak        (бирөөнүн) коюн-колтугуна кирүү. ~ları kop- mak колдору талуу. ~una kuvvet! колуна баракелде! ~larını  sallaya sallaya        gelmek        колун        мурдуна тыгып/куру   кол   келиш.   ~larını sallaya  sallaya  gezmek  эч  нерсе болбогонсуп  ээн-жайкын  жүрүш (кылмыш        жасаган        бирөө        жө- нүндө). ~larını sıvamak 1) жеңин түрүнүү,   шымалануу.   2)   өтм. (бир  ишке)  белсенүү/киришүү.  ~ uzatmak 1) жайылуу, улашуу. 2) кол салуу. ~u uzun арго колу узун, күчтүү. ~ vermek колдоо көргөзүү.

~ vurmak тентип жүрүш. ~ yormak

кол талытуу, көп иштөө.

kola  I  1.  крахмал.  ~  vurmak/yapmak

крахмалдоо. 2. клей.

kola  II  1.  бот.   кола  жаңгагы  (Cola acuminata). 2. кола (суусундук).

kolacı кархмалдагыч, үтүктөгүч.

kolaçan тымызын карап чыгыш/бай- каш. ~ etmek 1) айлананы карап/

байкап  чыгыш.  2)  көз  жүгүртүп чыгыш.

kolağası  аск. , тар.  султан  ордусунда

капитан менен майор арасындагы аскердик чин.

kolalamak  кархмалдоо.

kolalı  I  1.  крахмалданган.  ~  gömlek

 

 

 

 

 

kolalı

kolik

 

крахмалданган көйнөк. 2. крах- малы бар, ичинде крахмалы болгон. 3. клейленген.

kolalı  II  колалуу.  ~  içecek  колалуу суусундук.

kolan 1. басмайыл, олоң. ~ı açmak/ çöz-

mek басмайылды чечүү. ~ı çekmek басмайылды тартуу. ~ı gevşetmek басмайылды   бошотуу.   2.   жазы

билик/тасма. 3. саймалуу кур. 4. тех. кемер. 5. селкинчектин жи- би. ~ vurmak 1) басмайыл тартуу.

2) селкинчекти күүлөө.

kolay 1. оңой, жеңил, оор/кыйын эмес.

~  iş  жеңил  иш.  2.  оңой,  кый-

налбай. ~ bulmak оңой табуу. ~da оңой жерде. ~ına bakmak жеңи- лине/оңоюна  кароо.  ~ını  bulmak

бир жолун табуу. merak etme, bu işin ~ı bulunur кам санаба, бул иштин  бир  жолу  табылар.  ~ına

gelmek жеңил/оңой көрүнүү. ~ gele! ~ gelsin! жеңилинен берсин! иш илгери болсун! (иштеп жат-

кан кишиге айтылган тилек). ~ına kaçmak (бир иште) жеңилине качырмак. ~ı var оңой жолу бар.

kolayca 1. оңой эле, кыйналбай. evi ~ bulursunuz үйдү оңой эле табасы- ңар.   2.   абдан   жеңил/оңой,   кы-

йын/татаал эмес.

kolaycacık жепжеңил, опоңой.

kolaylamak  1.  жеңилдөө,  оңойлоо.  2.

бүтөрүнө аз калуу.

kolaylanmak, kolaylaşmak 1. жеңилдөө, оңойлоо.  2.  аягына  чыгарына  аз

калуу.

kolaylaştırıcı  жеңилдетүүчү.

kolaylaştırmak жеңилдетүү, оңойлотуу.

kolaylık,-ğı        1.        жеңилдик,        оңойлук.

Allah ~ versin! Кудай кубат бер- син!  (бир  оор  кайгы  ичинде  же

кыйын абалда тургандарга дем берүү үчүн айтылган тилек). 2.же- ңилдик, оңойлоштурулган шарт. ~

göstermek жеңилдик берүү.

kolaylıkla жеңил-желпи, оңой-олтоң, оңойлук менен. mektupları ~ ulaş- tıramayacağımız hemen anlaşıldı каттарды оңой-олтоң жеткире ал- башыбыз дароо түшүнүктүү болду.

kolbaşı аск.  кол башы.

kolcu 1. сакчы, күзөтчү. 2. эск. жалдан- ма жумушчуларга иш таап берген

киши.

kolçak,-ğı 1. кол кап, мээлей. 2. жең кап

(чыканакка  чейин  кийилген,   эки

учу тарткычтуу). 3. кол таңгыч (үстүндө белгилүү бир уюмдун ышаараты болгон таңгыч). Kızılay

~ı Кызыл Ай кол таңгычы.

koldaş коллега, кесиптеш.

kolej коллеж.

kolejli коллеж окуучусу.

koleksiyon 1. коллекция. pul ~u марка коллекциясы.   parfüm   ~u   атыр

коллекциясы. 2. мода көрсөтүү- сүнө катышкан кийимдер коллек- циясы.    ~    yapmak    коллекция

чогултуу.

koleksiyoncu коллекционер.

koleksiyonculuk,-ğu   коллекция   жый-

ноочулук.

kolektif 1. коллектив, жамаат. 2. кол- лективдүү, орток. ~ ticaret şirketi

соода орток соода фирмасы.

kolektifleştirmek        коллективдештирүү, жамаатташтыруу.

kolektivizm коллективизм.

kolektör элек. динамо коллектору.

kolera  мед.   холера.  ~ya  yakalanmak

холера жугузуп алыш.

koleralı 1. холера микробу бар. 2. холе- ра менен ооруган (киши).

kolesterin хим. холестерин.

kolhoz тар.колхоз.

koli   почта   пакети/кутусу/бандероль.

değerli ~ баалуу бандероль. kolibasil биол. колибасил (бактерия). kolik,-ği  мед.        колик,   толгоп   ооруу

(көбүнчө ичте).

 

 

 

 

 

kolit

koma

 

kolit, -ti мед.  колит.

kollamak   1.   күтүп   туруу,   ыңгайын келтирүү. fırsat ~ ыңгайын келти-

рүү/күтүү. 2. байкоого/көзөмөлгө алуу. birkaç gün kollayalım, hasta- da bir değişiklik olmasa amelyata

alırız бир канча күн байкайлы, оорунун абалында өзгөрүү болбо- со,    операцияга    алалы.    sağını

solunu ~ оңду-солду байкап, алды- артын карап. 3. колдоо көргөзүү, көмөк берүү.

kollu жеңдүү. uzun ~ узун жеңдүү. 2. колдуу. tek ~ жалгыз колдуу. ~ sandalye  таянгычтуу  отургуч.  3.

туткалуу, саптуу.

kolluk I, -ğu 1. манжет. 2. жең кап.

kolluk II, -ğu ооз.  полиция.

kolodyum хим. коллодий.

koloit, -di хим. коллоид.

kolokyum  1.  колокиум.  2.  доценттик

сынак.

kolombiyum хим. колумбий.

Kolombiya Колумбия.

Kolombiyalı колумбиялык.

kolon I колонка (мис. газетада, китеп- те). 2. архит.  колонна.

kolon II анат. жоон ичеги.

kolon III колонист.

koloni 1. колония. 2. качкын калк жай-

гашкан жер. 3. зоол. бир түрдөн айбандардын тобу.

kolonya колония, одеколон.

kolordu,-nu        аск.        корпус.        zırhlı        ~

бронетанкалуу корпус.

kolorimetre  колориметр.

kolorimetri колориметрия.

kolsuz 1. колсуз, колу жок. 2. жеңсиз. ~ kanatsız kalmak колу-канаты кыр-

кылуу.

koltuk,-ğu 1. (~ altı) колтук. 2. кресло.

salıncaklı  ~  термелген  кресло.  te-

kerlerkli ~ майып коляскасы. 3. кол кармашып өтүш (үйлөнүү то- юнда  кыз-күйөөнүн  коноктордун

колдорунун    арасынан    өтүшү).

  1. 4.өтм. колдоо, жандоо, көмөк. 5.кемени байлаган жип. 6. архит. тирөөч, каптал устундары. 7. кол- туктама. o ~tan hoşlanmaz ал колтукташканды сүйбөйт. 8. буйтка/ээн жер. 9. чоң кызмат. ~ kavgası çıkmış орун талаш чыгып- тыр. 10. арго жалапкана. 11. буу- дай/жүгөрү капталдарынан чык- кан бүчүрлөр. ~ değneği балдак. ~u doldurmak ишти майын чыгарып жасоо. ~a girmek үйлөнүү. ~una girmek (бирөөнүн) колтугуна ки- риш. ~ları kabarmak сыймык- тануу, көөдөнү көтөрүлүү (мак- тоодон улам). ~ meyhanesi арзан ашкана/пивокана. ~ta olmak би- рөөнүн эсебинен курсагын тойгу- зуш/жан багыш. ~una sığınmak (бирөөнүн) канатынын алдына кириш. ~ vermek жасакерлениш, кошомат кылыш. 

koltukçu 1. кресло жасаган/саткан ки- ши. 2. эски буюмдар алган киши.

3. арзан ашкана ээси. 4. жасакер, кошоматчы.

koltuklama 1. колтуктама. 2. кошомат-

чылык, жасакерлик, комплимент.

koltuklamak 1. колтуктоо, колтугу ал- дына кыстаруу. gazete ~ газетаны

колтугу алдына кысуу. 2. колтук- ташуу. 3. мактоо, сыймыктан- дыруу, комплимент айтуу.

koltuklu таянчы болгон (отургуч).

koltukluk,-ğu 1. (кийимдин) колтук ал- дына  кошуп  тигилген  астары.  2.

кресло жасаганга/капталганга ылайык (материал).

kolye колье, шуру, мончок.

kolyoz   зоол.        скумбрия   түрүнөн   бир балык (Scomber colias).

kolza  бот.   колза  (тукумунан  каучук

алынган чамгыр түрүндөгү бир өсүмдүк; Brassica napus).

koma   I   кома   (акыл-эс,        аракеттин

толук же жарым-жартылай жого-

 

 

 

 

 

koma

komplo

 

тулушу). ~dan çıkmak комадан чыгуу, акыл-эсине келүү. ~ya gir- mek 1) комага кириш. 2) катуу жинденгенден өзүн жоготуп коюш. ~ya sokmak (бирөөнүн) комага киришине себеп болуш.

koma II муз. кыска пауза.

komak ооз.  к.  koymak.

komalık,-ğı  1.  кома  абалында  болгон

(киши). 2. катуу жини келген (киши). (birini) ~ etmek 1) сабап, кома абалына келтириш. 2) катуу

жинин келтириш. ~ olmak катуу чарчаш.

komandit,-ti  экон.        командит   шерик-

тештиги.

komando аск.  командо, атайын гвар- дия.

kombine:   ~   etmek   кошуу,   шайкеш келтирүү, ылайыкташтыруу. kombinezon 1. комбинация, аялдын ич

көйнөгү. 2. иш-чара, план.

komedi, komedya 1. комедия. müzikal ~

музыкалык комедия. 2. өтм.  күл-

күлүү окуя.

komedyen 1. комедия актёру. 2. жал- ганчы, жасалма мүнөздүү киши.

komi        1.        канцелярия        кызматери.

2.(отелдерде) майда иштерди аткарган жумушчу.

komik   1.   күлкүлүү,   кызык,   комик.

2. күлкү келерлик, ыңгайсыз. ~ duruma   düşmek   кызык   абалда

калыш. 3. комик, күлдүрүү устасы.

komikleşmek   комик/күлкүлүү   абалга

келиш.

komiklik,-ği  комиктик,  күлкү  келер- лик/кызык  абал.

Komintern тар. Коминтерн.

komiser 1. комиссар (жогорку чиндүү полиция офицери). 2. мамлекеттик

инспектор. 3. элдик митингдерди көзөмөлдөгөн (киши).

komiserlik,-ği   1.   комиссарлык   (кыз-

мат/ милдет). 2. комиссариат.

komisyon 1. ар кыл мааниде комиссия.

daimî ~ туруктуу комиссия. karma

~ кошмо комиссия. soruşturma ~u

сурак комиссиясы. teftiş ~u текшерүү комиссиясы. 2. комис- ион, чай пул, арачылык акысы.

komisyoncu комиссиончу, арачы.

komisyonculuk,-ğu        комиссиончулук, арачылык        (соодада,        келишим

түзүүдө ж. б. ).

komita  1.  жашыруун  саясий  уюм.  2.

тар.   Балкандардагы  революция-

чыл уюм.

komitacı тар. жашыруун уюм мүчөсү.

komite комитет. askerî ~ аскерий коми-

тет.  icra  ~si  аткаруу  комитети.

ihtilâl ~si революциялык комитет.

komodin   үкөк,   сандыкча,   комодин,

тумбочка.

komodor дең.  командор.

komot, -du комод, комодин.

kompakt,-tı   компакт.  ~   disk   компакт диск.

kompartıman купе (поездде).

kompas тех.  компас (узундук/калың-

дык/масштаб өлчөгүч курал).

kompetan адис, уста, эксперт, жетик,

компетентүү (киши).

komple  1.  толук,  бүт.  ~  işe  girdirildi

толугу менен ишке киргизилди. 2.

баары бир, комплект. ~ sofra takımı дасторкон комплекти. 3. мыкты, жетик, туура (киши).

kompleks психол. комплекс, кемсинме.

kompleksli психол.  комплекстүү, тар- тынчаак, кемсинген.

komplikasyon мед.  компликация, өөр- чүү, күчөө (оору).

komplike чаташма, татаалдашма.

kompliman 1. комплимент, мактоо сөз.

~  yapmak  комплимент  жасоо. 2.

куттуктоо, көңүл көтөрүү.

komplo 1. саяс. жашыруун козголоң/ план/коога. ~ kurmak жашыруун план   түзүш.   2.   тузак,   кыянат-

чылык.

 

 

 

 

 

komplocu

kondisyon

 

komplocu        козголоңчу,        дүрбөлөңчү, коогачы.

komposto 1. компот. 2. компост (өсүм-

дүк калдыктарынан жасалган жер семирткич).

kompozisyon  1.  композиция,  кураш-

тырма. 2. аңгеме, баян (окуучулар тарабынан  жазылган).

kompozitör муз. композитор.

komprador        1.        компрадор,        арачы.

  1. 2.(түштүк   Азия   өлкөлөрүндө) 

арачы (чет элдик фирмалар үчүн

иштеген).

kompres мед.  компресс.

kompresör тех. компрессор.

komprime 1. фарм.  таблетка. 2. өтм.

үстүртөн маалымат.

kompüter компьютер. сал.  bilgisayar.

Kom. Şrt. (Komandit Şirket’тин кыск. )

өзгөчө шериктештик.

komşu  1.  коңшу,  кошуна.  2.  чектеш,

коңшу (мамлекет). ~ ülke коңшу өлкө. ~ açılar геом. жанаша бурчтар. ~ hatırı коңшулук кадыр-

көңүл. ~ kapısı эшиктеш, өтө жакын. (bir yeri) ~ kapısına çevir- mek  ат  тезегин  кургатпоо,  (бир

жерге) өтө жыш каттоо. ~nun tavuğu ~ya kaz görünür мак. бирөөнүн   катыны   бирөөгө   кыз

көрүнөт (сөзм. с. коңшунун тоогу коңшуга каз көрүнөт).

komşuluk,-ğu   коңшулук   (милдет/ма-

миле). ~ etmek/yapmak коңшулук/ кошуналык кылуу.

komut, -tu команда, буйрук. сал. emir. ~

vermek команда бериш.

komuta командачылык, буйрук, көзө- мөл.  ~sı  altında  командачылыгы

алдында. ~ etmek командачылык кылыш.

komutan  аск.        1.  командир.  alay  ~ı

полктун командири. bölük ~ı бө- лүк (рота) командири. 2. коман- дачы.  baş  ~  башкы  командачы.

ordu  ~ı  орду  (армия)  команда-

чысы. 3. комендант. istasyon ~ı темир жол станциясы комендан- ты.

komutanlık,-ğı   1.   командачылык.   2.

комендатура.

komün        коммуна.        ilkel        ~        алгачкы

коммуналык түзүлүш.

komünikasyon  коммуникация,  байла- ныш.

komünist  коммунист.

komünistlik,-ği коммунисттик, комму- низм.

komünizm  коммунизм.

komütatör элек.  коммутатор.

konak I,-ğı 1. түнөк, жатуучу жай. ~

göstermek түнөтүш, жатуучу жай бериш. 2. эск. бир күндүк жол. buradan  orası  beş  konaktır  бул

жерден ал жерге беш күндүк жол.

  1. 3.чарбак, чоң, көркөмдүү үй. 4. 

аск.  убактылуу жайгашым жери.

~ gibi сарай сыяктуу (кооз/ сөөлөттүү үй). ~ yavrusu кичине сарай.

konak        II,-ğı        эмчектеги        балдардын эмгегиндеги какач.

konakçı 1. эск.  топтуу жүргүнчүлүктө

жаткан жер даярдаган киши. 2. аск. убактылуу жайгаштырылган аскер.

konaklama 1. түнөк. 2. аск. өргүү.

konaklamak  1.  түнөө  (саякатта).  2.

аск.      аскерлерди     бөлүштүрүү/

жайгаштыруу.

konargöçer көчмөн, көчүп-конуп жүр- гөн.

konca 1. бүчүр. 2. арго кокаин.

konç, -cu конч. çizme ~u өтүктүн кончу.

konçerto   муз.        концерт.   piyano    ~su

пианино үчүн концерт.

konçlu кончтуу.

konçsuz кончсуз.

kondansatör элек.  конденсатор.

kondisyon 1. кондиция, шарт, жагдай.

  1. 2.спорт    дене    жана    рухий 

саламаттык.

 

 

 

 

 

kondurmak

konsolidasyon

 

kondurmak 1. кондуруу, түнөтүү. 2. (бир нерсенин үстүнө) кондуруп коюу. 3. коюу, жайгаштыруу. 4. тагуу, илип алуу. 5. жолотпоо, жакындатпоо. hastalık kondurma- mak ооруну жакын жолотпоо. öpücük ~ өбүү. toz kondurmamak чаң жугузбоо.

kondüktör кондуктор.

kondüktörlük, -ğü кондукторлук. konfederasyon  конфедерация. konfederatif        конфедерацияга        байла-

ныштуу.

konfeksyon 1. тигилүү кийим. 2. тиги- лүү кийим өнөр жайы.

konfeksyoncu тигилүү кийим жасаган/ саткан киши.

konferans   1.  конференция.  barış   ~ı

тынчтык конференциясы. Türko- loji ~ı түркология конференция- сы. 2. лекция, баяндама, доклад. ~

vermek   доклад/баяндама   жасоо.

basın ~ı пресс-конференция.

konferansçı  баяндамачы, лектор,  док-

ладчы.

konfeti   конфеттер   (өзгөчө   күндөрдө чачылган майда кооз кагаздар).

konfor конфорт, ыңгайлуу шарт. konforlu конфорттуу, шарты ыңгайлуу. konformizm филос. конформизм.

konforsuz        конфортсуз,        шарты ыңгайсыз.

konglomera(t), -tı конгломерат.

Kongo Конго.

Kongolu конголук.

kongre конгресс, курултай. uluslar arası

tarih        ~si        эл        аралык        тарых конгресси.

koni 1. конус. 2. конус шекилинде бол-

он. kesik ~ геол. кесилген конус.

konik 1. конус сымал. 2. мат.  конус кесими.

konjonktür  конъюнктура.

konkasör таш талкалагыч машина.

konkav  физ.   ичине  кабыштырылган/

ийилген.

konken карта оюнунун бир түрү.

konkordato  1.  тар.    конкордат  (Папа менен өкмөт арасындагы макулда-

шуу). 2. ук. , экон. береселүү ме- нен аласалуулар арасында түзүл- гөн келишим.

konkre конкреттүү, анык, так.

konkur конкурс, мелдеш.

konkurhipik,-ği   спорт   ат   жарышы/

чабыш.

konmak   1.   конуу,   түнөө   (бир   түн үчүн).  2.  конуу,  жайгашуу  (бир

топ убакыт үчүн). yazın buraya yörükler konarlar жайкысын бул жерге йөрүктөр конушат. 3. конуу

(куш, көпөлөк, учак ж. б. ). 4. арго ээ боло калуу. bedavaya ~ бекер жерден ээ болуу. hazıra ~ даярга

ээ болуу. servete ~ турган жерден эле байлыкка ээ болуу.

konmak   II,-ur   салуу,   коюу,   кошуу.

yemeğe tuz konur тамакка туз салынат.

konsantrasyon   1.   акыл/ой   токтотуу,

көңүлдү топтоо, концентрация. 2.

хим.  коюулашма, концентрация.

konsantre  1.  хим.        коюулашкан   зат,

концентрат. 2. өтм. коюулашкан, үңүлгөн, басым жасалган.

konsept, -ti концепт.

konseptüalizm филос.   концептуализм.

konser   концерт.   ~   vermek   концерт бериш.

konserto к.  konçerto. konservatuar  консерватория.

konserve консерва. balık ~si балык кон-

сервасы. sebze ~si жашылча кон- сервасы. ~ etmek консерва жасоо.

konservecilik,-ği  консерва  өндүрүшү,

консерва өнөр жайы.

konsey консей, кеңеш. Birleşmiş Millet- ler  Güvenlik  К~i  Бириккен  Улут-

тар Уюму Коопсуздук Консейи.

konsol  1.  консоль,  шкаф.  2.  архит.

консоль, кронштейн.

konsolidasyon        экон.        консолидация,

 

 

 

 

 

konsolide

konu

 

бирикме.

konsolide   экон.        мөөнөтү   узатылган

(карыз). ~ etmek карыздын мөөнө-

түн узартуу.

konsolos        консул.    ~        vekili/yardımcısı

вице-консул.

konsolosluk,-ğu 1. консулдук (кызмат/

милдет). 2. консулдук (мекеме).

konsomasyon   1.   тамак-аш,   ичимдик

(көңүл ачуу жерлеринде ичилген).

    1. 2.(тамак-аш, ичимдик) түгөтүү, пайдалануу, коротуу. 

konsomatris        казиного        келгендердин көңүлүн ачкан кыз.

konsonant, -tı үнсүз тыбыш.

konsorsiyum экон.  консорциум.

konstant, -tı мат.  константа, туруктуу чоңдук.

konstrüksiyon тех. конструкция. konstrüktivizm  конструктивизм. konsulto мед. консилиум.

konsültasyon 1. кеңешме, чогулуш. 2.

мед. консилиум, консультация.

konşimento        соода        ташыма        акысы

(кемеде).

konşu к.  komşu.

kont,-tu 1. граф. 2. тар.  Рим Импера-

торунун даанышманы. 3. (Батыш- та) төртүнчү даражадагы ак сөөк- түк. ~ gibi көйрөң, сылаңкороз. ~

gibi yaşamak бардар жашамак.

kontak, -ğı 1. элек. контакт, тийишүү. ~ anahtarı  моторду  жүргүзгөн  ач-

кыч. 2. социол. байланыш, ма- миле. 3. өтм. башында мандеми бар. ~ düğmesi контакт түймөсү. ~ı

kapamak авто моторду өчүрүү. ~ yapmak 1) элек. кыска тийишме болуп кетүү. 2) арго мээси айнуу.

kontaktlens мед. контакт линза.

kontekst, -ti контекст.

kontenjan 1. ук.  бир пландан/жеңил-

диктен пайдалана ала билгендер- дин тобу. 2. экон. орток пайдадан түшкөн үлүш. ~a  bağlamak  (бир

нерсе үчүн) укук берүү/таануу.

kontes графиня.

konteyner контейнер.

kontluk, -ğu графтык, графка тиешелүү

аймак.

kontör контур.

kontra  1.  контра,  каршы.  ~  gitmek

каршы чыгуу. 2. фанера.

kontralto  муз.   1.  контральто  (үн).  2.

контральто үндүү ырчы.

kontramiral, -li контрадмирал.

kontrast,-tı   контраст,   карама-каршы, тескери.

kontrat,-tı        контракт,        келишим.        ~ yapmak контракт түзүү.

kontratak,-ğı  контратака,  каршы  ча-

буул.

kontratlı   контракт/келишим   боюнча

(иштеген/сатылган).

kontrbas муз.  1. контрабас. 2. контра- бас чалган киши.

kontrfile карчыганын эти.

kontrol,-lü 1. көзөмөл, башкаруу, тек- шерүү, контроль. ~ altına almak 1)көзөмөл алдына алмак. 2) (мис.

өрттүн) жайылышын токтотмок.

~ etmek текшериш, көзөмөлдөш. ~ kalemi   элек.    текшерүү   калеми

(учунда көрсөткүч лампасы бар курал). ~ kulesi башкаруу мунара- сы (аэропорттордо). ~ saati сак-

чылардын алмашыш/өтүш сааты. kontrolör текшерүүчү, контроллер. kontrplak, -kı фанера.

konu I 1. тема. günün ~su күндүн тема- сы. münakaşa ~su талаш-тартыш темасы. söz ~su аты аталган. söz

~su kişinin bu aile ile hiç alâkası yok аты аталган кишинин бул үй- бүлөгө эч тиешеси жок. 2. маселе.

~ kapanmıştır маселе бүттү. kar- şılıklı ticaret ~sunda tam bir görüş birliğine    varıldı    өз    ара    соода

маселесинде толук пикир бирди- гине барылды. 3. ад. сюжет, фабула.  kitabın  ~su  çok  ilginçti

китептин   сюжети   абдан   кызык

 

 

 

 

 

konu

konvertibl

 

болчу.

konu II : ~ komşu колу-коңшу.

konuk,-ğu 1. конок, мейман. 2. мите. ~

etmek конок кылуу. ~ evi  конок үй, мейманкана (расмий  жана жеке      мекемелерге      тиешелүү).

Ankara Üniversitesi ~ evi Анкара Университетинин конок үйү. ~ gelmek   конок   келүү.   ~   olmak

конок болуу.

konuklamak        1.        коноктоо,        конокко чакыруу. 2. конок алуу.

konukluk,-ğu  1.  коноктук  (абал).  2.

конок үй.

konuksever        меймандос.        ~        bir        aile

меймандос үй-бүлө.

konukseverlik, -ği меймандостук.

konulmak 1. конулмак, түнөлмөк (бир

жерге). 2. коюлуу, кошулуу, салы- нуу. yemeğe tuz konulur тамакка туз кошулат.

konulu темалуу.

konum   1.   абал,   жагдай.   2.   геогр.

жайгашкан жер, позиция. coğrafi

~u географиялык абалы.

konur 1. кара тору, коңур. 2. эр жүрөк, коркпос. ~ al жээрде (түс).

konuş 1. конуш. 2. геогр.  абал, жагдай.

    1. 3.аск. өңүт, позиция. 

konuşkan көп сүйлөгөн, сүйлөөк, ачык-

айрым.

konuşkanlık,-ğı        сүйлөөктүк,        ачык- айрымдык.

konuşma 1. кеп, сөз, сүйлөшүү. gürül- tüden ~larını duyamadım ызы- чуудан сүйлөшкөндөрүн уга алба-

дым. 2. сүйлөнгөн сөз, доклад, лекция. açılış ~sı ачылыш сөзү. 3. сүйлөшмө (мис.  телефондо) tele-

fon ~sı телефондо сүйлөшмө. şe- hirler arası ~ шаарлар арасы сүй- лөшмө.  4.  оозеки.  ~  dili  оозеки

тил. ~ya dalmak сөзгө алаксуу. ~ yapmak сөз сүйлөө.

konuşmacı 1. сөз сүйлөгөн (киши), ора-

тор,    докладчы.    2.    радиоком-

ментатор, диктор.

konuşmak 1. сүйлөө, тили чыгуу. çocuk yeni  konuşmaya  başladı  баланын

тили жаңы чыга баштады. 2. сүйлөшүү, маектешүү. biz onunla iki aydır konuşmuyoruz ал экөөбүз

эки айдан бери сүйлөшпөйбүз. 3. сөз сүйлөө. Başbakan Meclis kür- süsünde konuştu Премьер-министр

Парламент трибунасынан сөз сүй- лөдү. 4. айтыш, деш. yurttaşları- mızı mağdur bırakmayız diye ko-

nuştu "журтташтарыбызды кыйын абалда калтырбайбыз" деп сүй- лөдү. 5. сөз кылуу. biz de senden

konuşuyorduk биз да сен жөнүндө сөз кылып жатканбыз. 6. мамиле куруу, барып-келүү. komşularla iyi

konuşuyor кошуналар менен ма- милеси жакшы. 7. өтм. сүйлөшүп жүрүү  (кыз,   жигит).  iki  yıldır

konuşuyorlar эки жылдан бери сүйлөшүп жүрүшөт. 8. өтм. ор- дун алуу. yasalar yerine yumruklar

konuştu мыйзамдардын ордуна муштумдар сүйлөштү. 9. оюн бил- дирмек. dilsizler el işaretiyle konu-

şur дудуктар жаңсап сүйлөшөт.

konuşulmak 1. сүйлөшүлүү. bu konu üzerinde konuşuldu бул тема боюн-

ча сүйлөшүлдү. 2. сөз болуу, ушак-айың тароо. neden bu iş bu kadar  konuşuldu?  бул  иш  эмне

мынча сөз кылынды?

konut I,-tu конуш,  үй-жай,  жашаган жер. kimsenin ~una dokunulmaz эч

кимдин конушуна кол тийгизил- бес. ~ inşaat турак-жай курулушу.

konut II, -tu лог. , мат.  постулат.

konvansyon 1. конвенция, келишим. 2. конституциялык өзгөрүү боюнча парламенттик кеңешме.

konveks геом.  томпок.

konveksyon физ. конвекция, жылуулук алмашуу.

konvertibl фин.  валютага оңой алмаш-

 

 

 

 

 

konvertiblite

kor

 

тырылган.

konvertiblite фин.  валютага оңой ал- маштырылма күчү.

konvoy конвой, коштоо, экскорт.

konyak, -ğı коньяк.

kooperatif        кооператив.        kredi        ~leri

кредит   кооперативдери.   mesken

~leri турак-жай кооперативдери.

kooperatifçi   1.кооператив   мүчөсү.   2.

кооператив жетекчиси. kooperatifçilik, -ği кооперация. kooperatifleşme  кооперативдешме.

koordinasyon  координация.

koordinat,-tı        мат. ,        хим. ,        геогр.

координат.

koordinatör  координатор.  koordine: ~ etmek координациялоо. kopal копал (чайыр түрү).

kopanaki 1. тордомо ишинде колдо- нулган кергич. 2. бул кергичке керилип түйүлгөн дантель.

koparma   1.   үзмө,   жулкма,   силкме.

2.спорт жулкма (штанга көтөрүү ыкмасы).

koparmak 1. үзүү, жулуп/сууруп са- луу. çiçeği ~ гүлдү үзүп салуу. fida- nı ~ көчөттү жулуп салуу. yemiş ~

жемиш үзүү/топтоо.  2. жетишүү, ээ болуу, сурап алуу. izin ~ уруксат алыш. para ~ акча сурап

алыш. 3. көтөрүү, жаңыртуу. kah- kaha ~ каткырыгы таш жаруу. çığlık ~ кыйкырып-өкүрүү. 4.өтм.

куткаруу. koparıp atmak 1) үзүп/ жулуп ыргытып ийүү. 2) өтм. жок кылуу, кутулуу, көзүн тазалоо.

kopça  (кийимде) илгич. dişi ~  илмек.

erkek ~ илгич.

kopçalamak илмек-илгич менен бүчү-

лөш.

kopçalı        илмектүү,        илгичтүү,        илип бүчүлөнгөн.

kopek копейка (орус тыйыны).

kopil 1. ооз.  шалапай, селсаяк. 2. ооз.

арам сийдик.

kopkolay жепжеңил, опоңой.

kopkoyu  1.  копкоюу.  2.  өтм.   терең, катуу.

kopmak,-ar  1.  үзүлүү.  ip  koptu  жип

үзүлдү. 2. чыгып кетүү. düğme kopmuş топчу үзүлүп калыптыр. tencerenin sapı ~ мискейдин тут-

касы чыгып кетүү. 3. пайда болуу, башталуу, көтөрүлүү. fırtına ~ боорон  башталуу.  4.  сынуу.  sa-

vaşta bacağı kopmuş согушта буту сыныптыр. 5. башталуу, чыгуу. gürültü ~ ызы-чуу чыкмак. feryat-

lar ~ кыйкырык чыкмак. 6. катуу ооруу, сыздоо. belim kopuyor бе- лим сыздап ооруп жатат. 7. диал.

чуркап жөнөө. kopmaz hatıralar унутулгус эскерүүлөр. kopup gel- mek  жерин  таштап  (узактардан)

келиш.

kopuk,-ğu 1. копкон, үзүлгөн, жулун- ган,  ордунан  чыгарылган.  ~  kol

жулунган тутка. 2. өтм. элден чыккан,   жек   көрүндү,   селсаяк.

~lar alayı селсаяктар тобу.

kopuntu сынык, үзүк, жулук.

kopuz эск.  комуз (түрктөрдүн кылдуу музыкалык        аспабы;        көбүнчө

акындар чалган).

kopuzcu комузчу.

kopya 1. копия. mektubun ~sı каттын

копиясы. 2. окшош. tablonun ~sı сүрөттүн окшошу. 3. өтм. көчү- рүп алыш (мис. экзаменде). ~ çek-

me (бирөөнөн) көчүрүп/уурдап жазып алыш. 4. туурап/окшошту- руп жасалган. ~ kâğıdı кара/копия

кагазы. ~ vermek көчүртүү, пайдаландыруу (экзаменде).

kopyacı  1.  копиячы,  копия  жасаган

киши. 2. экзаменде бирөөнөн кө- чүрүп алган окуучу. 3. плагиат, көчүрмөчү.

kor I 1. кор, чычала (отто). 2. өтм. алоо, кызыл (түс). ~ dudaklı кыпкызыл   эриндүү.   ~   dökmek

күйүп чычалага/корго айланыш. ~

 

 

 

 

 

kor

korumak

 

gibi оттой, чычаладай, кыпкызыл.

~ gibi yanmak оттой жануу.

kor II аск.  (kolordu’нун кыск).  корпус.

koral,-li муз.  хорал (диний мотивдеги күү).

koramiral, -li аск.  корпус адмиралы.

kordiplomatik,-ği дипломатиялык кор- пус.

kordon 1. өрүлгөн жибек жип, аксель-

бант, такма боо. yaver ~u адъю- тант аксельбанты. 2. ичке чынжыр (саат,  медаль сыяктуу нерселер-

ди тагууда колдонулат). 3. элек. шнур. 4. мебель/дубал кооздугу үчүн  колдонулган  өрүлгөн  боо.

5.аск. кордон, көзөмөл посту. ~ altına almak кордон көзөмөлүнө алмак. ~ koymak кордон/пост ко-

юу. 6. геогр. шиленди (деңиз/көл жээгиндеги).

Kore Корея.

Korece корейче, корей тили. koregraf к.  koreograf. koregrafi к.  koreografi.

Koreli кореялык, корей. koreograf хореограф. koreografi  хореография.

korgeneral,-li        корпус        генералы, генерал-полковник.

korida корида, бука күрөшү.

koridor 1. коридор. 2. узун, тар өткөөл жер, далис. 3. мамлекеттер ара- сында калган узун жер тилкеси.

korindon мин.  корунд.

korkak, -ğı коркок, жүрөгү жок.

korkakça коркокчо, коркуу/кооптонуу

/чочулоо менен.

korkaklık,-ğı коркоктук. ~ etmek кор- коктук кылуу.

korkmak,-ar 1. коркуш, жүрөгү түшүш.

2. чочулаш, кабатырланыш, сарса- наа  болуш.  3.  тартыныш,  даай

албаш. korkarım кооптоном, чо- чулайм, корком. korkarım, bugün de gidemeyeceksin бүгүн да кете

албайсыңбы деп чочулайм. korka

korka корко-корко, коркуп-үркүп. korktuğu başına gelmek корккону башына келиш. gölgesinden ~ көлөкөсүнөн коркуу.

korkmaz коркпос, тайбас, тайманбас.

korkomutan аск. корпус командири.

korku коркуу.

korsa к.  korse.

korsan 1. каракчы, бандит. ~ gemisi ка-

ракчылар кемеси. 2. өтм. зордук- чу. 3. уруксатсыз, мыйзам тышы.

~ miting уруксатсыз митинг.

korsanlık,-ğı каракчылык. ~ etmek/yap- mak        каракчылык/талоончулук кылуу.

korse корсет.

Korsika Корсика.

Korsikalı корсикалык.

kort, -tu спорт корт, теннис аянты.

korte арго сүйлөшүү, сүйүшүү, жүрүү.

~ etmek/yapmak сүйлөшүп жүрүү,

флёрт этүү.

kortej кортеж.

korteks мед.  мээнин чели.

kortizon биохим. кортизон (бөйрөк бези гормону).

koru корук, кичине токой.

korucu 1. корукчу (токойдун). 2. кыш- так полицайы.

koruculuk, -ğu корукчулук.

korugan аск. корунак (ок атуучу те- шиктери бар көздөн далдоо жыгач үй).

koruk,-ğu   бышпаган   жүзүм.   ~   suyu

быша элек жүзүмдүн ширеси.

koruluk,-ğu 1. корук токою. 2. токой-

луу жер.

koruma  1.  корума,  күзөт.  2.  сакчы, күзөтчү, бодигард.

korumak 1. коруу, коргоо, сактоо, кал- калоо. 2. алдын алуу, чара көрүү. meyveleri çürümekten ~ мөмөлөр-

дү чирип кетүүдөн коруу. 3. жа- буу, ордун толтуруу. bu işin geliri masraflarını  korumaz  бул  иштин

кирешеси   чыгашасын   жаба   ал-

 

 

 

 

 

korun

koşturmak

 

байт.

korun   анат.        эпидермис.   ~    dokusu

эпителий зат/ткан.

korunak,-ğı сыйынт, баш паана/паанек.

koruncak,-ğı   кап,  кылып,  кын  (бир нерсени сактоого жараган).

korunaklı   баш   калкалоого   жараган, үстү жабык.

korunga бот.  жапайы беде (Onobrychis

sativa).

korunluk, -ğu жапыз тосмо, корук.

korunma  корунма,  сактанма.  ~  ilâçları

корунма дарылар. ~ tedbiri сак- танма чаралары. gebelikten ~ бойго болуудан сактанма.

korunmak 1. корунуу, сактануу, алдын алуу. 2. баш калкалоо, жанын сактоо.

koruyucu 1. коруучу, сактоочу. ~ taba- ka коруучу катмар. 2. сакчы, кору- ма, күзөтчү. şehir ~ları шаар сак-

чылары. 3. калкалоочу, колдоочу, арка-жөлөк. ~ ünsüz грам. арачы үнсүз (үндүү менен бүткөн сөзгө

үндүү менен башталган мүчө улан- ганда  ортого  кирген  үнсүз,   мис. köşe + (y)e, mesele +(y) i).

kosinüs мат.  косинус.

koskoca  чопчоң,  албан,  кил(т)ейген, зор, залкар, заңкайган. ~ devlet зор

мамлекет.  ~  delikanlı  заңкайган жигит.

koskocaman эбегейсиз чоң, залкар, зор,

колтойгон, килтейген, заңкайган. koskoslanmak чирениш, мыкчыйыш. kostak,-ğı 1. келишимдүү, зыңкыйган,

сымбаттуу. 2. жүрөктүү, тайбас. Kostantiniye тар. Константинополь. Kosta: ~ Rika Коста Рика.

Kosta : ~ Rikalı коста рикалык.

kostik,-ği 1. күйгүзүүчү зат, кислота. 2.

өсүмдүктөрдү/жаныбарларды   да-

рылоо.

kostüm  1.  костюм. 2. театр  костюм

(оюнга ылайык).

kostümlük,-ğü 1. костюмдук, костюмга

ылайык.   2.   костюмга   жетерлик

(кездеме).

koş диал. кош, жуп (мис. аттар).

koşa 1. кошо, бирге, эгиз. ~ karımak бирге карымак. 2. бир мезгилде, синхрондуу. 3. коштогон, жанда-

ган, кошо жүргөн.

koşaç,-cı грам.  баяндоочту аныктагыч

(-dır/dir мүчөсү же değil сөзү).

koşaltı 1. кош. 2. кошко чегилген мал

(мис. өгүз, ат).

koşam ооз.  кочуш.

koşamlamak кочуштоо.

koşarmak телүү (баласы өлгөн малга башкасын).

koşma 1. ад. кошмо, төкмө, жамак. 2. муз. сүйүү ыры. 3. дең. жетек аркан.

koşmaca кубалама (балдар оюну).

koşmak I 1. кошко кошуу/чегүү. atları arabaya ~ аттарды арабага кошуу.

2. кошуу, бириктирүү. 3. шарт коюу. şart ~ шарт коюу. 4. чегүү, коюу, берүү. işe ~ иш берүү, ишке

чегүү.

koşmak II 1. чуркаш, жүгүрүш. koşup gelmek  чуркаган  бойдон  келиш.

koşa-koşa жүгүргөн бойдон. 2. ат чабышка түшүү, жарышуу. yirmi at koşacak (ат чабышка) жыйырма

ат түшөт. 3. шашылуу, жетип келүү/баруу. yardımına ~ жардам- га   жетип   баруу.   4.   (ardından/

arkasından/ peşinden ~) көздөө, максат  кылуу,  аркасынан  түшүү.

5.  өтм.   пайдалануу,  тап  коюу.

hemen baltaya koşar дароо эле балтага тап коёт. koşar adım 1) спорт   тез   басыш.   2)   шашып

бушуп, текирең-таскак атып.

koşturmak  I  коштуруу,  чегүү  (мис.

арабага аттарды/өгүздү).

koşturmak II 1. чуркатуу/жүгүртүү, чабуу (атты). 2. жиберүү, жөнө- түү.   3.   артынан   түшүү,   аракет

кылуу, жүгүрүп/чуркап жүрүү.

 

 

 

 

 

koşu

kovmak

 

koşu жарыш, чуркоо, ат чабыш. ~ atı күлүк, ат чабышка түшкөн ат, жарыш аты. ~ koparmak качып жөнөө. ~ yolu жарыш жолу.

koşucu 1. чуркоого катышкан спортс- мен, жөө күлүк. 2. чабендес.

koşuk,-ğu 1. ад.  ыр, жамак, төкмө. 2.

ад. поэзия.

koşul 1. шарт, жагдай, кырдаал. uygun

~larda ыңгайлуу шарттарда. çetin

~larla оор кырдаалда. 2. келишим түрүндө  коюлган  талаптардан  ар

бири.

koşullandırmak шартка ылайыкташты- руу.

koşullanma психол.  шарттанып калуу, шартка көнүп алуу.

koşullu 1. шарттуу. 2. психол. шарттан-

ган, шартка көнүп алган. ~ tepke шарттуу рефлекс. ~ yan cümle грам. шарттуу багыныңкы сүйлөм.

koşulmak 1. кошулуу, кошко чегилүү. araba ata koşuldu араба атка ко- шулду.  2.  чуркалуу,  жүгүрүлүү.

3.кошулуу.   şart        ~        шарт/талап коюлуу.

koşulsuz   шартсыз,   талапсыз.   ~   tepke

шартсыз рефлекс.

koşum 1. кошко чегилген. ~ atı/beygiri

кошко  чегилген  ат. 2. каамыт. ~

kayışları каамыттын кайыштары.

koşumlu  кошулган,  каамыт  тагылган

(ат).

koşun  эск.   1.  кошуун,  кол.  2.  катар, сап. сал. saf.

koşuntu  жан-жөкөрлөр,  жандагандар,

коштогондор.

koşuşma дүрбөлөң, тополоң, шашылма.

koşuşmak   1.   чуркоо,   жүгүрүү   (бир

канча киши). 2. ары-бери чуркоо, жан-алакетке түшүү.

koşuşturmak   жаны   тынбоо,   чуркап

жүрүү.

koşut, -tu жарыш, параллель.

kot I,-tu 1. бийиктик белгиси (карта-

да),  өлчөм  белгиси  (чиймеде).  2.

классификация номери.

kot II, -tu 1. жинсы. 2. жинсы кездеме- ден жасалган. ~  pantolon  жинсы

шым.

kota  1.  фин.   коттоо,  курс.  2.  экон.

квота.

kotanjant мат.  котангенс.

kotarmak  1.  бошотуу,  которуштуруп куюу (мис. бышкан тамакты). 2.

бүтүрүү, түгөтүү. işi ~ ишти бүтү- рүү. 3. даярдык көрүү.

kotlamak  коттоо,  бийиктик  белгилөө

(картада),      чоңдук      белгилөө

(чиймеде).

kotlet, -ti котлет.

kotletpane  котлетпане  (галета  унуна булап майга куурулган котлет).

kotletperde кебез/сайма жип.

kotra яхта, катер.

kov диал.  жалаа, чагым, ушак. ~ etmek

жалаа     жабуу,     чагым     салуу,

ушактоо.

kova 1. чака. ~ ~ чака-чака, чакалап.

  1. 2.ооз.  селсаяк, жан бакты. 3. арго 

көп гол жеген команда/ дарбаза- чы. ~dan dökercesine (жамгыр) көнөктөп  жааш.

Kova астр. Чака (Зодиак жылдызы). kovalama куугун, кубалама.  kovalamaca куушуп ойнолгон оюн, ку-

балама.

kovalamak  1.  куу,  кубалоо.  birbirini  ~

  1. 1)бирин бири кубалоо. 2) бири- 

нин артынан бири келүү. 2. удаа келүү. günler günü, aylar ayı kovaladı   күн   артынан   күн,   ай

артынан ай келди.

kovan 1. бал челек. 2. октун жези. 3.

замбирек огунун түтүгү. ~ çiçeği

бот. мелисса, аары чөп (Melissa officinalis).

kovanlık,-ğı бал челек жайгашкан жер.

kovboy ковбой. ~ filmi ковбой фильми.

kovmak 1. кубалоо, жолотпоо. evden ~

үйдөн   кубалоо.   işten   ~   иштен

чыгарып жиберүү. 2. изине түшүү,

 

 

 

 

 

kovucu

koyun

 

куу.

kovucu  1.  куугунчу.  2.  сөз  ташыган, чагымчы.

kovuk,-ğu  1.  коңул.  ağacın  ~u  жыгач- тын коңулу. kaya ~u  аска коңулу.

2. анат.  көңдөй, боштук. 3. бош,

көңдөй.

kovuluş куулуш.

kovuş куугунтук, сүргүн.

kovuşturma ук.  көзөмөлгө алма, илик- теме, аңдыма.

kovuşturmak  изине  түшүү,  байкоого/

көзөмөлгө алуу, аңдуу.

koy 1. булуң. 2. көздөн далдоо жер.

koyacak, -ğı коюлчу (жер, идиш).

koyak, -ğı 1. өрөөн. 2. капчыгай. 3. чап.

koyar   куюш   (эки   суунун   кошулган жери).

koymak 1. коюу. elini omzuna koydu ко- лун ийинине койду. 2. коюу, чек- төө, дайындоо. işe ~ ишке коюу.

3.салуу, кошуу. yemeğe tuz ~ та- макка туз салуу. 4. орнотуу, коюу. kontrol  ~  көзөмөл  коюу.  5.  кал-

тыруу. beni aç koydular мени ач калтырышты. 6. киргизүү. içeriye kimseyi  koymuyorlar  ичкери  эч

кимди киргизбей жатышат. 7.ку- юу. arabaya benzin ~ машинеге бензин   куюу.   8.   катуу   тийүү/

таасир берүү. 9. жазуу, коюу (кол, тарых, адрес). 10. бөлүү, арнап/ айырып  коюу.  meydana/ortaya   ~

ачыкка чыгаруу. koydunsa bul кыйын болсоң, таап ал. koyduğum yerde   otluyor   турган   жеринде

турат (эч жылыш жок).

koyu 1. коюу. ~ süt коюу сүт. 2. коюу, күңүрт (ачык эмес). ~ mavi коюу

көк. 3. ашыры, чектен ашкан, өтө, жеткен, ашкан. ~ Beşiktaşlı Бешик- таш командасынын ашкере күйөр-

маны. 4. чыныгы, накта. ~ Arap чыныгы арап. 5. терең, катуу. ~ hüzün  терең  кайгы.  ~  küfürler

savurmak  ашатып  сөгүш.  6.  кы-

зык, таттуу. ~ sohbet кызуу маек.

koyulaşmak 1. коюулашуу, коюу тар- туу.  2.  караңгылашуу,  түнөрүү.

  1. 3.өтм. күчөө, артуу. 

koyulmak 1. коюлуу. 2. коюулашуу, ко- юу тартуу. 3. баштоо, киришүү. işe

~ ишке киришүү.

koyultmaç коюлтмач (сүттөн жасалган таттуу).

koyultmak 1. коюлтуу, коюу кылуу. 2. карартуу, күңүрттөштүрүү (түс- тү).   3.   кызытуу,   жандандыруу

(сөздү, маекти).

koyuluk,-ğu 1. коюулук, жыштык. 2.ко-

юулук,     күңүрттүк     (түстөгү).

3.ашкерелик, ашыкчалык.

koyun 1. зоол. кой (Ovis aries). ~ eti кой эти. ~ kırpma кой кыркма/кыр-

кын. ~ çobanı койчу, чабан. 2.өтм. дөдөй, маңыроо, кеңкелес. ~ bakış- lı  койдой  маңырайып  караган.  ~

başlı/beyinli көк мээ, дөдөй. ~ dede аңкоо, макоо. ~ gibi 1) койдой оозун   ачкан,   дөдөй.   2)   койдой

жоош, чечкинсиз. ~ kaval dinler gibi dinlemek оозун ачып (эч нерсе түшүнбөй)    угуп    туруш.    ~un

bulunmadığı yerde keçiye Abdur- ahman Çelebi derler мак. өрдөк жок   жерде   чулдук   бий.   ~   can

derdinde, kasap yağ derdinde мак. кара эчкиге жан кайгы, касапчыга мал  кайгы.  Karaman’ın  ~u,  sonra

çıkar oyunu мак. жооштон жоон чыгат.

koyun II, -ynu 1. коюн (кийим менен эт

арасы). koynundan cüzdanını çı- kardı койнунан капчыгын чыгар- ды.  2.  коюн  (төшөк).  anasının  ~

kadar sıcak энесинин койнундай ысык. 3. өтм. коюн, кучак. hepi- miz bu yurdun ~unda yetiştik баа-

рыбыз бул ата журттун койнунда чоңойдук. ~ ~a коюн-колтук алы- шып,  кучакташып.  ~una   almak

1)чогуу   жатмак.   2)   жоосунсуз

 

 

 

 

 

koyun

kök

 

түрдө  бирөөнү  төшөгүнө  алмак.

~una girmek койнуна кирүү. ~unda yılan  beslemek  койнунда  жылан

багып жүрүү (жакын санаган кишисинен жамандык көрүү).

koyun  III  ылдый, төмөн. yüzü  ~  үстө-

мөндөп/көмкөрөсүнөн (жатыш).

koyuvermek, koyvermek 1. коё бериш, бошотуп жибериш. 2. жөн/эркине

коюш.

koz 1. жаңгак. ~ helvası жаңгак халва- сы.  2.  (карта  оюнунда)  көзүр.  ~

kırmak 1) көзүр жүрүү. 2) башына балээни үйүү. 3. өтм.  көзүр. ~unu elinden almak (бирөөнүн) мүмкүн-

чүлүгүн колунан алуу. ~unu kay- betmek колундагы көзүрүнөн ажыроо.    (son)    ~unu    oynamak

акыркы көзүрүн колдонуу. ~unu paylaşmak 1) макулдашуу, кели- шүү. 2) эсептешүү.

koza 1. косек, куурчакча. ipek ~sı жи- бек куурчакчасы. 2. чанак, баш (пахтанын    ж. б. ).    haşhaş    ~sı

апийимдин башы.

kozak, kozalak, -ğı 1. косек. 2. чанак. 3.

тобурчак. çam ~ı карагайдын то-

бурчагы. 4. тар. металлдан/пил сөөгүнөн жасалган падыша мөөрү, баалуу кагаздар сакталчу куту.

kozmetik,-ği 1. косметика. 2. космети- калык.

kozmik        космостук.        ~        ışınlar        физ.

космостук нурлар.

kozmogoni        космогония,        ааламдын жаралышы.

kozmogonik космогониялык. kozmografya  космография. kozmoloji космология.

kozmolojik космологиялык.

kozmonot, -tu космонавт.

kozmopolit,-ti 1. космополит, ар кош-

кон. 2. космополит (улуттук касиеттерин жоготкон).

kozmos космос.

köçek,-ği  1.  тайлак,  бото.  2.  аял  ки-

йимин   кийип   бийлеген   эркек.

3.өтм.  жеңил ойлуу киши.

köçekçe  муз.   аракеттүү,  шаңдуу  бий

түрү.

köfte  1.  котлет.  çiğ  ~  чийки  желген котлет. 2. арго коллеж окуучусу.

köfteci 1. котлет жасаган/саткан киши.

2. котлет сатылган/желген жер.

köftehor   эркел. с.    шайтан,   жубарым-

бек, чечек. seni ~ seni! сениби, чечек, сени элеби!

köftelik,-ği        котлетке        жарактуу/жете

тургандай (эт).

köhne 1. көөнө, эски, көөнөргөн, эскир- ген. 2. эски, эскиче, илгерки, артта

калган. ~ düşünce эскиче түшүнүк. köhnemek,  köhneleşmek  1.  көөнөрүү, эскирүү,  ыпыроо,  жыртылуу.  2.

өтм. эскирүү. bu fikir köhnedi бул пикир эскирди.

kök I,-kü 1. бот.  тамыр. kazık ~ не-

гизги тамыр. ek ~ кошумча тамыр.

~ boyası 1) бот. кызыл боёк, та- мыр  чөп  (Rubia  tinctorum).  2)хим.

тамырдан алынган боёк.2. түп. diş

~ü тиштин тамыры/түбү. 3. даана, сап. üç ~ maydanoz үч сап петруш-

ка. 4. өтм. негиз, өзөк. 5. тек, урук, тукум. aynı ~ten gelen halklar теги  бир  элдер.  6.  өтм.   тамыр,

жек-жаат, руханий  байланыштар.

7. баш, тоголок. beş-altı ~ sarımsak

беш-алты баш сарымсак. 8. грам.

уңгу. kelimenin ~ü сөздүн уңгусу.

9. мат. тамыр. ~ işareti тамыр белгиси. 10. хим. радикал. ~ünden

түп-тамырынан. ~ünden çekmek түп-тамырынан жулуп салуу. ~ü kazılmak түп-тамырынан жок кы-

лынуу. ~ünden kesip atmak/kopar- mak жок кылуу, жоготуу. ~üne kibrit suyu dökmek тукумун куру-

туу.  ~  salmak  1)  тамыр  байлоо.

2)өтм. тамыр жаюу, өнүгүү, өсүү.

~   sökmek   оор   жумуш   жасоо.   ~

söktürmek кыйынчылык жаратуу.

 

 

 

 

 

kök

köpek

 

kök II, -kü муз. аспаптын кулагы.

kökçü эск.  дарыгер, отчу, табып.

köken  1.  түп,  тамыр,  өзөк  (дарбыз,

коон, ашкабактын жер үстүнө жайылган бутактары). bu ~de üç karpuz var бул түптө үч дарбыз

бар. 2. тек, негиз, чыгыш, булак, түп. сал. menşe. hikayenin ~i efsanedir  аңгеменин  негизи  ула-

мыш. 3. грам. сөздүн уңгусу. 4.ме- кен, чыккан/туулган жер. ~ bilimci этимолог, ~ bilimi этимология. ~

mantar тамырлуу козу карын. kökertmek   1.жашылдандыруу,   көрк- төндүрүү. 2. көчөт отургузуу,

köklemek I 1. (бир өсүмдүктү) тамыры менен жулуп салуу. 2. отоо, суюл- туу. 3. көчөт отургузуу.

köklemek II 1. көктөө (жуурканды, төшөктү ж. б. ). 2. беш көкүл өрүлгөн    чачтарды    бириктирип

өрүү.

köklemek III күүлөө (музыкалык аспапты).

kökleşmek тамыр жаюу, жайылуу, тароо, негизденүү.

köklü   1.   тамырлуу,   тамыр   жайган.

2.өтм. түп-тамырынан, баштан- аяк. ~ dönüşümler түп-тамырынан, кескин,    өзгөрүүлөр.    ~    reform

кескин реформа. 3. өтм. тектүү, теги/ тукуму мыкты. ~ aile тектүү үй-бүлө.

köknar бот. кызыл карагай (Abies). ~ sakızı кызыл карагайдын сагызы.

köksel тамырга байланыштуу.

kökten түп-тамырынан, толугу менен, кескин, радикалдык. ~ bir deği- şiklik   түп-тамырынан   жаңыруу/

жаңылануу. ~ dinci фундамен- талист. ~ dincilik социол. фундаментализм.~   sürme   тубаса,

тукум куума, тукуму менен. ~ sürme kuyumcu тукуму менен зергер.

köktenci филос.  радикал.

köktencilik, -ği филос.  радикализм.

köle 1. тар.  кул, туткун. 2. өтм.  би- рөөнүн   көзүн   караган,   сөзүнөн

чыкпаган. 3. өтм. туткун, ашык, кумар, берилген. içki ~si ичкилик- ке берилген. ~niz эск.  сыпайыгер-

чилик үчүн мен ордуна колдонул- ган сөз. ~n olayım! кулуң болоюн!

kölece кулдан бетер, кул катары.

kölecilik, -ği кул ээлөөчүлүк.

köleleşmek кулга айлануу.

köleleştirmek кул кылуу, кулга айлан-

дыруу.

kölelik,-ği  кулдук,  кулчулук.  ~  düzeni

кул ээлөөчүлүк түзүлүш.

kömür 1. көмүр. odun ~ü отун көмүрү. maden ~ü таш көмүр. 2. коюу кара түс. ~ gözlü көмүрдөй кара көздүү.

~ saçlı көмүрдөй кара чачтуу. ~ başa vurmak көмүрдүн ысы уруу.

~ gibi көмүрдөй, капкара. ~ kalem

көмүр карандаш. ~ ocağı көмүр кени.

kömürcü  1.  көмүр  өчүргүч.  2.  көмүр

ташыгыч. ~ çırağına dönmek үстү- башы карала-торала болуу.

kömürcülük,-ğü   көмүрчүлүк   (кесип/

милдет).

kömürleşme        көмүрлөшүү,        көмүргө айлануу.

kömürleşmek көмүргө айланыш.

kömürlü 1. көмүрлүү, тутумунда көмүр болгон. 2. көмүр менен иштеген. ~

lokomotif көмүр менен жүргөн локомотив.

kömürlük,-ğü        1.        көмүрлүк,        көмүр

склад. 2. дең. бункер. könçek,-ği диал. көнчөк, дамбал. könek,-ği жыгач челек, көнөк.

köpek,-ği зоол.  ит (Canis familiaris). av

~i аңчы ит. dişi ~ канчык. ev ~i үй ити. sokak ~i жолбун ит. 2. орой

ит, акмак, шүмшүк (сөгүү/ жеме иретинде). o köpeğin yapacağı o idi ал иттин кылары ошол болчу. ~in

ağzına  kemik  atmak  (бирөөнүн)

 

 

 

 

 

köpekdili

kör

 

оозун басуу, ооз басырык жасоо.

~e atsan yemez ит жебес (тамак).

~i bağlasan durmaz итти байласаң

турбайт.   ~   balığı   зоол.    акула

(Mustelus mustelus). ~ dişi азуу тиш.

~ten   edna   saymak   иттей   жаман

көрүү. ~ gibi иттей, иттен бетер. ~ gibi ulumak иттей улуу. ~ gibi kıvrılmak  1)  иттей  ийрилип  жа-

тыш. 2) иттей шыйпаңдаш.  ~e hoşt, kediye pist dememek мышы- гына "пыш" дебөө. ~ memesi кол-

тук алдына чыккан чыйкан. ~ oğlu/soyu иттин баласы. ~ soğanı

/sarımsağı  ит  пияз/согон.  ~  yese

kudurur  ит  жесе  кутуруп  кетет

(орой айтылган сөзгө карата).

köpekdili,-ni  зоол.        деңиз   камбаласы

(Platessa platessa).

köpeklemek  1.  чарчап-чаалыгыш.  2.

алдан-күчтөн тайыш, ден соолугу

бузулуш.

köpeklenmek (бирөөгө) жалынып-жал- баруу, өзүн төмөн түшүрүү.

köpoğlu орой 1. иттин баласы,  мита- йым, шумпай. 2. иттин баласы, бышык, айлакер (мактоо). vay, ~

işini ne güzel biliyor! иттин баласы, ишин кандай сонун билет!

köprü  1.  көпүрөө.  2.  дең.   көпүрөө.

kaptan  ~sü  капитан  көпүрөөсү.

kumanda  ~sü  команда  көпүрөөсү.

3. көпүрөө (тиштер үчүн). diş ~sü

тиш көпүрөөсү. 4. тех. көпүрөө. arka ~ арткы көпүрөө (автомобил- де). 5. спорт көпүрөө (күрөштө).

6. арго амалкөйлүк,  куулук (карта оюнунда). ~ altı çocukları селсаяк балдар. ~nün altından çok

su aktı/geçti андан  бери көп суу акты. ~leri atmak мамилелерди үзүү. ~ başı 1) аск.  көпүрөө башы.

  1. 2)өтм. маанилүү баскыч. ~nı tutmak маанилүү объекти колго алуу. 3) аск. ыңгайлуу өңүт. 

köprücü 1. көпүрөө куруучу. 2. тар.

Османлы аскеринде көпүрөө иштерин караган отряд.

köprücük,-ğü  1.  көпүрөөчө.  2.  анат.

акырек сөөгү.

köprülü 1. көпүрөөлүү. 2. архит.  эки башы көпүрөө менен бириктирил-

ген.

köpük,-ğü көбүк. deniz ~ü деңиз көбүгү.

sabun ~ü самын көбүгү. süt ~ü сүт

көбүгү. ağzından ~ saçtı оозунан көбүк чачты.

köpüklenme  көбүктөнмө.

köpüklenmek көбүктөнүш. deniz köpük- lenip        kararmaya başladı деңиз көбүктөнүп  карара  баштады.

köpüklü көбүктүү.

köpürmek 1. көбүрүш. kahve köpürdü

кофе көбүрдү. 2. ачып/кычып ке-

түү. reçel köpürdü варенье ачып кетти. 3. (ачуудан, оорудан) оозуна көбүк келүү. köpüre köpüre

көбүрүп-жабырып.

kör  1.  көр,  сокур.  ~  bestekâr  сокур музыкант. doğuştan ~ туулгандан/

тубаса сокур. 2. мокок. ~ bıçak мо- кок бычак. 3. күүгүмдөгөн, муна- рыктаган, бүдөмүк. ~ ışık бүдөмүк

жарык. 4. туюк. ~ sokak туюк кө- чө. 5. өтм. сезимсиз, туюмсуз. ~ talih көр таалай. ~bağırsak анат.

сокур ичеги. ~ boğaz 1) кызыл кекиртек, тамак ыктыяжы. giyim- den,  kuşamdan  vazgeçilir,  ama  ~

boğaz durmaz ki кийим-кечеден баш тартсаң болот, бирок кекир- текти тыя албайсың. 2) сугалак. ~

değneğini beller gibi бир нерсени өзгөрүүсүз кайталоо (сөзм. с. таягына  таянган  көр  сыяктуу).  ~

dövüşü баш-аламан/баш-аягы жок иш. ~ duman коюу туман. ~ hat кошумча  линия  (темир  жолдо).

~ün istediği bir göz, Allah verdi iki göz каалаганы ашыгы менен атка- рылды. ~ kadı түз /туура сүйлөгөн

киши. ~ kandil арго бутуна турал-

 

 

 

 

 

kördüğüm

kösem

 

багандай мас. ~ karanlık көөдөй караңгылык. ~ünü kırmak (бирөө- нүн) текеберлигин жоюу. ~ü ~üne

  1. 1)сокур ишеним менен. 2) бол- жоп,  божомолдоп,  түкшөмөлдөп. 

~ ~ parmağım gözüne айдан ачык,

апачык. ~ kurşun адашкан ок. ~ kurttan bile vazgeçmemek сокур ийнени  жерге  таштабоо.  ~   kuyu

куруган кудук. ~ kütük sarhoş ылжыган мас. ~ler mahallesinde ayna  satmak  тазга  тарак  сатуу.  ~

ocak баласыз үй-бүлө. ~ olası (ca)! көзүң кашайгыр!/аккыр! ~ olası dünya! көр дүйнө! ~ sıçan зоол.

сокур чычкан (Spalax typhlus). ~ şeytan кайгылуу тагдыр. ~ün taşı, kelin  başı  көрдүн  ташы,  таздын

башы (жооп берүүдөн тайсал- даганда айтылат). ~ topal жарым- жамалак,   аксак-тексек.   ~   uçuş

авиа.   сокур  учуш.  ~  yılan  зоол.

көр жылан (Anguis fragilis).

kördüğüm 1. чие байлоо. 2. өтм. чечи-

лиши мүмкүн болбогон маселе.

körebe көз таңмай (оюн).

körelme биол. атрофия.

körelmek 1. өчүш, тымыш (от, жа- рык). 2. солуш, куруш (кудук, бу- лак ж. б. ). 3. биол.  атрофия бо-

луш, чүрүшүп-бүрүшүп калыш (мис. бир орган). 4. мокоо (мис. бычак).    5.    баасын,    касиетин

жоготуш. 6. тукуму курут болуш

(мис. үй-бүлө).

köreşe кардын үстүңкү муз катмары.

körfez  1.  булуң.  2.  буйтка/далдоо

(жер).

körlenmek,  körleşmek  1.  мокоо  (бычак

ж. б. ). 2. акылы айнуу, эске ту- туусу начарлоо. 3. иштен/ кол- донуудан     чыгыш.    4.    куруш,

соолуш (мис.  кудук).

körletmek 1. мокотуш. 2. көзүн көр кы- лыш.        3.        өтм.        мокотуш        (аң-

сезимди). 4. жөндөмүн, ишкерли-

гин жоготтуруш.

körlük,-ğü 1. көрлүк, сокурлук. 2. мо- коктук.  3.  жупунулук,  одонолук,

олдоксондук. 4. өтм. кыска ой- луулук, түшүнүксүздүк, паразат- сыздык.  5.  тукумсуздук,  кысыр-

лык (өсүмдүктөрдө).

Köroğlu 1. Көроглу (элдик дастандын каарманы).  2.  ооз.   аялы  (бирөө-

нүн).

körpe  1.  жаш,  жаңы  бүчүр  байлаган

(өсүмдүктөр). ~ fidan жаш көчөт.

2. жаш, өспүрүм (кишилер). 3. жа- ңы туулган, жетиле элек (айбан- дар) ~ kuzu баглан козу. 4. өтм.

жаш, бузулбаган, эскирбеген, жаңы. ~ vücut жаш дене.

körpelik, -ği жаштык, тазалык, аруулук.

körük,-ğü 1. көрүк. 2. айрым нерселер- дин жыйрылып жазылган бөлүгү. payton ~ü фаэтон көрүгү. akordeon

~ü аккардеон көрүгү. ateşe ~le gitmek (бирөөнүн) чырагына май тамызуу.

körüklemek 1. көрүктөө, көрүк менен үйлөтүү. ateşi ~ отту үйлөтүү. 2. өтм.  козгоо, күчөтүү, кайрашты-

руу,     чагым     салуу,     ырбатуу.

kavgayı ~ чатакты ырбатуу.

körükleyici көкүтүүчү, чагымчы, журт

бузар.

körüklü көрүктүү. ~ payton көрүктүү фаэтон.

körüksüz көрүксүз.

kös I эск.  чоң добулбас.

kös  II:  ~  ~  эч  жакты  карабай,  ойго

батып.

köse көсөө, сакал-муруту жок/сейрек.

köseği көсөө, көсөөч (от көсөгөн).

kösele 1. одоно/катуу тери. 2. катуу териден жасалган. ~ gibi тарамыш- тай, катуу (мис. тамак). ~ suratlı

уятсыз, жүзү жок. ~ taşı өгөө таш.

köselik, -ği көсөөлүк.

kösem, kösemen ооз.  1. баштооч (кой

же  эчки).  2.  согушкан  кочкор/

 

 

 

 

 

kösemlik

kötü

 

теке. 3. көсөм, жол башчы, лидер. kösemlik, kösemenlik, -ği көсөмдүк. köskötürüm шал/көтөрүм болгон. kösnü мээр, кумар (эркек, ургаачынын

бири-бирине карата жыныстык арзуусу).

kösnük 1. биол.  күүгө кирген (айбан).

2. эротикалык.

kösnül  1.  мээрге/кумарга/жыныстык

арзууга байланыштуу. 2. сезим- тал, жыныстык сезимдерди козго- гон,  эротикалык  (сүрөт,   фильм

ж. б. ).

kösnümek күүгө кирүү (айбан).

köstebek,-ği   1.   зоол.        сокур/момолой

чычкан (Talpa). 2. өтм. тыңчы.

köstek,-ği  1. тушоо, чидер, кишен. 2.

чынжыр (саат,  ачкыч ж. б.  учуна

тагылган). 3. кайырмакты ийнеге байлаган кыл. 4. өтм. тоскоол. ~ olmak тоскоол болуу. ~ vurmak 1)

кишен салмак. 2) өтм. бөгөт бол- мок. 3) спорт күрөштө атаанда- шынын    бутун    кыпчып    туруп

алмак. ~i kırmak 1) (баланын) тушоосу кесилүү, баса баштоо. 2) тиешелүү  жер  менен  мамилесин

үзүү.

kösteklemek 1. кишендеш, тушап коюш

(атты).  2.  өтм.   бөгөт/тоскоол

болуш, жол тосуш.

köstekli        1.        кишенделген,        тушалган

(ат).  2.  чынжырлуу  (саат,  ач-

кыч, кылыч ж. б. ).

köşe 1. бурч. üç ~ үч бурч. 2. булуң- бурч.  ~  buçak  булуң-бучкак.  3.

кесилиш (көчөнүн). 4. жер, орун, аймак. yurdun güzel bir ~si ата журттун татынакай бир бурчу. 5.

көздөн далдоо, тынч жер. 6. спорт

бурч. ~ atışı спорт бурчтан тебиш.

~   başı   1)   көчөнүн   бурчу.   2)

жакынкы кошуна. ~ bucak көздөн далдоо жер. ~ bucak kaçmak жолобоо,  жакындабоо.  ~sine/~ye

çekilmek  бурчка  тыгылуу,  элден

качуу, жалгыздоо. ~yi dönmek муратына жетүү, баюу. ~ kadısı жатып ичер, жанбакты. ~ kapmaca бурч талашмай (балдар оюну). ~ kapmaca oynamak өтм. куушуп, табыша албай жүрүш. ~ye oturmak келин болуу, турмушка чыгуу. ~ye sıkışmak аргасы калбоо, айласы түгөнүү. ~ye sinmek жашынуу, эч кимге көрүнбөө.

köşebent,-di бурчтанган темир.

köşegen мат.  диагональ.

köşek,-ği   бото,  тайлак  (бир  жашка чейинки).

köşeklemek тайлак тууш (төө).

köşeleme кыйгачынан, диагоналынан.

köşeli   бурчтуу,   бурчтанган.   üç   ~   үч бурчтуу.  dört  ~  төрт  бурчтуу.  ~

parantez чарчы кашаа.

köşesiz бурчсуз.

köşk,-kü 1. бак ичинде салынган сарай,

вилла. 2. кооз чарбак.

kötek,-ği  1.  балак.  2.  жаза  түрү.  ~ atmak/çalmak/çekmek балак алыш

/уруш. ~ yemek балак жеш.

köteklemek балак алуу/уруу.

kötü 1. жаман, начар. ~ adam 1) жаман

киши. 2) терс каарман (мис. ки- тепте, фильмде). ~ haber жаман кабар.  2.  коркунучтуу,  кооптуу,

арам. ~ hava şartları начар аба шарттары. ~ kast 1) жаман/арам ой. 2) өмүргө кол салыш. 3. көңүл

калтырган, орой. ağzından ~ söz çıkmazdı оозунан жаман сөз чык- чу   эмес.   4.   абдан,   катуу,   өтө,

жаман. ~ korkmak катуу коркуш. kız oğlana ~ tutuldu кыз баланы катуу/жаман    сүйүп    калды.    ~

beslenme начар/туура эмес тамак- таныш. ~ göz жаман көз (кишиге зыян бере турган). ~ gözle bakmak

  1. 1)жаман көзү менен караш. 2)жа- ман мамиле жасаш. 3) жыныстык арзуу   менен   сугун   агытыш.   ~ 

kadın бузулган аял. ~ kişi olmak

 

 

 

 

 

kötücül

krallık

 

жаман киши болуу, жаман аттуу болуу. ~ ~ düşünmek жаман ойлор- го кабылыш, көңүл чөгөрүш. ~ye kullanmak кыянаттык менен пай- далануу, жеке кызыкчылыгы үчүн колдонуу. güveni ~ye kullanmak ишенимге кыянаттык кылыш. ~ niyet        жаман/арам ой, ниети бузуктук. ~ olmak 1) начар/жаман болуш. 2) жаман/начар чыгып ка- лыш. 3) (аял) жаман жолго түшүп кетиш. ~ oyun oynamak өтм. ачуу оюн ойноо, (бирөөнүн) тагдыры менен ойноо. ~ söylemek жаман айтуу. ~ yola düşmek/sapmak жа- ман жолго түшүп бузулуп кетиш.

~ye yormak жамандыкка жоруш. ~ yürekli  ниети/пейли бузук. ~  söz

insanı dininden çıkarır, tatlı söz yı- lanı ininden çıkarır мак. жаман сөз адамды  дининен  чыгарат,  таттуу

сөз жыланды ийнинен чыгарат.

kötücül 1. арам ойлуу, ниет/пейли бузук, арамзаа, кара санатай. 2.

мед. каражолтой (мис. шишик).

kötülemek 1. начардоо, арыктоо, алсы- роо. 2. жамандоо, ушактоо.

kötüleşmek 1. начардоо, кыйындоо, бу- зулуу. havalar kötüleşti күн бузул- ду. işler ~ иштер начардоо. 2. жа-

ман жолго түшүү (аял).

kötülük,-ğü 1. жамандык, начардык, са- патсыздык. ilişkilerin ~ünden işler

bu hâle geldi мамилелердин жама- надыгынан        иштер бул абалга келди.   2.   жамандык,   арамдык,

кыянаттык. ~ünü dilemek (бирөө- нүн) жамандыгын тилеш. ~ü do- kunmak   жамандыгы/зыяны   ти-

йиш. ~  etmek/yapmak жамандык кылыш/жасаш. ~ görmek жаман- дык көрүш.

kötülükçü карасанатай, арамзаа, ниети/ пейли бузук.

kötümsemek        арам        ойлоо/саноо,

жаманга жоруу.

kötümser 1. пессимист. 2. пессимист- тик.

kötümserlik   пессимизм.   ~e   kapılmak

пессимизмге кабылыш.

kötürüm 1. көтөрүм, дармансыз. 2. баса албаган,   шал.   ~   bacaklar   шал

буттар. 3. өтм.  иштебеген, сенек.

~ olmak/ kalmak көтөрүм болуу, буту баспай калуу.

kötürümlük,-ğü 1. көтөрүмдүк. 2. ток- тоо, иштебей калыш.

köy 1. кыштак, айыл. ~ adamı айылдык

киши. ~ ekonomisi айыл чарбасы. ~ muhtarı айылдык кеңештин баш- чысы. ~ оdası айылдык клуб, айыл

мейманканасы.2. айыл калкы.

köydeş айылдаш.

köylü 1. айылдык, кыштактык, элеттик.

2. айылдаш. 3. өтм. орой, одоно, түркөй.

köz чычала.

közleme отко кактап бышырылган (эт,

жашылчалар ж. б. ).

közlemek  (бир  нерсени)  отко  кактап

бышырыш.

kraft : ~ kâğıdı өтө бышык орооч кагаз.

kraking хим. крекинг.

kral 1. король. ~ yarlığı королдун жар- дыгы/буйругу. 2. бир тармакта жогорку        ийгиликке    жетишкен

киши.   gol ~ı голл королу. satranç

~ı шахмат королу. 3. бир тармак- тын  эң  бай  кишиси.   petrol  ~ı

нефть королу. ~dan çok ~cı olmak бирөөнүн укугун өзүнөн да кы- йын  талашуу.  ~lara  lâyık  корол-

дорго ылайык.

kralcı королду жактаган, роялист.

kraliçe 1. королева. 2. өтм.  бир тар-

макта артыкчылык көрсөткөн (аял). güzellik ~si сулуулук коро- левасы. ~ gibi королева сыяктуу,

королевадан бетер.

kraliyet, -ti королдук.

krallık,-ğı 1. королдук (наам, милдет).

  1. 2.королдук   (түзүлүш,    мамле- 

 

 

 

 

 

kramp

krom

 

кет).

kramp,-pı   мед.        тарамыш    түйүлүү/ жыйрылуу.   ~        girmek        тарамыш

карышып/тырышып  калуу.

krampon  1.  илгич,  илмек.  2.  өтм.

маңыз (киши).

krank,-kı тех. кранк  (машиненин валын айланта турган рычаг). ~ mili шакектүү вал.

krater геол. кратер, жанар тоонун оозу.

kravat, -tı галстук.

kravatlı галстукчан.

kravatsız галстуксуз.

kreasyon  1.  жаратуу,  чыгармачылык, чыгарма.  2.  бир  модачынын  же

мода        үйүнүн жаңы моделдер коллекциясы.

kreatör (бир нерсени) жараткан, ойлоп

тапкан чыгармачыл киши.

kredi 1. кредит. ~ almak кредит алыш.

~ vermek кредит бериш. kısa vadeli

~ кыска мөөнөттүү кредит. 2. ишенимдүүлүк, карыз төлөө куду- рети. 3. кадыр, барк, аброй. 4. пед.

кредит-саат (бир сабактын саат көлөмү). ~ açmak кредит ачыш. ~si düşmek 1) ишенимдүүлүгүн жого-

туш. 2) кредит төлөө мүмкүнчү- лүгүнөн ажыраш. ~ kartı кредит карточкасы. ~ limiti кредит лими-

ти. ~ mektubu кредит каты.

krem 1. крем (жүз/ дене үчүн). 2. крем коюулугунда  болгон.  ~  deterjan

крем-самын. 3. камкаймак/крем түстүү. ~ renginde крем түстүү.

krema 1. крем (торт ж. б. таттуулар

үчүн). 2. камкаймак. 3. крем менен коюулаштырылган сорпо.

kremalı кремдүү.

krematoryum  крематорий. kremleme кремдеме. kremlemek кремдөө.

kreozot, -tu хим.  креозот.

krep, -pi креп. ~ jorjet крепжоржет.

krepdöşin крепдешин.

krepon   крепон.   ~   kâğıdı   жасалгада

колдонулган бырыштуу кагаз.

kreş бала бакча.

kriket,-ti спорт крикет (топ оюнунун

бир түрү).

kriko тех. домкрат. ~ya almak домкрат менен көтөрүү.

kriminoloji криминология.

kripto        крипто        (саясий        ишенимин жашырган киши).

kriptolog криптолог.

kriptoloji        криптология        (жашыруун жазуулар, шифрлүү документтер-

ди изилдеген илим).

kripton хим. криптон.

kristal,-li  1.  кристалл.  2.  хрусталь.  3.

хрусталдан жасалган. kristalize кристаллданган. kristalleşmek  кристаллдашуу.

kristallograf кристаллограф. kristallografi кристаллография. kristaloit, -di хим. кристаллоид.

kriter, kriteryum критерий.

kritik   1.   критика,   сын.   2.   критик, сынчы. 3. мед.  критикалык, опур-

талдуу, коогалуу. ~  basınç  опур- талдуу   басым.   ~   sıcaklık   физ. опурталдуу ысыктык. ~ bir anda

опурталдуу учурда.

kritisizm филос. критицизм.

kriz кризис. ekonomik ~ экономикалык

кризис. kalp ~i жүрөктүн туту- лушу. siyasî ~ саясий кризис. ~ geçirmek кризиске кабылыш.

krizalit, -ti мин. хризалида. krizantem хризантема. krizolit, -ti мин. хризолит.

kroket I, -ti крокет.

kroket II, -ti крокет (оюн).

kroki  кроки,  эскиз,  долбоор,  схема.

durum ~si  абалдын  схемасы. keşif

~si  аск.   чалгындын  картасы.  yol

~si жолдун схемасы.

krokodil 1. крокодил. сал.  timsah. 2.

крокодил терисинен жасалган.

krom 1. хим.  хром. 2. хромдон жасал-

ган.

 

 

 

 

 

kromatik

kudretsiz

 

kromatik 1. түскө байланыштуу. 2. биол. хромосомдорго байланыш- туу. 3. муз. жарым тондордон турган (үн ).

kromatin биол.  хроматин.

kromit, -ti мин.  хромит.

kromlu хромдуу.

kromofotografi   хромофотография.

kromojen биол.  хромоген.

kromoplast, -tı бот.  хромопласт. kromosfer астр. хромосфера. kromozom биол.  хромосома.

kron крона (Чехиянын акча бирдиги).

kronaksi биол. хронаксия.

kronik,-ği 1. хроника. 2. хроникалык,

өнөкөт. ~ hastalık өнөкөт оору. ~ işsizlik өнөкөт жумушсуздук.

kronikör хроникёр.

kronograf хронограф. kronoloji хронология. kronolojik хронологиялык.

kronometre  хронометрия.

kros спорт кросс.

krosçu кросско катышкан киши.

kroşe        спорт        (бокста)        кол        менен кармап алуу.

krupiye  крупьё  (кумарканада  оюнду

башкарган киши).

kruvaze эки өңүрлүү (кийим).

kruvazör крейсер (согуш кемеси). ağır ~

оор        крейсер.        harp        ~ü        согуш крейсери.

ksantofil  бот.   ксантофилл  (өсүмдүк-

төрдүн сары пигменти).

ksilafon муз. ксилафон.

kuaför 1. чач тарач (кесип). 2. чач тарач

(жай).

kuars кварц.

kuartet, -ti муз.  квартет.

kubaşmak        ашар,        биргелешип        иш жасаш.

kubat 1. орой, одоно. 2. эпсиз, чогоол.

kubbe 1. көк, асман. 2. архит.  купол, чамгарак. 3. чамгарак түспөлүндө.

~  altı  тар.   вазирлер  чогулушу

өткөн жер (Османлы Император-

лугунда). ~ çevirmek 1) чамгарак орнотуу. 2) тымызын план түзүү.

kubbeli  1.  чамгарактуу.  2.  чамгарак

түспөлдүү.

kubur 1. түтүк түрүндөгү кап, кобура.

ok ~u окчонтой. 2. күбүр (туалет-

тин агып чыкма түтүгү). 3. эск.

тапанча түрү.

kucak,-ğı 1. кучак. 2. кучакка толгон-

дой, бир кучак. bir ~ odun бир кучак отун. ~ta кучакта, жаңы төрөлгөн  (бала).  ~  açmak  кучак

ачыш/жайыш, калкалаш, колдош.

~ına almak кучакташ, кучагына алыш.  ~  çocuğu  бешиктеги/жаш

бала. ~ına düşmek колуна/ куча- гына  түшүү,  туш  болуу.  alkolün

~ına düştü ичкиликтин кучагына

түштү/сазына батты. ~ta gezdir- mek  1) колунда  көтөрүп  жүрүш.

  1. 2)өтм.   өтө  ардакташ/сыйлаш. 

~tan ~a dolaşmak колдон колго өтүү (жүрүш-турушу начар аял).

~ına  oturmak  алдына/  кучагына

отуруу.

kucaklamak        1.        кучактоо,        кучагына алуу. 2. курчап туруу, ичине алуу.

kucaklaşmak 1. кучакташуу. 2. чиеле- шүү, чиркелишүү, чатышуу (мис. бактын бутактары).

kuçu: ~ ~ сырд. с. 1) күчү-күчү (ит- терди чакырган). 2.)(балдардын тилинде) ит.

kudret, -ti 1. кудурет, күч, кубат, энер- гия. ~ kaynağı энергия булагы. ateş

~i    аск.     атыш    күчү.    azamî    ~

максимум кубат. çekiş ~i тартуу күчү. 2. жөндөм, шык. 3. байлык, материалдык   күч.   4.   Кудурети

Күчтүү  (Кудайдын  эпитети).  5.

табигый, тубаса. ~ten туулгандан.

~ hamamı Кудайдын мончосу.

kudretli кудуреттүү, күчтүү, кубаттуу, жөндөмдүү. ~ bir ressam күчтүү сүрөтчү.

kudretsiz  күчсүз,  кудуретсиз,  кубат-

 

 

 

 

 

kudretsizlik

kulak

 

сыз, жөндөмсүз.

kudretsizlik,-ği  кудурети  жоктук,  ал- сыздык, жөндөмсүздүк.

kudurgan кутурган, жинденген, азоо- лонгон.

kudurmak 1. мед. кутуруу, жиндеп ке-

түү. 2. өтм. кутуруу, жаалдануу, жинденүү. 3. өтм. ашыры бей- баштык/тентектик  кылуу.  çocuk-

lar yine kudurdu балдар кайра кутурушту. kudurmuşçasına куту- руп кеткенсип.

kuduruk,-ğu 1. кутурган (адам, айбан).

    1. 2.азоо,  кыялы  чатак.  3.  өтм. 

тентек, шок.

kuduz 1. мед. кутурма, гидрофобия. 2. кутурма оорусуна чалдыккан. ~ böceği      зоол.       кундуз      курт

(Cantharis). ~ illeti кутурма оорусу.

~ köpek кутурган ит.

kudüm  муз.   тамбурин  түрүнөн  урма

музыкалык аспап.

Kudüs Иерусалим.

kuğu зоол.  ак куу (Cygnus olor). ~ gibi

ак куудай (узун моюн, аппак). kuğurmak кукулуктоо (көгүчкөндөр). kuintet, -ti муз. квинтет.

kuka I түймөк, түрмөк (жиптин).

kuka II 1. кокос (дарагы/тамыры). 2.

кокостон жасалган. ~ tespih кокос

теспи.

kukla 1. куурчак (оюнчук). 2. куурчак

(театр).  3.  өтм.   бирөөнүн  ко-

лунда куурчак болуш, марионет, көз каранды. ~ gibi oynatmak куурчактай  ойнотуш/мамиле  жа-

саш. ~ hükûmet куурчак/марионет мамлекет.

kuklacı куурчакчы, куурчак ойноткон

актёр.

kukuleta капюшон.

kukuletalı капюшондуу.

kukumav зоол. бабырган (Athene noc- tua). ~ gibi сомодой, жалгыз. ~ gibi düşünüp     durmak     кайгы-муңга

чөгүш, ой басыш.

kul 1. кул. 2. Аллаанын кулу. ~ köle/ kurban olmak 1) (бирөөгө) ак ни- ет/адал кызмат кылыш. 2) (бирөө- нүн) айтканын айткандай орун- даш, кул болуш. ~unuz пендеңиз, кулуңуз (мен сөзүнүн ордуна сы- пайыгерчилик үчүн колдонулат). ~ taksimi тең бөлүшмө. ~ yapısı адамдар тарабынан жасалган. ~ kusursuz/hatasız olmaz мак. ката- сыз кул болбойт.

kula кула. ~ at кула ат.

kulaç, -cı 1. кулач (узундук өлчөмү). iki

~  ip  эки  кулач  жип.  2.  кулач

(сууда  сүзүү  ыкмасы).  ~  atmak

кулач уруу. ~ ~ кулач-кулач.

kulaçlamak 1. кулачтоо, кулач менен өлчөө. 2. кулач уруп сүзүү.

kulağakaçan        зоол.        кулакка        качкан (нымдуу  жерде  жашаган  курт; Forticula auricularia).

kulak,-ğı 1. кулак. ~ davulu кулак барабаны. ~ kiri/mumu кулку. 2. муз.  кулак. 3. (балыктарда) бака-

лоор. 4. (музыкалык аспаптарда) кулак. 5. (идиштерде) кулак. кa- zanın ~ı казандын кулагы. 6. (со-

кодо) кулак. 7. (сууда) кулак. ~ını açmak кулагын ачыш, жакшылап угуш. ~ı ağır кулагы катуу. ~ları

ağırlaşmak кулагы катуулоо. ~ akıntısı кулактан аккан ириң. ~ının ardına atmak кулагынын сырты-

нан кетиш. ~ asmak 1) кулак төшөө. 2) көңүл буруу, угуу. ~ asmamak укпоо, тил албоо. ~tan

aşık olmak көрбөй туруп ашык болуш. ~ı (bir şeyde) olmak кула- гы/ой-санаасы бир нерседе болуу.

~ını bükmek кулагын толгоо, теске салуу. ~ına çalınmak кулагы ча- лыш. ~ını çekmek 1) кулагын тол-

гоо/чоюу. 2) тартипке салуу, же- мелөө. ~ı çınlamak кулагы чуул- доо.  ~ında  çınlamak  кулагынан

кетпөө,      кулагында      жаңыруу.

 

 

 

 

 

kulak

kullanmak

 

~ı/~ları çınlasın! кулагы кызарсын (көзү жокто бирөөдөн сөз кы- лынганда айтылат). ~larını çınlat- mak кулагын кызартыш (бирөө жөнүндө көзү жокто кеп кылыш).

~ delici кулак жарган (үн). ~ı delik

1) узун/угар кулак. 2) сезимдүү, зээндүү, куйма кулак. ~larını dik- mek   кулагын   тикчийтүү,   кооп-

тонуу (мис. ат). ~ını doldurmak кулагына куюш. ~ dolgunluğu ку- лагы менен уккан (билги,  маалы-

мат). ~tan dolma 1) андан-мын- дан уккан. 2) каңшаар, сөз. ~ları dolmak (бир нерсени кайра-кайра

угуудан) тажоо. ~ erimi үн жеткен жер. ~ına gelmek кулагына жетиш.

~ına  girmek  кулагына  кириш.  ~

iltihabı мед. кулагынан сезгениш, кулагы ириңдеп кетиш. ~ kabart- mak кулагын түрүү. ~larına kadar

kızarmak кулагынын учуна чейин кызарып кетиш (уялгандан). ~tan kapmak кулагы менен угуп билүү.

~ına kar suyu kaçmak кыйын абалда калмак. ~ kepçesi анат. сырткы кулак. ~ kesilmek кунт ко-

юп угуш. ~ını kısmak кулагын жа- пырыш. ~ı kirişte olmak кулагын түрүү.  ~ına  koymak/sokmak  кула-

гына кумдай куюш. ~tan ~a кулак- тан  кулакка  (жайылган  кеп/сөз).

~ına  küpe  olmak  кулагына  куюп

коюш, эсинен кеткис болуш. ~ memesi анат. кулак көнчөгү.~ mi- safiri olmak кулагы чалып калыш,

байкоостон угуп калыш. ~ını okşamak кулагына жакшы угулуу.

~ları    paslanmak    көптөн    бери

жакшы музыка укпаган болуу. ~ı sağır olmak бир нерсеге кулак какпоо.  ~ına  söylemek  кулагына

айтыш/шыбыраш. ~ı tıkalı кулагы катуу. ~ tıkamak укпамыш болуп коюш.   ~   tırmalamak   кулактын

кужуруп алыш (үн, сөз). ~ tutmak

кулак төшөө. ~ uğultusu кулактын чуулдашы. ~ vermek кулак салыш. öğütlere ~ vermek кеңештерге ку- лак салыш. bir ~ından girer, öbür

~ından çıkar бир кулагынан кирип,    бир    кулагынан    чыгып

кетет. ~ yolu кулак көңдөйү.

kulakçık,-ğı  анат.        кулакча   (жүрөк-

түн).

kulakçın кулакчын (тумактын).

kulaklı 1. кулактуу. uzun ~ узун кулак- туу, эшек. 2. кулагы/туткасы бар.

    1. 3.арго  канжар.  ~  baykuş  зоол. 

кулактуу үпүп (Asio otus).

kulaklık,-ğı  1.  кулактык  (тумактын).

2. кулактык (радиоаппараттар-

дын кулакка тагылган тетиги).

kulampara орой эркек менен жыныс-

тык байланыш жасаган эркек, гомосексуалист.

kule 1. күлө, мунара. çan ~si коңгуроо

мунарасы/күлөсү. saat ~si саат күлөсү. 2. кароол, күзөт. gözcü ~si кароол күлө. kaptan ~si (кемеде)

капитан кароолу.

kuleli 1. күлөлүү, мунаралуу. 2. ка- роолдуу.

kulis 1. кулиса, кулуар. ~ arkası кулиса аркасы. 2. өтм. (бир нерсенин) көрүнбөгөн/көмүскө жагы. ~ faa-

liyetler тымызын жоруктар. 3. кара биржа. ~ yapmak жашыруун иштер жүргүзүш.

kullanılış колдонулуш.

kullanım колдонмо, пайдаланма, керек- теме.

kullanışlı колдонушу оңой, ыңгайлуу. ~ makine        колдонушу жеңил машине.

kullanışsız 1. ыңгайсыз, эпсиз. 2. колдо- нуудан чыккан. ~ aygıt колдо- нуусу кыйын аппарат.

kullanma колдонмо.

kullanmak 1. колдонуш, пайдаланыш.

bilgisayar ~ компьютер колдонуу.

babasının    itibarını    ~    атасынын

 

 

 

 

 

kulluk

kumaş

 

атак-даңкынан пайдалануу. 2. (би- рөөнү) иштетүү, жалдоо. aşçı ~ ашпоз жалдоо. 3. иштетүү, ишке коюу. parasını borsada kullanıyor акчасын биржада  иштетет.  4. ичүү, тартуу. içki ~ ичкилик ичиш. sigara ~ сигарет тартыш. 5. (сөз) колдонуш, жазыш.  deyimleri sık- sık kullanır идиомаларды жыш колдонот.  6.  коротуу,  чыгымдоо.

7. өтм. курал кылуу, өз кызык- чылыгы үчүн колдонуу.

kulluk,-ğu 1. кулдук. ~tan kurtarış кул- дуктан куткарыш. 2. кул жасаган иш/милдет. ~ etmek кулдук кыз-

матын кылыш. 3. кароол нөөмөтү.

kulon физ. кулон.

kulp,-pu 1. сап, тутка, кулак, кармагыч

(идиштерде, буюмдарда). fincanın

~u   кружканын   сабы.   çaydanlığın

~u  чайнектин  туткасы.  2.  өтм.

шылтоо, жалган себеп. ~unu bula- mamak баш-аягын жыйнай албоо, алапайын  таппоо.  ~unu  bulmak

себебин билүү/табуу. ~u kulağı yok же туткасы, же кулагы жок (кандай     иштетүүнү     эч     ким

билбеген аспап тууралуу). ~ takmak күнөөнү бирөөгө шылтап коюш.

kulplu саптуу, туткалуу.

kuluçka күрп. ~ dönemi 1) күрп мез- гили. 2) мед.  инкубация мезгили.

~ olmak күрп болуу. ~ya oturmak/ yatmak балапан баса баштоо.

kulun        кулун        (жылкынын/эшектин

баласы). ~ atmak кулун салып коюш. ~ dişleri сүт тиштер (тайлактын, кулундун ж. б. ).

kulunlamak кулундоо.

kulübe 1. кепе, жер төлө, жапыз там, алачык.  bahçivan  ~si  багбан  ке-

песи. bekçi ~si кароолчу жер төлөсү. 2. айбандар үчүн салынган жай. köpek  ~si  иткана. 3. будка.

telefon ~si телефон будкасы.

kulüp,-bü 1. клуб (коом, ассоциация). spor ~ü спорт клубу. 2. клуб (жай, имарат).

kulvar кулуар.

kum 1. кум. ~ çölleri кумдуу чөлдөр. ~ fırtınası кум бороону. 2. мед. таш,

кум (боордогу, бөйрөктөгү). ~ söktürmek кум/таш чыгартуу. 3. катуу  бүртүктөр  (айва,  алмурут

сыяктуу жемиштерде). ~ gibi кумдай жайнаган, кумдан көп. ~da oynamak   (бир   нерседен)   куру

жалак калыш.~ saati кум сааты. ~ taşı геол. кум ташы. denizde ~, onda   para   деңизде   кум   канча

болсо, анда акча ошончо. kuma эск. күнү катын. Kuman тар.кыпчак.

kumanda 1. команда, буйрук, эмир. ~ etmek буйрук/команда бериш. 2. узактан        башкаруу      аппараты,

пульт.

kumandan 1. командир, командачы, комендант. merkez ~ı шаар комен-

данты. 2. жогорку чиндеги офицер.

kumandanlık,-ğı 1. командачылык, штаб.

alay ~ı полктун командачылыгы. baş ~ башкы командачылык. 2. ко- мандирлик,   коменданттык   (чин/

милдет). 3. комендатура.

kumanya 1. жол/күл азык. 2. аскерлере талаада жүргөндө берилген азык.

kumar        кумар. ~ düşkünü кумарга берилген. ~ oynamak 1) кумар ойнош. 2)  өтм.   бир  опурталдуу

ишке бел байлаш. ~da kaybetmek

кумарда уттуруп жибериш.

kumarbaz кумарпоз, кумарчы.

kumarbazlık,-ğı кумарпоздук, кумар- чылык.

kumarcı кумарчы, кумарпоз.

kumarhane  кумаркана.

kumaş   кездеме,   материал,   чүпүрөк.

döşemelik ~ каптоого ылайык кез-

деме.   elbiselik   ~   костюмга/көй-

 

 

 

 

 

kumbara

kur

 

нөккө жарактуу кездеме. Hint ~ı

  1. 1)индия жибеги. 2) өтм. сейрек жолугуучу/баалуу буюм. ~ı aşağı 

кадыресе, жупуну. onun ne ~ olduğu belli анын төркүнү/сыры маалым.

kumbara  1.  тыйын  салгыч.  2.  ооз.

бомба, граната.

kumcul кумда өскөн (өсүмдүктөр).

kumkuma  1.  кумура.  2.  өтм.        уюк.

dedikodu  ~sı  ушактын  уюгу.  fesat

~sı айла-амалдын уюгу.

kumla кумдуу/кумдак жер.

kumlu 1. кумдуу. 2. кесек тартылган. 3.

өтм.  жыш чаары бар (кездеме). ~

kumaş майда чаар гүлү бар кездеме.

kumluk,-ğu  1.  кумдуу  жер.  2.  кум

казылган жер.

kumpanya 1. ишкер (көбүнчө чет эл- дик) адамдар уюму, компания, со-

ода шериктештиги. 2. театр труп- пасы. 3. бир көз  караштагы/маа- найдагы кишилердин тобу. hırsız

~sı уурулар тобу.

kumpas   полигр.        ариптер    жазылган темир  уячалар.  ~  kurmak  өтм.

тузак куруу, арам план түзүү.

kumral 1. коюу сары же ачык күрөң түстөгү (чач, сакал, мурут). 2. ча-

чы бул түстө болгон киши. ~ erkek коюу сары чачтуу эркек. 3. жээрде (ат).

kumru зоол. бактек (Streptopelia). ~lar gibi sevişmek бактектер сыяктуу ынтымактуу.   ~   göğsü   каралжын

боз түс.

kumsal 1. кумдуу жээк, пляж. 2. кум- дуу. ~ toprak кумдуу топурак.

Kumuk, -ğu кумук.

Kumukça кумукча, кумук тили.

kumul геол.  дюна, кум дөбө.

kundak,-ğı  1.  кундак,  жалаяк,  орооч

(жаңы  төрөлгөн  баланы  орогон).

~taki çocuk кундактагы жаш бала.

2. аск.  кундак (дүрмөттүү курал-

дарда). 3. өрт чыгарыш үчүн кол- донулган майга чыланган чүпү- рөк. 4. баш буугуч (жоолуктун алдынан байланган). baş ~ı баш буугуч. 5. бузукулук, чагым. ~ koymak/sokmak 1) майга чылан- ган  чүпүрөк  менен  өрт  чыгарыш.

  1. 2)өтм. чагым сөз сүйлөш же ара бузуш. 

kundakçı  1.  кундак  жасаган  уста.  2. өрттөгүч, козголоңчу, дүрбөлөңчү. kundakçılık,-ğı  1.  өрт  чыгарма  иши,

саботаж. 2. өтм. ара бузуучулук.

kundaklamak 1. баланы кундакка ороо.

  1. 2.(бир жерди) өрттөп жибериш. 

  2. 3.чачты баш буугуч менен бай- лаш. 4. өтм. ара бузуш, чагым салыш. 

kundura 1. бут кийим (жалпы аты).

  1. 2.одоно, боосу/кончу жок бут ки- йим. 

kunduracı 1. бут кийим жасаган/сат- кан киши. 2. өтүкчү.

kunduz зоол.  кундуз (Castor fiber). ~ bö-

ceği зоол. кундуз курт (Cantharis).

kungfu спорт кун-фу.

kunt,-tu оор, калың, чыдамдуу, бекем,

бышык. ~ ayakkabı бышык бут кийим. ~ bina бекем имарат.

kupa I 1. чөйчөк, бокал (шарап ичил-

ген), ваза. 2. спорт кубок (байге катары        берилген). 3. (карта оюнунда) ача. ~ kızı ача дама.

kupa II эки орундуу карета.

kupkuru купкургак.

kuple I муз.  куплет.

kuple II кош, жуп.

kupon   1.  купон,  дүмүр  (квитанция ж. б. төлөмө кагаздарда). 2. экон.

баалуу        кагаздардан кесилген, ээсине утуш алып келген кесинди.

  1. 3.бир     көйнөктүк     токулган 

кездеме.

kupür купюра, кесинди.

kur I 1. экон.  курс (валютанын). do-

ların ~u доллардын курсу. euronun

 

 

 

 

 

kur

kurcalamak

 

~u евронун курсу. 2. курс, мөөнөт

(окууда).

kur   II   каршы   жыныстагы  бирөөнү

жандоо, көңүлүн алуу, жагуу. ~ yapmak жанашуу, жандоо, мамиле жасоо.

kura 1. чүчү кулак. ~ çekmek чүчү ку- лак кармаш. 2. аск. аскердик кыз- мат/милдет.   ~sı   olmak   аскерге

жашы жетиш.

kurabiye 1. курабье (печенье). 2. өтм.

аял  сымал  эркек.  3.  сүйкүмдүү

бала.   ~    gibi    таттуу,   даамдуу

(тамак).

kurak,-ğı 1. кургактык, жаансыздык. bu

yıl ~ geçti бул жыл жаансыз болду.

2.  бат  куруган,  ным  сактабаган, какшыган (топурак).

kuraklık, -ğı кургакчылык.

kurakçıl   бот.        кургакчыл.   ~   bitkiler

кургакчыл өсүмдүктөр.

kural,-lı эреже, жобо/жол. сал. kaide. ahlak ~ları адеп-ахлак эрежелери. trafik  ~ları  жол  эрежелери.  ~a

aykırılık  эрежеге  терс/айкыры.  ~ dışı жобого/эрежеге каршы.

kurallı   1.   эрежеге/жобого   ылайык.

2.грам.   туура,  регуляр.  ~  fiiller

туура этиштер.

kuralsız   1.   эрежеге/жобого   ылайык

эмес. 2. грам.  туура эмес, иррегу- ляр.

kuram        курам,        теория.        bilimsel        ~

илимий теория.

Kurama курама (бир түрк уруусунун аты).

kuramcı теоретик.

kuramsal теориялык, теория жүзүндө.

~ ayrılıklar теориялык келишпес-

тиктер.

Kur’an дин Куран. K~ ı Kerim Ыйык Куран.

kurbağa зоол. бака. ~ adam суучул, аквалангист. ~ otu  бот. бака чөп (Butonia).  ~  testi  мед.   кош  бой-

луулук тести.

kurbağacık,-ğı 1. көнөкбаш, баканын баласы. 2. мед. таңдайга чыккан без. 3. кичинекей англис ачкычы.

  1. 4.терезе бекиткичтин туткасы. 

kurbağalama  1.  бакача  сүзүш  (сүзмө түрү).  2.  бака  чыгыш  (шырык/

тирек сыяктуу нерселерге чы- гууда колдонулган ыкма).

kurban  1.  курман,  садага.  ~  çalmak

курман чалуу. ~ kesmek курман/ садага үчүн мал союш. 2. курман болуш,  (бирөөнүн)  кесепети  ти-

йиш, зыян тартыш. kendi inatçı- lığının ~ı oldu өз өжөрлүгүнүн ке- сепети тийди. 3. бир кырсыктын/

апааттын курманы. deprem ~ları жер        титирөөнүн курмандары. savaş ~ı согушта курман болгон. 4.

Курман aйт. en son K-da beraber olmuştuk эң акыркы жолу Курман aйтта  бирге  болгонбуз.  5.  диал.

курбан, садага (кайрылуу сөзү). ~, nerede kaldın? садагаң болоюн, кайда        жоголуп     кеттиң?     K~

Bayramı Курман айт. ~ eti Курман айтта союлган малдын эти. ~ et- mek  1)  курман  кылуу.  2)  өтм.

(бир иш үчүн) бирөөнү курман чалуу, пайдалануу. ~ gitmek би- рөөнүн    кесепетин/зыянын    тар-

тыш. ~ olayım! садага/секет кете- йин! алдыңа кетейин (жалыныч).

~ olmak 1) курман/ садага болуш.

2) (бирөө үчүн) жанынан чыгым/ зыян тартыш.

kurbanlık,-ğı 1. курмандык, курман ча-

лууга ылайык. ~ koyun курманга ылайык кой. 2. өлүм жазасына өкүм  кылынган  (киши).  ~  koyun

gibi 1) жоош, момун (киши). 2)

башына келе тургандан кабарсыз.

kurca 1. тырманма, тарама. 2. аңтарып-

теңтерме. ~ çıbanı тырмануудан сезгенип чыккан чыйкан.

kurcalamak 1. тырмалоо, кармалоо. 2.

аңтаруу,  аралаштыруу.  3.  чукуу,

 

 

 

 

 

kurdele

kurşuncu

 

чукулоо. 4. (бир теманы) козгоо, тийип өтүү. meseleyi ~ маселени козгоо.

kurdele тасма, лента. ~ kesmek тасма кесүү (салтанаттуу ачылыш учу- рунда).

kurdeşen мед.  бөрүжатыш.

kurdurmak курдуруу.

kurgan 1. коргон, чеп. 2. коргон, мүрзө.

kurgu 1. ачкыч (бир механизмди иште- түүгө        жараган). 2. коңгуроо (саатта).    3.    мех.     чогултуу,

монтаж. 4. кино монтаж. 5. филос

. сырттан  байкоо, теориялык ой жүгүртүү,   спекуляция.   ~   bilimi

илимий фантазия.

kurgusal теоретикалык, ой жүгүртүүгө таянган.

kurma 1. курма, курулуш. ~ planı курулуш планы. 2. чогултма, мон- таж.  ~  ev  (бөлүктөрү)  чогулту-

луп/монтаждалып курулган үй.

kurmak 1. куруш, салыш, тургузуш. ev

~ үй куруш, там салыш. çadırı ~

чатырды тургузуш. 2. даярдаш. sofrayı ~  дасторкон/үстөл даяр- даш (тамактар менен). 3. (пру-

жиналуу тетиктерде) убакытка коюу/тууралоо. saati ~ сааттын коңгуроосун коюу. kapanı ~ кап-

кан коюу. 4. туздоо. turşu ~ жа- шылчаларды туздоо. 5. негиздөө, уюштуруу, куруу, түзүү. hükûmet

~ өкмөт түзүү. teşkilat ~ уюм не- гиздөө/куруу. 6. чогултуу, баш коштуруу. divan ~ диванды чогул-

туу. 7. тымызын пландаш. tuzak ~ тузак куруш. dolap ~/ düzen ~ арам/жашырын план түзүш. 8.ой-

лонуш, камыныш, бел байлаш. gitmeyi bir kere kurdu mu, artık durmaz    кетүүнү    ойлоп    алса,

турбайт.

kurmay 1. штаб. сал. karargah. ~ başkanı штабдын башчысы. Genel

K~     Başkanı     Башкы    Штабдын

Башчысы. 2. штаб офицери. 3. ке- ңешчи.

kurmaylık,-ğı  штаб  офицердин  мил-

дети/ кызматы.

kurna курна (мончодо/фонтанда кран алдында   суу   толтурулчу   таш

таштек).

kurnaz куу, митайым, шумпай, айла- кер.

kurnazca        куулук/митайымдык/айла- кердик менен.

kurnazlık, -ğı куулук, митайымдык, ай-

лакердик.

kuron 1. тиш кеби, коронка. 2. крона

(акча   бирдиги).   3.   гүл   таажы

(башка кийилген), корона.

kurs I 1. тегерек жалпак нерсе, диск.

2.астр.     жылдыз/планеталардын

көрүнгөн жүзү. 3. фарм.  таблетка.

kurs  II  курс  (окуу).  ~  açmak  курс ачыш. ~ görmek курстан окуш.

kursak,-ğı 1. зоол. жемсөө (куштарда).

2. курсак, карын, ич. 3. ооз. ашка- зан. 4. ашказан челинен жасалган.

(bir şey) ~ında kalmak өкүттө/ар- манда калыш, айтылбай/жасал- бай калыш.

kursaklı 1. жемсөөлүү. 2. көөрүктүү.

kursiyer курсант.

kurşak эск.  к.  kuşak.

kurşun 1. коргошун. ~ dökmek корго- шун куюу (корккондо, көз тийген- де). ~ maden ocağı коргошун кени.

  1. 2.ок. ~ değmiş ок тийген. 3.плом- ба. ~ vurmak пломба коюш. ~ atmak 1) ок атмак. 2) кастык кыл- 

мак. ~a dizmek аткылап өлтүрүш.

~ erimi ок жеткен жер. ~ geçirmez

ок өткөрбөс. ~ geçmez ок өтпөс. ~

gibi коргошундай (оор). ~ kağıdı фольга. ~ kalem карандаш. ~ sıkmak атып салыш. ~ yağmuru ок

жамгыры. ~ yağdırmak ок жаады- рыш. ~ yarası октун жарасы. ~ yemek ок тийүү.

kurşuncu коргошун куйган табып/көзү

 

 

 

 

 

kurşunî

kuru

 

ачык.

kurşunî коргошун/күл түстүү.

kurşunlamak        1.        коргошун        капташ.

  1. 2.коргошун   менен    пломбалаш. 

  2. 3.атып салыш (ок менен). 

kurşunlu 1. тутумунда коргошун бол-

гон, коргошундуу. 2. пломбалан- ган, коргошун менен чапталган. 3.коргошун   капталган.   ~   kâğıt

фольга.

kurşunsuz  коргошунсуз.

kurt  I,-du  1.  зоол.   карышкыр,  бөрү

(Canis lupus). 2. өтм. өз ишинин адиси/мыктысы. 3. өтм. куу, алдатпас,  карышкыр.  eski  deniz

~larından эски деңиз карышкыр- ларынан бири. ~ gibi 1) өз ишин кыйын билген. 2) куу, акылдуу. ~

gibi aç ач карышкырдай. ~ gidiş бөрү жортуш. ~ kapanı 1) бөрү жатагы. 2) спорт күрөштөгү бир

ыкма. ~ köpeği 1) бөрүбасар. 2) ка- рышкыр ит (ит менен карыш- кырды  аргындаштыруудан  алын-

ган). ~ kuş бөрү-жору. ~ masalı арго актаныш/алдаш үчүн  айтылган суу кечпеген сөз.

kurt II,-du 1.  курт.  2.  курт-кумурска (жалпы ат). ~ bilim гельминтоло- гия. ~ dökmek мед. курт түшүрүү.

~larını dökmek кумардан кануу, жарпы жазылуу. (içine bir) ~ düş- mek шектенип калуу. ~ yeniği курт

жеп кеткен жер.

kurtarıcı куткаруучу, сактоочу, кыйын кезде жол көрсөткөн жолбашчы.

kurtarma куткарма, сактама. ~ ekibi куткарма отряды. ~ gemisi кут- карма кемеси.

kurtarmak 1. куткарыш, сактап калыш.

    1. 2.боштондукка чыгарыш. 3. (бир нерсе  үчүн)  жетишерлик  болуш, 

чыгымды жабыш, киреше бериш. dediğiniz fiyat kurtarmaz айткан бааңыз  жетишерлик  эмес.  4.  ба-

рымтага  алынган  нерсени  бошо-

туп алыш. 5. кайра кайтарып алыш (мис. уттурган нерсени).

kurtçuk,-ğu  зоол.   куртчук  (айрым  жа-

ныбарлардын жумурткадан чык- кандан кийинки мезгили).

kurtlanmak 1. курттап кетүү. 2. өтм.

тынчы кетүү, ойдолоктоо, ордун- да тура албоо. 3. бир жерде көпкө отуруудан тажап кетүү. iki saattir

burada        oturup kurtlandık эки сааттан бери бул жерде отуруп тажап кеттик.

kurtlaşmak түз, өтм. маанилерде ка- рышкыр болуп чыгыш, карыш- кырга айланыш.

kurtlu 1. курттуу, курт түшкөн, курт- тап кеткен. 2. тынчы жок, ойдо- логон, ойноктогон, шок. ~ bakla/

peynir тентек/шок (бала).

kurtulmak 1. кутулуу, бошонуу. eşkiya- nın elinden ~ каракчынын колунан

кутулуп кетиш. 2. айыгыш, сака- йыш. hasta kurtuldu оору айыкты.

    1. 3.төрөө, боюнан бошонуу. 4. (бир 

нерсе) түшүп/ чыгып кетүү. bıçak elimden kurtuldu бычак колумдан түшүп кетти. 5. аяктоо, бүтүү. bu

iş akşama kadar kurtulmaz бул иш кечке чейин бүтпөйт. 6. бошонуп чыгып  кетиш.  at  kurtulmuş  ат

бошонуп кетиптир. meraktan ~ кызыгуусу тараш. ucuz ~ оңой кутулуш.

kurtulmalık (бирөөнү) барымтадан/ туткундан  куткаруу  үчүн берилген акы.

kurtuluş боштондук, эркиндик, куту- луш. ~ harbi/savaşı боштондук кү- рөшү. ~ ordusu боштондук орду-

су/армиясы. ~ hareketleri боштон- дук кыймылдары. (-dan) ~ yok кутула/ кача албайсың.

kuru 1. куру, кургак, куу. ~ odun кур- гак отун. ~ ot куруу чөп. 2. куру- ган, куураган, соолгон. ~ çöl куу-

раган чөл. ~ pınar соолгон булак.

 

 

 

 

 

kurucu

kurum

 

3. кургатылган, куру. ~ balık кур- гатылган балык. ~ üzüm мейиз. 4. арык, тырышкан. kurumuş ihtiyar куураган чал. 5. мед. ириңсиз, суусуз, какырыксыз. ~ egzama кургак экзема. ~ öksürük  кургак жөтөл. 6. жаансыз, карандай. ~ rüzgâr карандай шамал. ~  soğuk карандай суук. 7. жайдак, жалаң. kuru tahtaya oturma жалаң так- тайга отурба. 8. карандай, катык- сыз, жалаң. ~ çayla bırakmak карандай чай менен отургузуп коюш. ~ ekmek жалаң/куру нан. 9. өтм. курулай, натыйжасыз, жалган. ~ vaatler курулай убада. ~ iftira жалган жалаа. ~ lâf болбогон сөз. ~ başına жалгыз башына, жап- жалгыз. ~ başına kalmak жапжал- гыз калыш. ~ gürültü курулай ызы-чуу/дүрбөлөң. ~ hasır/kilim üstünde kalmak куру жалак/жап- жайдак калыш. ~ kalabalık 1) сүрмө топ (бекерпоздордун тобу).

2) эч нерсеге жарабаган буюм- тайым. ~ kemik өтм. каткан эле сөөк (арык киши жөнүндө). ~ ~ya курулай эле, жөн эле. ~ pasta печенье. ~ sıkı куру дүрмөт, опуза, курулай кекетме. ~ temizleme кургак/ химиялык тазалама. ~ yemiş куру жемиш.

kurucu 1. куруучу, түптөөчү. ~ meclis

куруучу кеңешме. 2. куруучу, не- гиздөөчү, баштоочу.

kuruculuk,-ğu 1. куруучулук, негиздөө-

чүлүк. 2. куруучулук, курулуш иштери.

kurul  курул,  кеңеш,  комитет,  комис-

сия, консей. Bakanlar K~u Ми- нистрлер Кеңеши. genel ~ жалпы чогулуш.    sandık    ~u    шайлоо

комиссиясы.

kurulama кургатма, курутма.

kurulamak 1. кургатуу, курутуу, аар-

чуу. ellerini ~ колдорун кургатуу.

saçlarını ~ чачтарын кургатуу.

kurulanmak 1. курганыш, аарчыныш, сүрүнүш. 2. кургатылыш, аарчы-

лыш. tabaklar kurulandı табактар аарчылды.

kurulmak 1. курулуу, жасалуу, негиз-

делүү, уюшулуу, түзүлүү. meclis kuruldu межлис курулду. vakıf ~ коом курулуу. 2. даярдалуу. sofra

~ дасторкон даярдалуу. 3. бел- гилүү убакытка коюу (мис. саат- ты).  saat  kuruldu  саат  коюлду.

  1. 4.кыйынсынуу, бой көтөрүү, мен- менсинүү, куу чирендик кылуу. bu adam amma da kuruluyor бул 

киши        аябагандай менменсинет экен. 5. жайгашып/жай алып отуруу. koltuğa kuruldu креслого

жай алып отурду.

kurultay  курултай,  конгресс.  Dil  K~ı

Тил Курултайы.

kurulu 1. курулган, түзүлгөн, уюшул- ган. ~ düzen курулган тартип. 2. курулган,  тургузулган,  салынган.

~ ev курулган үй. 3. белгилүү саатка болжонгон. 4. дүрмөт- төлгөн (курал).

kuruluk, -ğu 1. кургактык, суусуздук.

2. арыктык.

kuruluş 1. курулуш, түзүлүш, негизде-

лиш. ~ tarihi курулган күнү. ~ yolu курулуш жолу. ~ sebebi түзүлүш себеби. 2. түзүлүш, структура. 3.

курулуш, уюм, мекеме. devlet ~ları мамлекеттик курулуш/мекеме. siyasî   ~   саясий   уюм.   4.   аск.

аскердик тартип.

kurum  I  курум,  институт,  уюм,  лига, мекеме, ассоциация. Türk Dil K-u

Түрк Тил Куруму. Türk Tarih K-u

Түрк Тарых Куруму.

kurum  II  көтөрүлүш,  кыйынсыныш,

текеберлик, менменсиниш, бой/ мурун көтөрүш. ~undan geçilmiyor текеберлиги  башынан  ашат.  ~  ~

kurulmak    бой/мурун    көтөрүү,

 

 

 

 

 

kurum

kusurlu

 

кекирейүү. ~ satmak кыйынсынуу, чоңсунуу.

kurum III көө. ~ bağlamak/tutmak көө

басуу.

kurumak  1.  куруу,  кургап  калуу,  куу- роо.  çamaşırlar  kurudu  кир  кур-

гады. ağzı ~ оозу кургоо. 2. куруу, солуу (өсүмдүк). ağaçlar kurudu бактар   куурап   калды.   3.   өтм.

алдан-күчтөн таюу, алсыроо, арыктоо. 4. кургоо, какшуу. dere kurudu өзөн кургап калды.

kurumlanmak I бой көтөрүш, менмен- синиш.

kurumlanmak II көө басыш.

kurumlaşmak 1. курумдашуу, уюмда- шуу. 2. ирилешүү. 3. жекече көз караш,  мамилелердин  жайылты-

лышы, туруктуу мүнөзгө ээ болуусу.

kurumlu I көөлүү, көө баскан.

kurumlu II менменсинген, көтөрүлгөн, куу чирен, текебер.

kurumsuz жөнөкөй, бой көтөрбөгөн.

kuruntu 1. курулай шектенме, кушку- ланма, күдүктөнмө, арам саноо. 2. куру кыял, фантазия. düşünceleri

~larla dolu ойлору курулай кыялга толгон. ~ etmek 1) курулай шекси- ниш. 2) куру кыялга батыш.

kuruntucu 1. шекчил, арам санаган. 2.

куру кыялчы, фантазёр.

kuruntulu 1. шекчил, эч кимге ишенбе-

ген. 2. куру кыялдар курган.

kuruş        эск.        куруш,        тыйын        (түрк лирасынын жүздөн бир бөлүгү). ~u

~una тыйынына чейин (эсептөө).

kuruşluk, -ğu куруштук, тыйындык. elli

~ şeker элүү куруштук шекер.

kurut,-tu курут. yoğurt ~u жуураттан жасалган курут.

kurutaç,-cı  хим.        эксикатор,   курутма

идиши.

kurutma 1. курутма, кургатма. ~ kâğıdı

баскыч (сыяны кургаткан). saç ~

makinesi фен. 2. дренаж.

kurutmak 1. кургатуу, соолтуу. batak- lığı ~ саз кургатуу. çamaşır ~ кир кургатуу. 2. солутуу, кууратуу (өсүмдүктөрдү). 3. арыктатуу, алсыз кылуу. hastalık onu kuruttu оору аны арыктатты. 4. курутуу, бүтүрүү,  түгөтүү  (тамак-ашты).

5. өтм. курутуу, айласын кетирүү, кара жолтой болуу.

kurutmalık,-ğı кургатууга жараган. ~ erik кургатылганга ылайык/жара- ган өрүк.

kurye (дипломатиялык) курьер.

kuskun куюшкан. ~u düşük 1) куюшка- ны  бош.  2)  өтм.   кадыр-баркы

кеткен.

kuskunsuz 1. куюшканы жок. 2. бечара, байкуш.

kuskus кускус (кургатылган камыр). ~ pilavı кускус палоосу.

kusma кусма.

kusmak 1. кусуш. bütün yediklerini kustu жегенинин баарын кусту. 2. четке   катуу,   кабыл   албоо.   3.

тагы/боёгу чыгуу. kumaş kustu кездеме кусуп жиберди. 4. өтм. бүркүү,   чачуу.   küfür   ~   сөгүп-

сагуу. öfkesini ~ жинин чыгаруу.

zehir ~ заар чачуу.

kusmuk кусунду.

kusturucu  кустуруучу,  кустурган  (да-

ры).

kusuntu кусунду.

kusur 1. кемчилик, өксүктүк, жетиш- пегендик, өөн, кынтык. 2. күнөө, жаңылыштык. ~a bakmamak кечи-

рүү, айып көрбөө. ~ bende айып менде. ~uma bakmayın айып көр- бөңүз. 3. арткан, үстөк. paranın ~u

акчанын артканы. ~ bulmak 1) (бир нерсенин) кемчилин табуу/ чукуу. 2) ашкере такыбалануу. ~

etmek жаңылыштык кетирүү. ~ etmemek кынтыксыз жасоо.

kusurlu 1. кемчил, өксүк, бузугу/кын-

тыгы/өөнү  бар.  2.  күнөөлүү,  жа-

 

 

 

 

 

kusursuz

kuşet

 

ңылыштык кетирген.

kusursuz кемчиликсиз, өөнсүз, кынтык- сыз, төрт тарабы төп. ~ kul olmaz

мак.  кемчиликсиз киши болбойт.

kuş  1.  зоол.   куш.  2.  ооз.   сары  ооз балапан,  тажырыйбасыз.  3.  арго

пенис. avcı ~lar аңчы куштар. yırtıcı ~lar жырткыч куштар. ~ bakışı  үстүнөн  караш/көрүш.  ~a

benzemek/ dönmek артык кылам деп тыртык кылыш. ~ beyinli мээси жок, көк мээ. ~ bilimci орни-

толог. ~ bilimi зоол.  орнитология.

~ gibi 1) куштай жеңил. 2) шам- дагай,  чапчаң.  ~  gibi  çırpınmak

жанталашуу, чебеленүү, күйкө- лөктөө. ~ gibi uçup gitmek 1) куш- тай  учуп  кетүү,  тез  кыймылдоо.

2)эрте/бат өлүп калуу. ~ gibi yemek абдан аз жеш (тамакты). ~ kadar  canı  var  чымчыктай  эле

жаны бар, араң жан. ~ kafesi gibi куркулдайдын уясындай  (тар үй).  ~  kanadıyla  gitmek  өтө  тез

кетиш. ~ kondurmak (бир ишти) чоң ынтаа менен жасаш. ~ mu konduracak? эмне жан салат бе-

кен? (жасалган ишке өтө ынтаа коюлганда кекээр менен айты- лат). ~u ~la avlamak кушту кушка

алдырыш (ууруну ууруга карма- тыш сыяктуу). ~ piresi зоол. куш бүргөсү   (Ceratophyllus   avium).   ~

sütü "куш сүтү" (табылбас нерсе).

~ sütünden başka her şey var куш сүтүнөн  башканын  баары  бар.  ~

sütü ile beslenmek арго куштун сүтү менен багыш, оозунан чыкканды орундатыш. ~ tüyü 1)

куштун жүнү. 2) ичине куш жүнү салынган. ~ tüyü gibi куштун жүнүндөй  (жумшак,   жеңил).  ~

tüyü  yatak  куш  жүнү  салынган төшөк. ~ uçmaz, kervan geçmez куш        учпас,        кербен        жүрбөс

(узак/ээн   жер).   ~   uçurmamak

чымчык өткөрбөш (катуу кор- гош). ~ uykusu куш уйку. ~ üzümü майда кара жүзүм түрү.

kuşak,-ğı 1. белбоо,  кур. ~ bağlamak белбоо байланыш. 2. курчоо, ал- как  (бир  нерсени  бышык  кылыш

үчүн тегерегине өткөрүлгөн ме- талл же жыгач). 3. социол. муун, насил. ondan beri iki ~ geçti андан

бери эки муун өттү. ~tan ~a укумдан тукумга, муундан муун- га. 4. геом. шар сегменти. 5. геогр.

зона, алкак. orta ~ мелүүн алкак. sıcak ~ тропиктик алкак. ~ bağla- mak кур байлоо (жаңы келген ке-

линге күйөө үйүндө жасалган ырым). ~ çözmek арго даарат ушатыш.

kuşaklamak курчоо, байлоо, алкак өткөрүү.

kuşane к.  kuşhane.

kuşanmak 1. курчануу (кемер, кур, кы- лыч ж. б. ). 2. кийинүү. giyinip ~ жасанып-түзөнүш.

kuşatma аск. курчоо, блокада. ~yı kal- dırmak курчоону жоюу.

kuşatmak 1. курчантыш, белбоо байла-

тыш. 2. курчап алуу. kale kuşatıldı

чеп курчоого алынды.

kuşbaşı,-nı  1.  тууралган  эт  (куш  ба-

шындай бөлүктөргө). 2. сампарлап жааган кар.

kuşbaz 1. тар.  падышанын саятчысы.

  1. 2.кооз куштарды өстүргөн киши. 

kuşburnu, -nu бот. итмурун (Roza cani- na).

kuşçu 1. кушчу, куш таптаган киши, са- ятчы. 2. тар. сарай саятчысы. 3. аск. жазалоочу аскер.

kuşdili,-ni 1. муундардын арасына му- ун же тыбыш кошулуп сүйлөнгөн жасалма тил. 2. уурулардын жар-

гону. 3. бот. дарак түрү.

kuşe: ~ kâğıdı жогорку сорттогу калың жылтырак кагаз.

kuşet, -ti кушет (поездде,  кемеде).

 

 

 

 

 

kuşgömü

kutur

 

kuşgömü, -nü карчыганын этинен жа- салган бастырма (к. pastırma).

kuşhane 1. кушкана. 2. кичинекей мис-

кей.

kuşkanadı, -nı 1. куш канаты. 2. мед.

дифтерия. 3. мед.  көздүн ак чели-

нин карекке карай жайылышы. ~ ile куштай учуп, дароо.

kuşkonmaz  бот.    кушконбос  (Aspara-

gus).

kuşku 1. шек, күмөн. ~ duymak шек са- ноо, ишенбөө. ~yla күмөнсүп, шек-

тенип.  2.  арамзаалык.  ~  vermek

шек туудуруу.

kuşkucu 1. шекчил, арамзаа. 2. филос.

шек    туудурган,    күмөндүү.    3.

филос. скептик.

kuşkuculuk, -ğu филос.  скептизм.

kuşkulanma шектенме, күмөн санама.

kuşkulanmak 1. шектениш, күмөн са- наш. 2. арам санаш.

kuşkulu 1. шекчил, күмөнчүл. 2. шек- түү, күмөндүү, мандемдүү.

kuşkusuz 1. шексиз, күмөнсүз. 2. шек/

кам/күмөн  санабаган.  3.  албетте, сөзсүз.

kuşlamak  арго  күндүр-түндүр  окуш

(окуучу жөнүндө).

kuşluk,-ğu  эртең менентен түшкө  че- йинки  убакыт.  ~  yemeği  түшкө

чукул желген тамак.

kuşpalazı мед.  дифтерия.

kuşyemi,-ni 1. бот.   токтогон сууда өс-

көн  бир  өсүмдүк  (Phalaris  cana- riensis). 2. бул өсүмдүктүн даны.

kut I, -tu 1. кут. 2. бакыт, таалай.

kutbî физ. , геогр. уюлга байланыштуу.

kutbiye геогр.  уюлдук.

kutbiyet, -ti уюлдуулук.

kutlama куттуктама, майрамдама.

kutlamak 1. куттуктоо. сал.  tebrik et- mek. doğum gününü ~ туулган кү-

нүн куттуктоо. 2. майрамдоо, бел- гилөө. Cumhuriyet Bayramını ~ Жумурият майрамын майрамдоо.

kutlu        куттуу.        bayramınız        ~        olsun!

майрамыңыз куттуу/болсун!

kutluluk, -ğu куттуулук.

kutnu момозуй, фланель.

kutsal 1. кутсал, ыйык. сал. mukaddes.

~  değerler  ыйык  нарктар.  ~  görev

ыйык милдет. 2. филос.  Kудайга

багышталган, теңирсел. kutsallaşmak кутка/ыйыкка айлануу. kutsallaştırmak ыйыкташтыруу, ыйык

тутуу.

kutsallık, -ğı ыйыктык, кутсалдык.

kutsamak 1. ыйык/азиз катары көрүү,

табынуу. 2. куттуулук тилөө. сал.

takdis etmek. kutsî к.  kutsal.

kutsiyet к.  kutsallık.

kutsuz кутсуз, таалайсыз, жолсуз.

kutu 1. куту, жашик, үкөк. hız ~su тех.

ылдамдык        кутусу. kibrit ~su ширеңке кутусу. posta ~su почта кутусу. 2. калай, калай банка. kon-

serve ~su консерва банкасы/ку- тусу. 3. өтм.  сандык, чордон. akıl

~su    акыл   чордону.   fesat    ~su

шумпай, шүмшүк. ~ gibi кутудай, кичинекей, татынакай, тепирей- ген. ~ gibi ev кутудай болгон үй.

kutucuk, -ğu кутуча.

kutulama кутулама, кутуга коймо.

kutulamak кутуламак, кутуга коймок.

kutup, -tbu 1. уюл (географиялык, элек- трдик, магниттик ж. б. ). kuzey ~ түндүк уюл. güney ~ түштүк уюл.

~  ayısı  ак  аюу.  2.  өтм.   карама- каршы  нерселер.  menfî  ~  физ. терс уюл, катод. müspet ~ физ. оң

уюл, анод. 3. өтм. (бир тар- макта) билерман, чыгаан, авто- ритет.  ~  engel  физ.   деполяриза-

тор. K~ Yıldızı Алтын Казык жылдызы.

kutuplaşma жоолашма, жаатташма.

kutuplaşmak жоолашуу, жаатташуу.

kutuplu        физ.        уюлдуу.   çift        ~        эки уюлдуу. tek ~ бир уюлдуу.

kutur,-tru  1.  эск.   диаметр.  2.  мат.

 

 

 

 

 

kuvars

kuyu

 

диагональ.

kuvars геол.  кварц.

Kuvayi: ~ Milliye Элдик Кошуун (Түрк

Боштондук Күрөшү маалында тү- зүлгөн).

Kuveyt Кувейт.

Kuveytli кувейттик.

kuvöz   инкубатор   (ара   туулган   же араңжан жаш балдар коюлган).

kuvvet, -ti 1. кубат, күч, даремет. ~le 1)кубаты жетишинче, бүтүн күчү менен. 2) көшөрүп, тырышып. ~le

iddia edilebilir көшөрүп талашса болот. 2. аск.  аскердик күч. Hava

~leri   Аба   Күчтөрү.   ana/asıl   ~ler

негизги күчтөр. 3. зордук, зомбу- лук, жабыр. ~ kullanmak күч кол- донуу, жабыр тарттыруу. 4. мат.

даража көрсөткүчү. ~e yükseltme даражага көтөрүү. ~ almak кубат алмак. ~ bulamamak батына албоо.

~ten düşmek кубаттан тайыш, ал- дан-күчтөн калыш. ~ine güvenmek күчүнө ишениш. ~ ilâcı кубаттан-

дыруучу/күчтөндүрүүчү дары. ~ komutanları Аба/ Деңиз,/Кургак- тык  Күчтөрү  командачылары.  ~

ola! Кудай кубат берсин! ~ vermek

    1. 1)кубат/күч   берүү.   2)   өтм. 

шыктандыруу.

kuvvetlendirici  кубаттандыруучу. kuvvetlendirmek  кубаттандыруу. kuvvetlenmek   кубаттануу,   күчтөнүү,

чыңдануу.

kuvvetli кубаттуу, күчтүү, чың, катуу.

kuvvetölçer күчөлчөр, динамометр.

kuvvetsiz кубатсыз, алсыз, күчсүз, ча- бал.

kuvvetsizlik,-ği        кубатсыздык,

алсыздык, чабалдык.

kuyruk, -ğu 1. куйрук. uzun ~ узун куй- рук.  ~  yağı  куйрук  май.  2.  (бир

нерсенин) аягы, соңу. 3. кезек. ~a durmak кезекке туруу. ~ta bekle- mek кезек күтүү. 4. өтм.  (бирөө-

нүн)   жан   жөкөрлөрү,   чачпагын

көтөргөндөр. 5. шлейф (кийимде).

6. чачтын байлап туруп бош коё берилген бөлүгү. 7. грам.  тамга-

нын куйругу. ~ acısı кек, өч. ~una basmak куйругун басыш, жинине тийиш. ~u dikmek 1) (айбандар)

качып жөнөө. 2) (адам) турган жеринен алыстоо. ~u dimdik көк, өжөр. ~unu doğrultmak ал-абалын

жакшыртыш. ~u kapana kısılmak/ sıkışmak кыйын абалда калыш. ~ kemiği  биол.   сегиз  көчүк.  ~unu

kısmak көчүгүн кысыш. ~ unu kıstırmak (бирөөнүн) көчүгүн кыстырыш, тыйыш. ~ olmak кезек

сакташ. ~ sallamak 1) куйругун шыйпаңдатыш. 2) өтм. жагал- даныш, жасакерлениш. ~ sokumu

анат. куймулчак. ~una teneke bağlamak (бирөөнү) шылдың кы- луу, элге күлкү кылуу (сөзм.  с.

куйругуна каңылтыр/калай бай- лоо). ~u titremek арго өлүш. ~ yağı куйрук май.

kuyruklu   1.   куйруктуу.   2.   чаян.   ~ piyano рояль. ~ yalan чоң жалган.

~     yıldız     куйруктуу     жылдыз,

комета.

kuyruksallayan        зоол.        жылкычы чымчык (Motacilla).

kuyruksuz куйруксуз.

kuytu  1.  тынч,  ызы-чуусуз  (жер).  2.

көздөн далдаа, ээн (жер). denizin ~

bir köşesinde деңиздин көздөн далдаа жеринде.

kuyu 1. кудук. artezyen ~su артезиан

кудугу. kör/kuru ~ соолгон кудук.

2.  куй,  чуңкур,  ор.  buğday  ~su

буудай  сакталган  ор.  kireç  ~su

акиташ куюсу/шахтасы. 3. өтм. ор, куй, чуңкур. ~ açmak/kazmak кудук/ор/чуңкур казыш. ~ bileziği

кудуктун оозуна орнотулган таш.

~ gibi 1) абдан терең. 2) караңгы, суук (жер). (birinin) ~sunu kazmak

(бирөөгө) көр казыш.

 

 

 

 

 

kuyum

küçük

 

kuyum асыл таштардан жасалган жа- салга.

kuyumcu зергер, ювелир.

kuyumculuk, -ğu зергерлик.

kuz эск.  тескей.

kuzen   эркек/кыз   бир   туугандардын

балдары бири-бирине.

kuzey  1. түндүк  (багыт). сал.   şimal.

2.түндүккө  байланыштуу.  ~  batı

түндүк-батыш. ~ doğu түндүк- чыгыш. K~ кutbu Түндүк уюл. K~ yarı küresi Түндүк жарым шар.

kuzeyli түндүктүк (киши).

kuzgun зоол.  кузгун (Corvus corone). ~

gibi  кузгундай  (капкара).  ~  otu

бот. кузгун оту (Pteridium aqui- linum). ~a yavrusu şahin/anka görü- nür  мак.   карга  баласын  аппагым

дейт (сөзм. с. кузгунга баласы зымыр куш көрүнөт).

kuzgunî капкара (түс).

kuzgunkılıcı, -nı бот.  гладиолус (Gladi- olus illyricus).

kuzin кыз/ эркек бир туугандарын кыз-

дары бири-бирине.

kuzine 1. ашкана очогу/меши (тамак бышырылган/ысытылган).  2.  (ке-

мелерде) ашкана.

kuzu 1. козу. 2. жанаша бүткөн мөмө- лөрдүн кичинеси. 3. козу этинен

жасалган (тамак). 4. өтм. козу, жоош, момун. ~m жалыныч бере- кем,  алтыным,  кулунум.  ~  çevir-

mek козуну бүтүн куйкалап бы- шырыш. ~ çevirmesi куйкаланган козу. ~ dişi сүт тиш (балдарда). ~

dolması ичине жүзүм, мисте тол- турулуп куурулган козу эти. ~ gibi койдой  жоош/момун.  ~  kesilmek

жоошуу, момоюу. ~ ~ 1)момоюп, момурап. 2) эч каршылык көрсөт- пөй.  ~  kestanesi  козу  каштан.  ~

mantarı бот. козукарын (Boletus edulis). ~ postuna bürünmek кой терисин   жамынуу.   anasının   ~su

энесинин     этегинен      чыкпаган

(бала).

kuzucuk 1. кичинекей козу. 2. жалы- ныч алтыным, берекем.

kuzugöbeği, -ni бот. козу киндик, ка- димки шампиньон (Agaricus campestris).

kuzukulağı, -nı бот.   козукулак (Rumex acetosa).

kuzulamak 1. козу тууı, төл бериш (кой

жөнүндө). 2. эмгектеш (бала жөнүндө).

kuzuluk,-ğu 1. козулук, козу күпкөсү.

2. өтм. жооштук, момундук. 3. ооз. чоң эшиктердин арасындагы кичине эшик.

Küba Куба.

Kübalı кубалык.

kübik,-ği 1. кубик. 2. кубизм стилине

ылайык. ~ resim кубик сүрөт. 3.мат. куб даражасында. ~ kök мат. куб тамыр.

kübist, -ti 1. кубизмге байланыштуу. 2.

кубист.

kübizm кубизм (маданий агым).

küçücük кипкичинекей, тырмактай.

küçük,-ğü 1. кичине, кичинекей. ~ ço- cuk кичине бала. ~ ev кичине үй.

  1. 2.майда, тар. ~ hesaplar майда эсептер.  ~  tüccar  майда  соодагер. 

  2. 3.кичүү. ~   kardeş  кичүү   бир 

тууган. 4. аз. ~ bir kalabalık аз гана киши. 5. кичинекей бала. ~ nerede?  кичинекей  кайда?  ~,  ne

yapıyorsun? эй, кичинекей, эмне кылып атасың? ~ aptes кичи даарат. K~ Asya Кичи Азия. ~ ay

февраль. ~ten beri кичинесинен бери. ~ burjuvazi майда буржуа- зия. ~ dağları ben yarattım demek

кыйынсыныш, көтөрүлүш, макта- ныш. ~ dalga физ. майда толкун. ~ dil  анат.   кичине  тил.  ~  dilini

yutmak оозу ачылып калыш, таң калыш. ~ düşmek уят болуш, кадыр-баркы кетиш. ~  düşürmek

(бирөөнү)    уят    кылыш,    шагын

 

 

 

 

 

Küçükayı

kükürtatar

 

сындырыш.                ~        gezegen        астр. астероид.  ~  gönüllü  ак  көңүл  , жөнөкөй. ~ görmek төмөнсүнтүү, баа бербөө. ~ hanım үйдүн кызы же келини. ~ harf кичине тамга. ~ köyün büyük ağası кыйынсынган, чоңсунган (киши). ~ oynamak (ку- марда)  аз  акча  менен  ойнош.  ~ parmak  чыпалак.  ~  su  dökmek даарат ушатуу. ~ şalgam бот. чам- гыр. ~ tövbe ayı Aй календарынын алтынчы айы. ~ ünlü uyumu грам. эринге        карай        ээрчишүү (үндүүлөр) .

Küçükayı астр.  Кичи Жетиген, Алты Аркар (жылдыздар тобу).

küçükbaş майда жандык (кой, эчки).

küçükleşmek  өзүн  кичине  деп  саноо,

бала кыял болуу.

küçüklü:  ~  büyüklü  1)  кары-жаш.  2)

чоң-кичине. ~ büyüklü herkes geldi

чоң-кичине   дебей   элдин   баары келди.

küçüklük, -ğü 1. кичинелик, аздык. 2.

өтм.        адепсиздик,   жүзүкаралык, пастык,   бетпактык.   3.   балалык.

~ten кичинесинен, бала кезинен.

küçüksemek к.  küçümsemek.

küçülmek 1. кичирейип/тарып кетүү.

2. ыза болуу, шагы сынуу.

küçültme 1. кичирейтме, кичиртме, азайтма. 2. ыза кылма, төмөн- сүнтмө, кырына чыкма. 3. грам.

эркелетүү. ~ eki кичиртме мүчө. ~ ismi кичиртме зат атооч.

küçültmek        1.        кичиртиш,        азайтыш.

2.өтм.        ыза        кылыш,        кордош, төмөнсүтүш.

küçültücü кичирткен, ыза кылган, кор-

догон.

küçümen  кипкичинекей,  тыптырмак- тай, кепкенедей.

küçümsemek 1. кадыр-баркын түшү- рүү, төмөнсүтүү, теңине албоо. 2.жек көрүү.

küf  көк,  дат.  ~  bağlamak/tutmak  көк/

дат  басып  кетүү.  ~  kokmak  көк жыттануу.

küfe  1.  күфе  (жүк  ташыган  себет/

чабыра).  2.  анат.   көчүк.  3.  бир күфеге сыя турганчалык (нерсе).

küfeci 1. күфе жасаган/саткан киши. 2.

күфе менен жүк ташыган киши.

küfelik,-ği  1.  бир  күфелик.  iki  ~  ceviz

эки  чабыра  толгудай  жаңгак.  2.

өтм. кызылдай мас.

küflenmek 1. көк басмак, көгөрүп кет- мек. peynir küflenmiş быштак кө-

гөрүп кетиптир. 2. өтм. эскир- мек, көөнөрмөк. 3. жөндөмүн/ шыгын   жоготмок,   колдонуудан

чыкмак.

küflü  1.  көгөргөн,  бузулуп  кеткен.  ~ ekmek   көгөргөн   нан.   2.   өтм.

эскирген, көөнөргөн, артта калган.

~  kafa  эскиче  ойлоо.  3.  өтм.

сакталган алтын тыйын.

küfretmek  1.  (бирөөнү)  сөгүү.  сал. sövmek.  2.  Кудайга  акаарат  кел- тирүү.

küfür  I,  -frü  1.  сөгүш,  акаарат.  сал.

sövgü. 2. Кудайга акаарат, атеизм.

~ü basmak/savurmak ашата сөгүш.

~ etmek сөгүп-сагуу.

küfür II: ~ ~ леп-леп (жумшак соккон жел жөнүндө).

küfürbaz        1.        сөгөөнөк.        2.        Кудайга акаарат келтирген, диникайыр. küfürbazlık,-ğı 1. сөгөөнөктүк. 2. дини-

кайырдык.

küheylan асыл тукум арап аты.

kükreme күркүрөмө.

kükremek  1.  күркүрөө  (мис. арстан).

2.  өтм.   албууттануу,  жинденүү, буркан-шаркан  түшүү.  3.  ташуу,

кирүү, бууракандоо, толкуу (деңиз, суу, көл ж. б. ). 4. ачуу, ашып-ташуу (камыр). 5. дүркүрөп

өсүү (өсүмдүктөр).

kükürt, -dü хим.  күкүрт.

kükürtatar    геогр. күкүрт    бууландыр-

ган/бөлүп чыгарган жер.

 

 

 

 

 

kükürtlü

küllük

 

kükürtlü күкүрттүү. ~ bakır күкүрттүү жез.

kül I күл, көө. ~e çevirmek күлгө айлан-

туу. ~ çöreği күл көмөч. ~ etmek 1)өрттөө, күл кылуу. 2) өтм. ташын-талкан кылуу. ~ gibi күл-

дөй бозоргон (жүз, өң). ~ hâline gelmek күлгө айлануу, күйүп жок болуу.     (yüzü/     rengi/benzi)     ~

kesilmek (өңү/жүзү) күлдөй соолуу/бозоруу. ~ olmak 1) күйүп күл болуу. 2) мал- мүлкүнөн кол

жуу, жакырлануу. ~ rengi 1)күл түстүү, чаңгыл боз. 2) чаңгыл боз түстүү.~ünü     savurmak     күлүн

(көккө)сапыруу/ чачуу, талкалоо.

~ tablası күл түшүргүч. ~ üzre oturmak  күлдүн  үстүнө  отуруп

калуу. ~ yemek эсептен жаңылуу.

~ yutmak арго кайырмакка/ тузакка түшүп калуу, алдануу.

kül II, -llü бүт, бүтүндөй. bir ~ olmak

бир/бүтүн болуу, бөлүнбөө.

külâh 1. күлө, калпак (кийизден жасал-

ган конус шекилиндеги баш кийим).

2. кулёк, ором (орооч кагаз). bir ~ pirinç  бир  ором  күрүч.  3.  бал-

муздак идиши, корнет. 4. өтм. куулук, айла. 5. мунаранын учу. Ali’nin ~ını Veli’ye, Veli’nin ~ını

Ali’ye giydirmek биринин кал- пагын бирине кийгизиш. ~ıma anlat/dinlet! мени алдай албайсың,

башкасына айт. ~ları değişmek/ değiştirmek араздашуу, бузулу- шуу.  ~ını  havaya  atmak  калпагын

асманга        ыргытып сүйүнүү. ~ kapmak амал менен бир нерсеге жетүү. ~ peşinde амал менен бир

нерсенин аркасынан түшүш. ~ını önüne koyup düşünmek (бир нерсени) кечке ойлонуш. ~ını ters

giydirmek 1) калпагын терс кий- гизиш, алдап кетиш. 2) (бирөөнү) мойнуна алдырыш.

külâhçı 1. күлө жасаган/саткан киши.

2. айлакер, митаам, куу.

külâhlı 1. күлөлүү, күлө кийген. 2. учу конус түрүндө болгон (нерсе).

külbastı күлбасты (отко какталып бы- шырылган сөөксүз эт).

külçe 1. күлчө, сом. ~ altın күлчө/сом

алтын. 2. үйүлгөн/жыйылган нер- се, үймөк. ~ gibi oturmak соодасы түгөнгөн сарттай отуруш.

külek, -ği жыгач чака (бал, айран куюш үчүн).

külfet, -ti 1. күлпөт, азап, кыйынчылык,

убара. 2. катуу чыгым. ~ etmek ка- туу чыгым болуу. ~e katlanmak күлпөтүнө түтүү.

külfetli 1. күлпөттүү, кыйын, машакат- туу. 2. чыгымы көп.

külfetsiz 1. күлпөтсүз, жеңил, машакат-

сыз. 2. чыгымы аз.

külhan  (түрк  мончосунда)  ысытуучу меш.

külhanbeyi, -ni хулиган, бейбаш.

külkedisi, -ni 1. оттун табын сүйгөн, ар качан от жанында отурган (киши).

  1. 2.жалкоо, эринчээк. 

küllemek  күлдөө,  күл  менен  шыбоо, көөлөө.

küllenmek 1. күл басыш, (от) өчүш. 2. өтм. басаңдаш, унутулуш (кайгы, санаа ж. б. ).

küllî 1. күлдү, бүтүн, баары, толук. 2.

чоң, барандуу, көзгө урунарлык.

külliyat, -tı (бир автордун) чыгармалар

жыйнагы.

külliye архит.  жаамиге кошуп салын- ган медресе, имарет, китепкана,

оорукана сыяктуу имараттардын комплекси.

külliyet,-ti  1.  бүтүндүк,  толуктук.  2.

көптүк, молдук.

külliyetli көп сандаган, чоң, мол, бир далай.   ~   kazanç   чоң   пайда.   ~

miktarda көп сандаган, мол.

küllü күлдүү.

küllük,-ğü 1. күл/таштанды төгүлгөн

жер. 2. күл түшүргүч. 3. (мештин)

 

 

 

 

 

külot

kürek

 

күл түшчү жери.

külot, -tu 1. трусы, ыштан. 2. чабендес/ жокейлердин шымы.

kült, -tü 1. культ, табынуу, сыйынуу. 2.

дин. 3. диний ырым-жырым.

külte 1. геол. күлчө. 2. геол. тек. yanar-

dağ ~si жанар тоо теги. 3. ооз. боо, байлам.

kültür 1. маданият. K~ Bakanlığı Мада-

ният Министрлиги. 2. биол. куль- тура, культивация, жасалма урук- тандыруу. 3. сылыктык, сыпайы-

герчилик.

kültürel  маданий.  ~  işbirliği  маданий кызматташтык.

kültürfizik, -ği физкультура.

kültürlü маданияттуу, сыпайы, билим- дүү.

kültürsüz маданиятсыз, орой.

külüstür        эски,        тамтыгы/ышпалдасы чыккан, ишке жарабаган. ~ bir ev

тамтыгы чыккан үй.

kümbet, -ti 1. чамгарак, түндүк, купол.

    1. 2.төбөсү чамгарактуу курулуш. 

küme 1. топ, жыйын, үймөк. 2. группа, топ, масса. ~ ~ топ-тобу менен, топ-топ.  yıldız  ~leri  жылдыздар

тобу.   3.   спорт    лига.    ~    bulut

геогр. түрмөк булут.

kümelemek топтоо, жыйноо, чогултуу.

kümelenmek чогулуу, жыйылуу, топто- лушуу, үймөлөктөө.

kümes 1. кушкана, тооккана. ~ hayvan-

ları үй куштары. 2. өтм.  кичине/ тар үй, кепе.

kümültü корукчу үйү жертөлө.

kümülüs к.  küme bulut. küncü бот.  күнжүт (даны).

künde        1.        күндө,        кишен,        чынжыр.

  1. 2.спорт курөш ыкмасы. 3. өтм. тузак, ор. ~ye getirmek колго/ту- закка түшүрүш. 

künefe күнефе (түрк таттуусу).

künk, -ğü бышкан топурак/цементтен жасалган суу түтүгү.

künye 1. өздүк маалымат/досье. ~si bo-

zuk жаманатты болгон, репутация- сы түшкөн. 2. медальон, билерик.

~sini  okumak  жер-жеберине  же-

түү, кемчиликтерин бетине айтуу. küp I, -pü 1. кумура. 2. арго мас. ~lere binmek жаалданыш, ачуусу/жини

келиш. ~ünü doldurmak курсагын кампайтыш, ичип-жеп алыш. ~e dönmek семирип кетиш. ~ gibi че-

лектей, семиз.

küp  II,  -bü  куб.  metre  ~  куб  метр.  ~

şeker кант.

küpe 1. иймек, сырга, сөйкө. altın ~ ал- тын сөйкө. 2. айрым жаныбарлар- дын  мойнунан  салаңдап  турган

тери   каттамы.    ~   çiçeği   бот.

фукция (Fuchsia).

küpeli  1.  иймектүү,  сыргалуу,  сөйкө-

лүү. 2. мойнунан териси салаңда- ган (жаныбар).

küpeşte 1. дең.  фальшборт (кемеде). 2.

тосмонун үстүңкү туура жыгачы.

küpleği балта, балканын сабына тагылчу жери.

küpleme мед. ичке суу толмо.

küplü 1. кумуралуу. 2. арго арзан трак- тир. 3. арго мас, ичкич.

kür 1. дарылоо курсу. 2. жекече дары- лоо ыкмасы. ~ yapmak дарылоо курсун алыш. ~ yeri курорт.

kürar кураре (уу; жергиликтүү амери- калыктар жаанын огуна сүйкө- шөт) .

küraso апельсин кабыгынан жасалган ичкилик.

kürdan тиш чукур. ~ gibi чийдей, арык.

kürdanlık, -ğı тиш чукур салгыч.

küre 1. шар, тоголок нерсе. 2. геогр.

шар, сфера. yarı küre жарым шар.

    1. 3.Жер, Дүйнө. 

kürek, -ği 1. күрөк. 2. калак (кайыкта).

3. (~ cezası) каторга, оор кылмыш

жазасы. ~ mahkûmü каторгага ай- далган. müebbet ~ түбөлүк катор- га. ~  çekme  калак айдоо. ~  gibi/

kadar  dili  var  сүйлөөк,  тилдүү.  ~

 

 

 

 

 

kürekçi

kütle

 

kemiği анат. далы. ~ ~ күрөк- күрөк, күрөктөп. ~ takımı спорт калакчылар командасы.

kürekçi 1. күрөк жасаган/саткан киши.

2. кайыкчы. 3. (паровоздо, тан- дырда  ж. б. )  отко  көмүр  салган

киши.

kürelemek к.  küremek. küremek күрөө (күрөк менен).

küresel, kürevî 1. тоголок, шар түрүндө.

  1. 2.глобалдык, дүйнөлүк. 

küreselleşmek глобалдашуу.

küriyum хим. кюрий.

kürk, -rkü 1. тери, көрпө. samur ~ суу- сардын териси. 2. териден/көрпө-

дөн жасалган. ~ manto ичик.

kürkçü ичик тиккен/саткан киши. ~ dükkanı 1) ичик сатылган дүкөн.

    1. 2)ачылган-чачылган жер. 

kürsü 1. трибуна, кафедра. ~den konuş- mak трибунадан сүйлөө. ~ hocası

мечитте үгүт менен элге кайрыл- ган        молдо. 2. (факультетте) кафедра. Türk dili ~sü түрк тили

кафедрасы.    ~    taşı    пьедестал

(айкелде).

Kürt 1. күрт. 2. күрттөргө байланыш-

туу/тиешелүү.

kürtaj мед.  бойдон алдыруу.

Kürtçe күртчө, күрт тили.

kürtün ооз.  күрткү.

kürümek к.  küremek.

küs таарынган, арданган, ыза болгон. ~

~ тултуюп, таарынып. ~ ~ bakıp hiç konuşmadı таарынычтуу карап, эч сүйлөбөдү.

küsegen  1. ызакор, таарынчаак. 2. к.

küstüm otu.

küskü 1. күрсү. 2. көсөө (от көсөш үчүн

колдонулган).

küskün 1. ызаланган, арданган, таарын- ган.  2.  өспөй  калган  (өсүмдүк).

  1. 3.бот. уялчаак мимоза. ~ ~ ыза- луу/арданган көз караш менен. 

küskünlük,-ğü  ыза,  таарыныч,  ар.  ~ü

kaldırmak таарынычты жоюу.

küskütük 1. катып/сенейип калган. 2.

ылжыган мас.

küsmek 1. таарынуу, ардануу. talihine ~

тагдырына таарынуу. 2. өспөй ка- луу, солуу (өсүмдүк үчүн). ağaç ye- rini sevmedi, küstü дарак ордуна

байыр ала албады, куурап калды.

  1. 3.иштебей калуу, бузулуу. midesi küstü  ашказаны  иштебей  калды. 

hamur yolunda yoğrulmazsa küser камыр туура жуурулбаса, ачы- байт.

küspe 1. чөгүндү, чөбөгө, тунма, топ. 2.

сөөгү алынган мөмө.

küstah арсыз, шумпай, бетпак, уятсыз,

тоотпос. ~ etmek арамзаалык кы- лыш.

küstahça  бетпактык/жүзү  жоктук  ме-

нен, уялбастан, тоотпой, мурдун балта кеспей.

küstahlık, -ğı арсыздык, бетпактык, жү-

зү жоктук.

küstüm:  ~  otu  бот.   уялчаак  мимоза

(Mimosa pudica).

küsur (kesir’дин көпт. т. ). 1. бөлүк, майда. paranın ~ü акчанын арт- каны. 2. мат.   бөлчөк. 3. артык,

ашкан, ашык. bu işe beş yüz bin ~ lira harcandı бул ишке беш жүз миңден ашык лира каржалды.

küsurat,-tı бөлүктөр, майдалар, бөлчөк- төр.

küsüşmek өз ара таарынышуу/аразда-

шуу, аралары ачылуу.

küşat, -dı эск.  1. ачылыш, ачуу. 2. су- луулук, кооздук. 3. тавла оюнунун

бир түрү.

küt, -tü 1. мокок. ~ bıçak мокок бычак.

  1. 2.чорт,  кыска  жана  калың.  3. 

туур. с. 1) так. ~ diye vurdu так дегизе бир чапты. ~ ~ так-так. 2) дүп, күп. yüreği ~ ~ attı жүрөгү

дүпүлдөдү.

kütle 1.чоң кесек, үймөк, жыйын. 2.мас-

са, топтолгон/жыйылган эл. 3.физ.

масса. ~ teorisi квант теориясы.

 

 

 

 

 

kütlemek

Küveytli

 

kütlemek  дүпүлдөтүү.

kütleşmek        мокоо.        hislerim        kütleşti

сезимдерим мокоду.

kütletmek дүп/күп дегизүү.

kütlü чигиттүү (пахта).

küttedek күпүлдөтүп, дүпүлдөтүп.

kütük, -ğü 1. сөңгөк, устун, түп. beş ~ elma беш түп алма. 2. дөңгөч. 3. кесилген дарак. 4. расмий каттоо

дептери. 5. каттоо, тизме. ~ gibi 1)дөңгөчтөй, кыска толук. 2) ыл- жыган мас.

kütükleşme мокоо, мокок тартма.

kütükleşmek өтм.   таш боор/катуу тар- туу.

kütüphane 1. китепкана. 2. эск.  китеп дүкөн.

kütüphaneci 1. китепканачы. 2. китеп-

кана илимин изилдөөчү.

kütüphanecilik 1. китепканачылык (ке-

сип). 2. китепканачылык (илими).

kütür: ~ ~ кытыр-кытыр, күтүр-күтүр. kütürdemek күтүрөө, кытыроо. kütürtü күтүрөк, кытырак.

küvet, -ti 1. ванна. 2. унитаз. 3. ичинде фотоплёнка чылануучу идиш. ~e vermek фотоплёнканы чылап ко-

юш.

Küveyt Кувейт.

Küveytli кувейттик.

 

 

 

 

 

L,l

lâf

 

L

 

 

L,l    түрк   алфавитинин   он   бешинчи тамгасы.

lâ  1.  муз.   "ля".  2.  "ля"  нотасынын

тамгалай белгилениши.

lâal лаал, лагыл, чымкый кызыл.

lâbada  бот.   козукулак  түрү  (Rumex

petientia).

lâbirent, -ti 1. лабиринт, кириш-чыгы- шы көп, кыйма-чийме. 2. өтм. ча-

ташкан/чиеленген иш/маселе.

lâborant, -tı лаборант.

lâboratuvar  лаборатория.

lâbrador геол.  лабрадор.

lâciverdî көгүлтүр, көгүш тарткан.

lâcivert,-di  кара/коюу  көк.  ~  taşı  геол.

лазурит, ляпис-лазурь.

lâçın 1. зоол.  ылаачын (Falco pevegri- nus). 2. өтм. катуу, чечкиндүү.

lâçka 1. дең. бошотуу, жумшатуу, көп- шөтүү (кеменин аркандарын). 2. өтм.    бошоп   кеткен,   жараксыз

бол-гон,  ирети/тартиби  бузулган.

~ etmek 1) дең.  кеме аркандарын бо-шотуш/коё   бериш.   demiri   ~

etmek якорду бошотуш. 2) өтм.

бошотуу, эркин коё берүү. ~ olmak

    1. 1)бошоп кетүү, шалдырап калуу 

(мис. айрым машина тетиктери).

    1. 2)өтм.  (бир нерсенин) бузулушу, иштебей калышы. 

lâçkalaşmak  1.  бошоо,  көпшөк  тартуу.

  1. 2.өтм.  (кайсы бир түзүлүштүн) 

иштөө  тартиби  бузулуу,  бошоң-

доо.

lâden  1.  бот.   ладен  (Cistus  creticus).

2.ладен сурмасы.

lâdes 1. куштун төш сөөгү. 2. бул сөөк- тү экиге бөлүп, жашырышып ой- нолгон  оюн  (кыргыздын  томук

жашырмай оюну сыяктуу). ~ ke- miği куштун төш сөөгү. ~ tutuşmak (бирөө     менен)     ладес     жашы-

рышмай ойноо.

lâdin  (~  ağacı)  бот.        италян   кызыл карагайы (Pinus pinea).

lâdinî кайырдин, дин тышы.

lâedriye филос.  агностицизм.

lâf  1.  сөз,  кеп.  ~ını  bitirmeden  сөзүн

айтып бүтө электе. 2. бош сөз, ооз- дун жели. onun söylediği ~tan ibaret айткандарынын баары бош

сөз. 3. сүйлөнгөн/айтылган сөз, доклад. 4. тема. ~ı değiştirdi сөздү башкага буруп жиберди. 5. сырд.

с. "болбогон кеп!", "каякта!". şunu yapacakmış, bunu yapacakmış, ~! аны   кылам,   муну   кылам   дейт,

болбогон кеп! ~ açmak сөз кылуу.

~ı ağzında gevelemek айта турга- нын түз айта албоо, тайсалдоо. ~ı

ağzından kaçırmak сөз оозунан чыгып кетүү. ~ı ağzında kalmak сөзү оозунда калуу, сөзүн бүтүрө

албай калуу. ~ altında kalmamak (бирөөнүн) оозун аппак кылуу. ~ı ağzına tıkamak (бирөөнүн) жаагын

жап кылуу. ~ anlamaz 1)сөз тү- шүнбөс, аңкоо, келесоо. 2) өжөр, айтканын бербес. ~ anlatmak кеп

айтып  түшүндүрүү.  ~  aramızda

(айтылган сөз) арабызда калсын.

~a atılmak сөздүн арасына кыпчы-

луу. ~ atmak 1) кеп салуу, сүйлө- шүү. 2) (бирөөгө) тил тийгизүү. 3)сөз  айтып  тийишүү  (мис.   аял-

дарга). ~ı balla kesmek (бирөөнүн сөзүн кескенде) сөзүңүз оозуңузда маанисинде.   ~ını   bilmek   эмне

айтканын билүү, этияттап сүйлөө.

~a        boğmak (бирөөгө) ооз ачтырбоо, жаактууга жай бербөө.

~а çekmek сөзгө/тамырын тартып көрүү. ~ı çevirmek 1) теманы алмаштыруу, сөздү башка жакка

 

 

 

 

 

lâfazan

lâiklik

 

буруп кетүү. 2) сөзүнөн кайтуу. ~ çıkmak сөз чыгып кетүү. ~a dal- mak сөзгө алаксуу. ~ değil жөн сөз эмес, айтканы бекер эмес. ~ dinle- mek сөз угуу. ~ dokundurmak тил тийгизүү. ~ düşmemek сөз айттыр- бай жасоо. ~ ebesi 1) кара жаак, сүйлөөк, жаагын жаныган. 2) чу- кугандай сөз тапкан, сөзгө чебер. ~ etmek 1) сүйлөшүү. 2) аркасынан сүйлөө. ~ını  etmek кеп кылуу. ~ işitmek тил/жеме угуу. ~ kaldıra- mamak сөз көтөрө албоо. ~ta kal- mak ооз/сөз жүзүндө калыш. ~la karın doymaz куру сөзгө карын тойбойт. ~ına kapılmak 1) кал- пына ишенүү. 2) ушакка калуу. ~ karıştırmak сөз чаташтыруу. ~ kıtlığında asmalar budayayım бол- богон/жарабаган сөз. ~ ~ı açar сөздөн сөз чыгат. ~ı mı olur? bu da

~ mı? сөз жок, айтпаса да түшү- нүктүү. ~ ola/ ~ ola beri gele оозуна келгенди оттоо. ~ olmak сөз тарап кетүү. ~ olsun diye сөз деп эле. ~ söyledi balkabağı! төө десе, бээ дейт. ~a söze karışmamak кепке- сөзгө кошулбоо. ~ını şaşırmak эм- не айтарын билбей калыш, оозу- нан сөзү түшүп калыш. ~ taşımak сөз ташуу. ~a tutmak сөзгө алаксытуу/кармоо. ~ı uzatmak сөздү узатуу. ~ yetiştirmek 1) сөз ташуу. 2) каяша айтуу. ~ yok сөз жеткис, сонун.

lâfazan сүйлөөк, тилдүү.

lâfçı  1.  көп  сүйлөгөн,  мактанчаак.  2.

ушакчы. 3. сөзгө чебер.

lâfçılık,-ğı 1. сүйлөөктүк, мактанчаак-

тык. 2. ушакчылык.

lâflamak сүйлөшүү, маектешүү.

lafügüzaf болбогон/келжирек сөз.

lafzî 1. сөзгө /айтылышына байланыш- туу. 2. сөзмө сөз.

lâgar арык, алсыз, араң жан (айбан).

lâgım 1. тар.  жер алдынан казылган

жол. 2. кир суулар агып кетчү жер алды канал. ~ kuyusu кир суулар үчүн жеркуй. 3. мина. ~la atmak мина менен жардыруу. ~ gömmek мина көөмп коюш.

lâgımcı 1. канализация түтүктөрүн та- залаган   киши.   2.   мина   адиси,

сапёр. 3. тар. жер алдынан жол казган  аскер  (душман  тарабын

көздөп).

lâğıv,-ğvı жоюш, жокко чыгарыш, алып ташташ, жок кылыш.

lâğvetmek жоюу, жокко чыгаруу, алып таштоо, жок кылуу.

lâğvolmak жоюлуу, жокко чыгарылуу,

алып ташталуу, жок кылынуу.

lâhana бот.  капуста (Brassica oleracea).

Frenk    ~sı    брюссель    капустасы.

kara ~ кызыл капуста. ~ turşusu

туздалган капуста.

lâhavle сырд. с. Кудай ай! Кудайым ай!

(кыйналганда, сабыры түгөнгөндө айтылат). ~ çekmek/okumak кый- налганда "lâhavle" менен баштал-

ган дубаны окуш.

lâhika 1. кошумча, тиркеме. 2. грам.

мүчө.

lâhit, -hdi археол. табыт, саркофаг.

lâhmacun лахмажун (жайылган камыр- дын  бетине  эт,   пияз,   помидор

ж. б. сүйкөлүп тандырда бышы- рылган тамак).

lâhos, lagos зоол.  лагос.

lâhurî 1. лагор шалы (Пакистандагы Лагор шаарынын атынан). 2. ла- гор шалысы жасалган жибек.

lâhutî теңирсел, ыйык.

lâhza көз ирмем, секунда. bir ~da көз ачып жумгуча.

lâik лаик, секуляр, дин иштерин мам- лекет иштерине аралаштырбаган.

lâikleştirmek динге тиешеси жок нерсе-

лерди динге аралаштырбоо, лаик- тештирүү, секулярлаштыруу.

lâiklik,-ği        1.        лаицизм,        секуляризм.

2.мамлекет  жана  дин  иштеринин

 

 

 

 

 

lâk

lâma

 

өз-өзүнчө тутулушу.

lâk, -ki, lâka 1. лак. 2. (бир нерсенин)

рельефтик сүрөттөлүшү.

lâkap, -bı лакап/такма ат, эпитет, псев- доним. ~ takmak лакап ат тагыш.

lâkaplı лакап/такма аттуу, псевдоним-

дүү.

lâkaydî кайдигерлик, кош көңүлдүк, тоотпостук.

lâkayt кайдигер, кош көңүл, тоотпос, мурдун балта кеспес. ~ kalmak тоотпоо, көңүл бурбоо.

lâkaytlık,-ğı кайдигерлик, көңүл кош- тук, тоотпостук.

lâke   лакталган.   ~   dolap   лакталган

шкаф.

lâkerda туздалган балык тилимдери.

lâkırdı 1. сөз, кеп. ~ atmak сөз айтыш,

кеп салыш. 2. сүйлөшүү, сүйлөө.

~yı kapatmak сүйлөбөй калыш, сөзүн токтотуш. 3. бош/болбогон

сөз,келжиректик,      сандырактык.

~sı ağzında kalmak айтар сөзүн ай- тып бүтүрө албай калыш. ~ ağzın-

dan dökülmek кыйналып сүйлөө, кыйындык менен тили күрмөөгө келүү. ~yı ağzına tıkamak жаагын

жап кылуу. ~ altında kalmak жама- натты болуш. ~altında kalmamak сөзгө  жеңилбөө,  оозунан  сөз  ка-

чып кутулбоо. ~ya boğmak тынбай сүйлөө, сөзү менен тажатуу. ~ etmek  1)  сүйлөө.  2)  жаманатты

кылуу, ушактоо. ~sı mı olur? айтып кереги жок. ~ya tutmak сөз менен алаксытуу. ~ yakası açmak

эске салуу, эскертүү.

lâkırdıcı 1. сүйлөөк, кара жаак, жаак- тууга жай бербеген. 2. ушакчы.

lâkin бирок. gelmesine gelecek, ~ sizin is- tediklerinizi yerine getirmesi zor ке- лерин го келет, бирок сиздин каа-

лаганыңызды аткарышы кыйын.

lâklak, -ğı 1. илегилектин тумшугун та- кылдатышы.  2.  өтм. ооз  көптүр-

гөн/саймедиреп  айтылган  сөз.  ~

etmek лакылдап/безилдеп сүйлөш.

lâklaka к.  lâklak.

lâklakıyat, -tı бекер сөз, сандырактык.

lâkonik кыска нуска сөз.

lâktoz лактоза, сүт шекери.

lâl, I –li 1. лаал, лагыл. 2. кызыл сыя. 3.

кызыл түстүү.

lâl,  II  1.  дудук.  2.  өтм.   көп  сүйлө- бөгөн, токтоо. ~ etmek сүйлөтпөө,

үн чыгартпоо.

lala 1. эск.  эркек тарбиячы. 2. кул, кыз- матчы. 3. тар.  (падыша сарайын-

да) гарем кароолчуларынын ана башы. 4. тар. падышанын вазир- лерине   кайрылуу   сөзү.   ~   paşa

eğlendirmek үй-жайын таштап салып элдин көңүлүн ачыш.

lâlanga  лаланга  (майга  бышырылган

таттуу токоч).

lâle 1. бот.   жоогазын (Tulipa gezneria- na).   L~   devri   Жоогазын   доору

(жоогазындар чоң мода болгон XVIII кылымдын башы). 2. бакан (учу  айры  түрүндө  болуп,   мөмө-

жемиш үзүүдө колдонулат). 3.тар. зоолу (кылмышкерлердин/ жиндилердин  мойнуна  салынган

алкак). ~ ağacı бот.  жоогазын дарак (Liriodendron tulipifera).

lâlettayn 1. кадыресе, кадимки. 2. туш

келди, ой келди. ~ bir yaz günü

кадыресе бир жайдын күнү.

lâlezar жоогазын бакчасы.

lâm  I  1. араб  алфавитинде  "л"  там- гасынын аты. 2. эски эсеп боюнча

– отуз. ~ cim күңк-мыңк, шылтоо.

~ cim bilmem, bu iş bitirilmeli эч кандай шылтоо болбосун, бул иш бүтүрүлсүн. ~ı cimi yok башка жо-

лу жок, анык. ~ elif çevirmek/ çizmek айланып/басып келүү.

lâm II 1. микроскоп айнеги. 2. тар узун

металл кесими.

lâma I зоол.  лама (Lama).

lâma II лама (Тибетте будда дини кыз-

маткери).

 

 

 

 

 

lâmba

lârpadak

 

lâmba   I   1.   лампа,   чырак,   жарык.

2.электр лампасы. 3. ампуль (ра-

дио, телевизор ж. б. ). detektör ~sı

детектор лампасы. diode ~sı диод. üç kutuplu ~ триод. ~yı açmak 1) жарыкты  күйгүзүү.  2)  чырактын

билигин көтөрүү. ~ karpuzu айнек абажур. ~ şişesi лампа шишеси.

lâmba II кобул (терезе, эшиктерге та-

гылган). tahtaya ~ açmak тактайга кобул жасоо.

lâmbalı лампалуу.

lâmbri 1. дубал каптамасы. mermer ~ мрамор каптама. 2. шып капта- масы.

lâme 1. күмүш, алтын зымдуу кездеме же металл түстүү тери. 2. мындай кездемеден/териден  жасалган  ки-

йим. ~ entari ламе көйнөк. ~ ayak- kabı ламе туфли.

lâmekan  1.  мекенсиз,  белгилүү  бир

жерде болбогон (Кудайдын сы- паттарынан). 2. эли-журту жок, селсаяк.

lâmel тышкы айнек (микроскопто).

lâmi жылтылдаган, жаркыраган, ачык түстүү.

lâminarya бот. ламинария, деңиз ка- пустасы (Laminaria).

lan орой к.  ulan.

lando(n) ландо (араба түрү).

lânet,-ti 1. каргыш. ~e kalmak каргыш- ка калыш. ~ etmek/okumak каргоо.

~ler yağdırmak каргап-шилөө, кар- гыш жаадыруу. ~ olsun! каргыш тийсин!   2.   Кудайдын   каарына/

каргышына калган, өтө жаман. ~ bir yer Кудайдын каарына калган жер.

lânetlemek каргоо.

lânetli каргыш тийген, каргышка калган.

lângır: ~ lungur туур. с. 1) даңгыр- дүңгүр. 2) оргу-баргы. onun ~ lungur söylemesine bakmayın анын

оргу-баргы   сүйлөгөнүн   капары-

ңарга албагыла.

lângırt, -tı үстөл үстү футбол.

lângust,-tu   зоол.        лангуст    (Palinurus

vulgaris).

lânolin ланолин.

lânse ортого коюлган, көтөрүп чыгыл-

ган, сунулган. ~ etmek таанытуу, даңазалоо, көтөрүп чыгуу.

lântan хим. лантан.

Laos Лаос.

Laoslu лаостук.

lâp  туур. с.   балп, чалп. hamur  ~  diye

yere düştü камыр балп этип жерге түшүп калды. ~ ~ diye yemek чалп- чалп эттирип чайнаш.

lâpa 1. ботко, каша. bulgur ~sı буудай ботко. pirinç ~sı күрүч ботко/ка- ша. 2. пластырь. ~ koymak/vurmak

пластырь/ горчичник коюу (оо- руну басуу үчүн). ~ gibi жумшак, көпшөк,   борпоң.   ~   ~   лап-лап,

балп-балп (жааган кар).

lâpacı 1. боткону сүйгөн киши. 2. чоң, бирок борпоң/ көпшөк киши.

lâpçın өтүк, маасы (таманы жумшак).

lâpilli  геол.   жанар  тоодон  чачыраган катуу кесек.

lâpina зоол.  губан балыгы (Labrus meri- la).

Lâpon, Laponyalı лапониялык, лапон.

Lâponca лапончо, лапон тили.

lâppadak к.  larpadak. lârenjit, -ti мед.  ларингит.

largetto муз. ларгетто.

largo  1. муз.   ларго  (музыканын  жай жана  шаңдуу  чалынарын  билди-

рет). 2. бул ыкмада чалынган му- зыка.

lârp,-pı: ~ diye 1) капысынан, күтүү-

сүздөн. ~ diye önümüze çıkıverdi капысынан алдыбызга чыга кал- ды. 2) тарс эттире, катуу. ~ diye

kapıyı kapattı тарс эттирип эшикти жаап жиберди.

lârpadak  1.  капысынан,  байкоостон,

күтүлбөгөн жерден. 2. катуу, бо-

 

 

 

 

 

lârva

lâvta

 

лушунча. ~ yakalandı капысынан колго түштү.

lârva биол.  куртчук.

lâser к.  lâzer.

lâskine карта оюнунун бир түрү.

laso лассо, аркан.

lâsta                тоннаж,        кеменин        жүк        көтө- рүмдүүлүгү.

lâsteks ластекс (каучук, жибек, пахта,

жүн аралаштырылып токулган кездеме).

lâstik, -ği 1. резина, каучук. ~ çizme ре-

зина өтүк. ~ sanayi резина өнөр жайы. 2. резина көлөч. 3. резина өчүргүч. 4. авто.  шина. arabanın

~i patlamış машиненин шинасы жарылыптыр. 5. резина тасма, тарткыч.   ~   ağacı   бот.    каучук

дарагы (Ficus elastica). ~ gibi 1) жумшак, ийкемдүү. 2) шамдагай, чапчаң. 3) резинкадай, катуу, чала

бышкан (эт).

lâstikçi көлөч сатар.

lâstikli 1. резина, резинадан жасалган.

~ şerit резин(к)а, тарткыч (мис. шымдын кашатын). 2. өтм. көп маанилүү/туюк  айтылган  сөз.  ~

konuşmak   туюк   сүйлөө.   ~   söz

каймана сөз.

lâşe тарп, өлүк.

lâşek сөзсүз, шексиз.

lâta I узун кууш тактай.

lâta II дин лата (мусулман дин кызмат-

керинин чапаны).

lâtanya бот.  латания (Latania rubra).

lâteks хим.  латекс, сүт, маңыз (айрым

өсүмдүктөрдө).

lâterna латерна, шарманка, арген.

lâternacı латерна жасаган/саткан/чал-

ган киши.

lâtif 1. жумшак, жагымдуу. 2. ичке, на- зик,  жеңил,  көркөмдүү.  3.  зээн-

дүү, тетик, акылы курч.

lâtife 1. тамаша, куудул сөз. ~den anla- mak тамашаны түшүнүү. ~ bir ya-

na тамаша эмес, тамашаны коюп.

~ye çevirmek тамашага айлан- дыруу. ~ etmek тамаша кылуу. ~ olarak   тамаша   иретинде/кылып.

~ye        lâtif gerek мак. ойноп сүйлөсөң да ойлоп сүйлө.

lâtifeci тамашакөй, куудул.

Lâtin 1. тар. латын (Италиядагы Ла- тиум аймагында жашаган элдин өкүлү).  2.  латындарга  мүнөздүү/

тиешелүү. ~ alfabesi латын алфа- вити. ~ harfi латын тамгасы. ~ müziği латын музыкасы. 3. роман

тилдеринде сүйлөгөндөр.

Lâtince латынча, латын тилинде.

lâtinleştirmek латындаштырыш, латын

тамгасына өтүш.

lâubalî 1. тартынбас, уятсыз, көшөкөр, адепсиз.  2.  тартынбай,  шар/шарт

эле, баа-чаасы жок, адепсиз түрдө.

~ konuşmak адепсиз сүйлөө. ~ olmak өзүн ашкере эркин кармоо.

lâubalîleşmek сыпайылыктык чегинен чыгыш, ашкере ачык болуш.

lâubalîlik, -ği ашкере ачыктык, тартын-

бастык, уятсыздык.

lâv   лава.  ~  taşması   (жанар  тоодон)

лава бүркүлмөсү.

lâva 1. дең. тарт буйругу (жээкке жа- нашкан кеме үчүн). 2. ушак, айың.

  1. 3.жутум. ~ etmek сүйрөш, тартыш 

(мис. кайыкты).

lâvabo 1. бет жуугуч, раковина. 2. арго

ажаткана, туалет.

lâvaj 1. (металлургияда) иштетилген металлды жуу иши. 2. мед. жууп- тазалоо (мис. жараны).

lâvanta 1. кургатылган лаванда гүлү. 2. лаванда гүлүнүн эссенциясы, ду- хи. ~ çiçeği бот. лаванда (Lavandu-

la).~ mavisi лаванда түстөнгөн көк.

lâvaş лаваш, калама (токоч).

lâvman  мед.   1.  ашказанды  тазалоо/

жуу. 2. клизма. ~ yapmak 1) аш- казанды жуу. 2) клизма жасоо.

lâvta I муз. уд (музыкалык аспап).

lâvta II 1. акушер, киндик эне. 2. аку-

 

 

 

 

 

lâvtacı

lekeli

 

шер кычкачы.

lâvtacı уд чалган киши.

lâyık, -ğı ылайык, жарашкан, татыктуу,

арзыган. ödüle ~ сыйлыкка татык- туу. ~ bulmak/görmek  татыктуу деп эсептеш. ~ını bulmak 1) татык-

туусун табыш. 2) тиешелүү/та- тыктуу түрдө алыш (мис. сыйлык- ты,  наамды). ~ olmak татыктуу/

ылайык болуш.

lâyıkıyla ... –га ылайык/жараша.

lâytmotif  1.  муз.   лейтмотив,  негизги

мотив. 2. ад. лейтмотив.

Lâz 1. лаз. 2. лазларга мүнөздүү/ тие- шелүү.

lâzareto карантин, лазарет.

Lâzca лазча, лаз тилинде.

lâzer физ. лазер. ~ ışınları лазер нурла-

ры. ~ yazıcı комп. лазер жазгыч.

lâzım  1.  ылаазым,  керек.  ~  gelmek/ol- mak  керек болуш. 2. грам.   өтпөс

этиш. ~ olduğu gibi ылайыгы кел- гендей, керек болгондой. neme ~? мага эмне? ~sa керек болсо.

lâzımlık, -ğı 1. керектүүлүк, зарылдык.

2. арго ажаткана, туалет. 3. түнкү таштек.

lebalep   мелтилдетип,   мелт-калт   кы- лып. ~ dolu мелт-калт толо.

lebiderya деңиз жээги.

leblebi 1. куурулган нокот. ~ şekeri леблебилүү конфет. ~ unu нокот уну. 2. арго ок.

leblebici 1. леблеби жасаган/саткан ки- ши. 2. леблеби сатылган дүкөн.

leçek, -ği ооз. жоолук, жүн шарф.

legal,-li легал, мыйзам чененемдүү.

legalleşmek легалдашуу, мыйзам ченем- дүү болуу.

legato муз. легато.

legorn леггорн (тоок түрү).

legen 1. илеген. ~ ibrik чөөгүн-таштек.

  1. 2.анат. жамбаш сөөгү. 

Leh поляк.

leh (бирөө) тарабында/үчүн, (бирөөнү)

жактап/жандап. ~imde мени жак-

тап. ~inde olmak пайдасына чечи- лиш. ~ine olmak ишине жараш, пайдалуу болуш. ~te  olmak  (би- рөө) тарабында болуш. ~te oy ver- mek жактап добуш бериш. ~inde konuşmak/söylemek жактап сүй- лөш. ~te ve aleyhte каршы жана калыс   (болгондор).

Lehçe полякча, поляк тили.

lehçe линг. диалект. ~ bilimi диалекто- логия.

lehim   1.   данакер   металл,   каңдооч.

2.каңдама, таптешик. 3. каңдама дүкөнү.

lehimci (металлдарды) каңдаган уста.

lehimlemek каңдоо, таптешиктөө. lehimli каңдалган, таптешиктелген. Lehli 1. поляк. 2. Польша журтташы.

lehtar жактоочу, тараптар. ~ ve alehtar колдогондор жана каршы чыккан- дар.

lejyon 1. тар. легион (Эски Римде жөө жана атчан аскер кошууну). 2. аск. легион.

lejyoner легионер.

leke 1. так, из. kan ~si кандын тагы. yağ

~si майдын тагы. 2. так, кал, жы-

шаан.  alnında  uzun  kara  ~si  var

маңдайында узун кара калы бар.

  1. 3.өтм.  так, уят, маскарачылык. 

geçmişinin ~lerinden temizlenmek өткөн тарыхынын тактарынан та- заланыш. ~ çıkarmak так чыгаруу.

~ etmek так кылуу/калтыруу. ~ getirmek        өтм. так калтыруу, шерменде кылуу. ~ olmak 1) так

калуу. 2) абийири төгүлүү, уят болуу. ~ sürmek жаманатты кы- луу, атына шек келтирүү. ~ tutmak

кир көтөрүмсүз болуу (кийим жөнүндө). ~ yapmak так/из калтыруу.

lekelemek 1. кирдетүү, так/из калты- руу. 2. өтм. (бирөөнүн) намысына шек келтирүү, абийирин төгүү.

lekeli 1. кирдүү, тактары/издери бар.

 

 

 

 

 

leken

leydi

 

2.жаманатты болгон, аты чыккан.

~ humma мед. темгилдүү/бөртмө келте.

leken адымдалуучу лыжа.

lekesiz 1. таксыз, изсиз, кири жок. 2.

абийирдүү, намыстуу.

leksikografi лексикография. leksikoloji лексикология. lektör лектор, окутуучу.

lenduha одоно, оркойгон, калдайган, эби-сыны жок. ~ bir dolap калдай- ган шкаф.

lenf(a) анат. лимфа. ~ bezleri лимфа бездери. ~ boğumları лимфа түйүндөрү.

lenfatik физиол. 1. лимфага байланыш- туу. 2. лимфатизмге учураган (ноокас).

lenfatizm мед. лимфатизм (оору). lenfosit, -ti физиол. лимфоциттер. lenger  1.  жалпак  жайык  жез  табак.

2.дең. якорь. ~ atmak 1) якорь түшүрүү. 2) арго конокто көпкө отуруп алуу.

lengüistik 1. лингвистика, тил илими.

2. лингвистикалык.

lenk эск.  чолок.

lens 1. линза. 2. контакт линза. lento муз. жай чалынган музыка. leopar зоол. кабылан, леопард.

lep I: ~ demeden лам дедирбей. ~ demeden leblebiyi anlamak лам дедирбей/ооз ачтырбай түшүнүү.

lep II, -bi 1. ооз. илеп, эрин, дудак. 2.

чет, уч, чек.

lepiska  1.  Лейпциг  жибеги.  2.  узун,

сары жумшак (чач).

lepra мед. ала (оору).

lesepase 1. чек арадан өтүш уруксаты.

2. бул уруксатты көргөзгөн доку- мент.

leş 1. тарп, сасып кеткен өлүк (жаны-

барлардын). 2. сасык нерсе. ~ini çıkarmak (бирөөнүн) тарпын чыга- руу, өлөрчө сабоо. ~ gibi 1) булга-

ныч, сасык (жер). 2) сасык, адам

чыдагыс        (жыт). 3) чарчаган, алсыз, дармансыз (киши). ~ gibi sarhoş өлөрчө мас. ~ gibi serilmek бутун тартпай жыгылып калыш. ~ kargası жору. ~ini sermek опуза талпагын ташка жайыш, өлтүрүш.

leşçil тарп жеген (жаныбар).

leşker эск.  лашкер, аскер.

letafet,  -ti  1.  сулуулук,  көрктүүлүк,

сымбат, назиктик. 2. сылыктык, назиктик, жумшактык.

letarji мед. летаргия.

Leton латыш.

Letonya Латвия.

Letonyalı 1. латвиялык. 2. латыш.

leva лев (Болгариянын акча бирдиги).

Levanten   левантин  (Чыгышта  төрөл- гөн  же  жердешип  калган  европа-

лык).

levazım  керек-жарак,  материал,  кам- кешек. ~ sınıfı аск.  интенданттык

бөлүк.

levazımcı жабдуучу, чарба ишин жүр- гүзгөн, интендант.

levent, -di 1. тар. , аск. матрос, деңиз аскери        (Османлы флотунда). 2.өтм.   сымбаттуу,  келишимдүү,

зыңкыйган, күчтүү. 3. эркин, көз каранды эмес.

leventlik,-ği 1. левенттик (кызмат/мил-

дет). 2. сымбаттуулук, келишим- дүүлүк, күчтүүлүк.

levha 1. такта, табличка, көрөнөк, ал-

как. hatıra ~ эстелик тактасы. ni- şangah ~sı бута алкакчасы. 2. ура- ан, лозунг. 3. сүрөт, табло.

levrek,  -ği  зоол.   деңиз  окуну  (Labrax labrax).

levüloz хим. левулёза, фруктоза.

levye  тех.        1.   механизмдин   пульту.

2.бир нерсени жылдыруу, көтө- рүү,   бошотуу  үчүн  колдонулган

жабдык.

ley лей, лея (Румыниянын акча бирди- ги).

leydi леди (титул).

 

 

 

 

 

leyla

liman

 

leyla   арго  1.  көзгө  сайса  көрүнгүс караңгы түн. 2. ылжыган мас.

leylâk,        -ğı        бот.        кадимки        сирень

(Syringa vulgaris). ~ ağacı сирень дарагы. ~ rengi сирень (сыя көк) түстүү.

leylek, -ği зоол. илегилек (Ciconia cico- nia). ~in attığı yavru четтетилген, бөлүнгөн, унутулган (киши). ~ ba-

cak буттары ичке, узун. ~ fırtınası

марттын  аягында  болгон  бороон.

~ gibi шырыктай, бакандай (узун).

~i havada görmek тамаша ор- дунда  турбаган,  желип-жорткон.

~in   ömrü   lâklâkla   geçer   кечке

маанисиз сүйлөгөндөргө айтылган сөз (сөзм. с. илегилектин өмүрү лаклактап сайроо менен өтөт). ~in

yuvası gibi илегилектин уясындай

(чатышкан/ түйдөктөшкөн чач).

Lezgi лезгин.

leziz 1. даамдуу, таттуу, жагымдуу (та- мак). 2. өтм. ширин, сүйкүмдүү, таттуу.

lezyon  мед.   лесион  (ткандын  бузулу- шу).

lezzet, -ti 1. тат, даам, лаззат. 2. өтм.

лаззат, жыргал, кумар, ыракат, үзүр. ~ almak/duymak ыракат алуу,  кумары  кануу,  жыргалын/

үзүрүн  көрүү.  ~  vermek  1)  даам берүү. 2) ыракат берүү, жыргатуу. lezzetlendirmek 1. даам/тат берүү, даа-

мын жакшыртуу. 2. өтм. жагым- дуу/жакшы кылуу.

lezzetlenmek  1.  даамдуу  болуу,  даамы

жакшыруу. 2. өтм. лаззаттануу, жагымдуу/жакшы болуу.

lezzetli  1. даамы жакшы/сонун, даам-

дуу, таттуу. 2. лаззаттуу, жагым- дуу, кумардуу.

lezzetsiz 1. даамсыз, даамын жаман. 2.

жагымсыз.

lıg, -ğı аллювий, шиленди, ширенди.

lıglamak (кум, топурак ж. б. ) шилеп/

ширеп салыш.

lıglanmak (кум, топурак ж. б. ) шиле- нип/ширелип  калыш.

lığlı геол. ширендилүү (мис. катмар).

lıkır: ~ ~ кулк-кулк (суюк нерсе ичкенде чыккан үн).

lıkırdamak булк-булк этүү (идиш ичин-

деги суюктук чыгарган үн).

liberal, -li либерал. ~ parti либерал пар- тия.

liberalizm либерализм. liberalleşmek  либералдашуу. Liberya Либерия.

Liberyalı либериялык.

libido либидо, жыныстык кумар.

libretto муз. либретто.

Libya Ливия.

Libiyalı ливиялык.

lider 1. лидер, жетекчи, башчы. 2.спорт

биринчи, алдыңкы, эң баштагы.

liderlik, -ği лидерлик.

lif 1. була, жип, чачы. 2. люфа. 3. жы-

шуур (мончодо). ~ gibi шуудура- ган, куудураган. ~ ~ olmuş була- йып/жиптери чыгып калган.

liflemek жышуур менен денени самын- доо.

lifli булалуу, жиптүү.

lig, -ği спорт 1. лига, уюм, бирикме.

  1. 2.профессионалдар        командасы. 

  2. 3.матч,   беттешүү.   ~den   düşmek 

лигадан чыгып калыш. Lihtenştayn Лихтенштейн. Lihtenştaynlı  лихтенштейндик.

liken 1. бот.  эңилчек. 2. мед.  чакалай, темирөткү.

likidasyon ликвидация, жоюу.

likide: ~ etmek жоюу.

likidite 1. сатып алуу күчү. 2. акчага оңой алмаштырылуучу (нерселер).

likit 1. суюк. ~ gaz суюк газ. 2. нак- талай (акча).

likorinoz ышталган балык.

likör ликёр.

lila кызгылт көгүш (түс).

liman порт. ~ açıkları деңиздин порттон

көрүнгөн ачык бөлүгү. ~ reisi порт

 

 

 

 

 

limanlamak

Litvanya

 

башчысы. hava ~ı аэропорт.

limanlamak 1. портко токтоо (кеме). 2.

тынчуу,  тынуу  (шамал,   толкун

ж. б. ).

limanlık, -ğı 1. тынч / буйтка / портко ылайык жер. 2. тынч, көшүлгөн,

мемиреген (деңиз, шамал, күн).

limbo 1. жүк кемеси. 2. мүлктү кутка- рыш (мис. чөккөн кемеден).

lime: ~ ~ айрык-айрык, бөлүк-бөлүк. ~

~ kesmek барча-барча кесиш.

limit, -ti лимит, чек. ~i aşmak лимитти

ашуу. ~e bağlı kalmak лимиттен ашпоо.

limitet,-di  акционердик  коом,  компа-

ния. ~ ortaklık/şirket шериктердин жоопкерчилиги/капиталы менен чектелген ортоктук.

limon 1. бот.  лимон (Citrus limonum).

2. лимон (мөмө). ~ gibi 1) сапсары.

2)  абдан  кычкыл.  ~  kabuğu  gibi

кичинекей, түрү суук (шляпа). ~ küfü көгүш жашыл (түс). ~ sarısı лимондой   сары   (түс).   ~   tuzu

лимон кычкылы.

limonata лимонад.

limonî 1. жашгылт сары (түс). 2. өтм.

ызакор, чынтийбес (киши). 3. бузук, начар (мамиле). bu günlerde aramız ~ бул күндөрдө мамилебиз

начар.

limonlu лимондуу, лимон кошулган. ~ salata лимон кошулган салат.

limonluk, -ğu 1. лимон бакчасы. 2. ли- мон сыккыч.

linç,  -çi  күнөөлүүнү  сотсуз/  сураксыз

көптөп өлтүрмө. ~ etmek көптөп өлтүрүп салыш, төөбасты кылыш. lineer  мат.        сызыкка    байланыштуу/

тиешелүү.

link,-ki жорго. ~ gitmek жорголоп басуу

(ат).

linolyum линолеум.

linotip, -pi полигр.  линотип.

linyit, -ti геол. лигнит, күрөң көмүр.

liparit, -ti геол.  липарит.

lipit, -di биохим.  липид, органикалык май.

lir муз. лира.

lira 1. лира (Түркиянын акча бирдиги).

2. лира (Египеддин, Сириянын акча   бирдиги).   3.   эск.    алтын

тыйын (7 грамм салмагында).

liralık,-ğı лиралык, лира баасында/нар- кында.

liret, -ti лира (Италиянын акча бирди- ги).

lirik,-ği 1. лирика. 2. лирикалык чыгар-

ма. 3. лирик.

lirizm лиризм.

lisan тил. ~a gelmek тил бүтүү, сүйлөп

жиберүү.

lisans 1. бакалаврдык (төрт жылдык)

билим. 2.бакалавр диплому. 3.соо-

да лицензия. ihraç ~ı экспорт ли- цензиясы. 4. ук. өндүрүп чыгаруу лицензиясы  (башка  бир  ишкана-

нын үрүнүн). 5. сертификация, күбөлүк. ~ yapmak бакалаврга окуш.

lisanslı 1. лицензиялуу. 2. бакалавр би- лими бар.

lisans üstü магистрлик (билим).

lise лицей, орто мектеп.

liseli лицейист, лицей окуучусу.

liste  тизме.  kara  ~  кара  тизме.  ~ye

almak тизмеге алуу. ~ye geçirmek тизмеге киргизүү. ~ yapmak тизме түзүү.

listelemek тизмелөө.

literatür 1. адабият. 2. адабият, булак

(бир темага байланыштуу).

litmus лакмус. ~ kâğıdı лакмус кагазы. litografi, litografya литография. litografyacı  литограф.

litoloji литология. litosfer литосфера. litre литр.

litrelik литрлик, ... литр баткан. on ~ kova он литрлик чака.

liturji, liturya дин литургия.

Litvanya Литва.

 

 

 

 

 

Litvanyalı

lomboz

 

Litvanyalı литвалык.

lityum хим. литий.

liyakat, -ti 1. ылайыктуулук, жарашык-

туулук, шайкештик. 2. жөндөм, шык. ~ göstermek аткаруу, орун- доо. ~ sahibi жөндөмдүү, шыктуу.

liyakatli 1. татыктуу, ылайык. 2. жөн- дөмдүү, шыктуу, компетенттүү.

liyakatsiz  1.  татыксыз,  ылайык  эмес.

2.жөндөмсүз, шыксыз, компетент- сиз.

lizol, -lü лизол.

lizöz  аялдардын  түнү  кийип  жаткан жүн жемпери.

loleyla бот.  лобелия (Lobelia).

lobi 1. лобби, фойэ. 2. өтм. , саяс. лоб- би, бир кызыкчылыкты жактоочу- лар, бир көмөчкө күл тарткандар.

lobut, -tu 1. кыска жоон союл. 2. спорт булчуң чыңоо үчүн көтөрүлгөн оордук жарагы.

loca 1. ложа (театрда). 2. (mason ~sı)

массон ложасы.

loda байлам, тутам, боо. saman ~sı бир

боо саман.

lodos 1. лодос (түштүктөн соккон ша- мал) . 2. түштүк, түштүк тарап. ~a

bakan pencere түштүккө караган терезе.

lodoslamak 1. лодос согуу. 2. шамал ло-

доско айлануу. 3. күн жылый баштоо.

logaritma   мат.        логарифм.   ~   cetveli

логарифм сызгычы. logistik, -ki логистика. logo лого.

logusa толготкон/төрөгөн аял. ~ hum- ması мед. төрөт ысытмасы, кара басуу.  ~  şekeri  жемиш  шекери

(жаш төрөгөндөргө шербет кайна- тылып берилет). ~ şerbeti жентек шербети.

logusalık 1. төрөт. 2. төрөттөн кийинки жети же кырк күн (аял үчүн).

lojistik I лог.  логика.

lojistik II 1. аск.  тыл. 2. тылга байла-

ныштуу.

lojman үй, квартира (иштеген мекеме- си тарабынан берилген).

lok I дең. лок (деңгээли башка эки де- ңизге кемелердин өтүшү үчүн салынган арачы бассейн).

lok II: ~ ~ туур. с. лок-лок, чулк-чулк.

lokal,  -li  1.  жергиликтүү,  аймактык.

  1. 2.мед.   чектелген.  ~  anestezi  чек- 

телген наркоз. 3. ийрим клубу/ үйү. edebiyatçılar ~i адабиятчылар үйү. 4. локал, түнкү клуб.

lokanta ашкана, ресторан.

lokantacı ашкана/ресторан ээси.

lokavt,-tı        локаут,        массалык        иштен

чыгаруу.

lokma 1. тиштем, кесим. bir ~ ekmek

бир кесим нан. ~ ~ кесим-кесим,

бөлүк-бөлүк. 2. локма (майга бы- шырылып, шербет кошулган тат- туу боорсок). 3. өтм. (бир нерсе-

нин) каймагы, даамдуу жери. ~sı ağzında büyümek ичтейи ачылбоо, тамакка табити тартпоо. ~ dağıt-

mak өлгөндүн кыркылыгында тат- туу токоч таратуу. ~sını dökmek (бирөөнүн) кыркында локма тара-

тып, куран окутуу. ~ göz торсок/ бака көз. ~sını saymak ичкен- жегендерди байкап туруу.

lokmacı        1.        локма        жасаган/саткан киши. 2. жатып ичер, жанбакты.

Lokman  Улукман  (байыркы  акылман

жана тамсилчи). lokman дары, элексир. lokman ruhu эфир.

lokomobil локомобиль.

lokomotif локомотив.

lokum 1. рахат-лукум (түрк таттуу-

су).  2.  момун  (карта  оюнунда).

  1. 3.арго жоош мугалим. 

lokumcu локум жасаган/саткан киши.

lombar  дең.  кемеде замбирек атуучу тешик.

lomboz дең.  иллюминатор, люк (кеме-

де).

 

 

 

 

 

lonca

lütfen

 

lonca кол өнөрчүлөр цехи, корпорация.

~ ustası кол өнөрчүлөр корпора- циясы башчысы.

Londra Лондон.

longpley узак чалар (пластинка).

lop I жумшак, тоголок, ири. ~ et кесек

эт. ~ ~ лак-лак. ~ ~ yutmak лак-лак жутуп коюш. ~ yumurta катуу бы- шырылган жумуртка.

lop II бөлүк, кесек, үлүш.

lopçuk бөлүкчө, кичине кесим.

loppadak балп этип/эттирип. et ~ yere

düştü эт балп деп жерге түштү. ~ yutuverdi лак эттирип жутуп жиберди.

lopur: ~ ~ кулк-кулк. ~ ~ yutmak кулк- кулк эттирип жутуу.

lor:        ~        peyniri        эчкинин        сүтүнөн

жасалган быштак.

lort, -du 1. лорд (титул). 2. Лорддор Палатасы мүчөсү. 3. бай, бардар.

~lar Kamarası Лорддор Палатасы

(Британия Парламентинде).

lorta өтүк калыбы.

lostra  өтүк  боёк/крем.  ~  salonu  өтүк боёгон жер.

lostracı өтүк боёгуч киши, өтүкчү.

lostromo  дең.        боцман   (соода   кеме- синде).

losyon лосьон, туалет суусу.

loş  күңүрт,  караңгы.  ~  oda  караңгы бөлмө.

loşluk  күңүрттүк,  караңгылык. akşam

~unda кеч бүүрүлүндө.

lotarya лотерея.

lotus лотос.

lök I ооз.  лөк, атан төө. ~ gibi oturmak

    1. 1)лөк деп отуруу (салмактуу бирөө  үчүн).  2)  аш  болбоо  (та- 

мак).

lök II клей түрү.

lökoplast бот.  хромопласт.

lökosit, -ti лейкоцит, кандын ак бүртүк- төрү.

lökün шпаклевка.

löpür: ~ ~ чалп-чалп (чайноо).

lösemi мед. лейкомия, кан рагы.

lt. (litre’нин кыск. ) литр.

ltd. (limitet’тин кыск. ) чектелген.

lûmbago мед.  люмбаго, бел оорусу.

lunapark лунапарк.

lutr  1.  кундуз.  2.  кундуздун  териси.

3.кундуз терисинен жасалган.

Lübnan Ливия.

Lübnanlı ливиялык.

lüfer зоол.  луфарь (Pomatomus saltarix). lügat, -ti 1. эск.  сөз. 2. сөздүк. ~ para- lamak 1) ыксыз көп чет тил сөздө-

рүн кошуп сүйлөө. 2) маңызсыз сүйлөө.

lügatçi лексикограф.

lüks I 1. люкс, ашкере шаан-шөкөт, ашыкча баалуу нерселер. 2. жо- горку        сапаттагы/класстагы.     ~

restoran люкс ресторан.

lüks II 1. физ. люкс. 2. (~ lâmbası) лам- па-люкс.

Lüksemburg  Люксембург.

Lüksemburglu  люксембургдук.

lüle 1. түрүлгөн, бүгүлгөн (нерсе). 2.та-

меки канжасынын башы. 3.чач- тын тармалы. 4. фонтандын кал- пагы.  5.  агын  суу  өлчөгүч.  ~  ~

тармал-тармал. ~ taşı геол. пемза, магнезиум сили-кат.

lüleci канжа башын жасаган/саткан ки-

ши.

lümen физ.  люмен.

lümpen  люмпен.  ~  proletarya  люмпен-

пролетариат.

lüp 1. даяр оокат, бекер келген нерсе.

~e   konmak   жатып   ичиш,   даяр

оокатты баса калыш. 2. туур. с. лак, лоп. ~ diye yutmak лак дедирип жутуп коюу.

lüpçü жатып ичер, жанбакты.

lütfen  1.  сураныч,  өтүнүчтө  колдонул- ган сылыктык сөзчүгү.  ~, şu çiçeği

sular mısın? бул гүлдү сугарып коёсуңбу? ~, gitmeyiniz! кетпеңиз- чи! 2. сыпайыгерчилик/адеп үчүн.

aylarca sonra ~ uğradı канча айдан

 

 

 

 

 

lütfetmek

lüzumsuzluk

 

кийин сыпайыгерчилик үчүн ке- лип кетти.

lütfetmek 1. ырайым/кайрым кылуу,

уруксат берүү, кичипейилдик кы- луу. lütfeder misiniz кичипейил- дик  кылып  коёсузбу.  2.  айтуу,

билдирүү.  adınızı  lütfeder  misiniz

атыңызды айтып коёсузбу.

lütuf, -tfu ырайым, жакшылык, кайыр.

~ta bulunmak /~ buyurmak ыра- йым кылуу, кичипейилдик жасоо. lütufkâr  ырайымдуу, боорукер, кичи-

пейил. çok ~ bir insan абдан кичи-

пейил киши.

lüzum керек, керектүүлүк, лаазымдык, зарылдык. ~unda/~ hâlinde керек

болсо. ~undan fazla керегинен ашыкча/көп. ~ görmek керек деп эсептөө. ~u yok кереги жок.

lüzumlu керектүү, зарыл, лаазым.

lüzumsuz  керексиз, зарыл  эмес.  ~  yere

керексиз эле.

lüzumsuzlaşmak кереги жок болуп ка- лыш.

lüzumsuzluk,-ğu  керексиздик,  жарак-

сыздык.

 

 

 

 

 

M,m

maç

 

M

 

 

M,m 1. түрк алфавитинин он алтынчы тамгасы. 2. Рим цифрасында 1000 санын билдирет. 3. метр сөзүнүн кыскартылышы.

maada башка, тышында, эсептебегенде.

bundan ~ мындан башка.

maaile бүт үй-бүлө, үйдөгүлөрдүн баа-

ры.

maalesef тилекке каршы. ~ sütümüz kal- mamış   тилекке   каршы,   сүтүбүз

калбаптыр.

maani (mana сөзүнүн көпт. т. ) маани.

maarif (marifet сөзүнүн көпт. т. ). эск.

  1. 1.Билим берүү Министри. 2. би- лим жана маданият. 3. билим/ тарбия берүү системасы. 

maaş айлык. ~ almak айлык алыш. ~ bağlamak айлык чектеп бериш. ~ bordrosu      айлыкчылардын      бир

айлык киреше-чыгаша белгеси. ~ vermek айлык бериш.

maaşlı 1. айлык алган (киши). 2. айлык

берилген (иш).

maatteessüf сырд.с. аттиң ай, кап десең, тилекке  каршы,  айтышы  кыйын,

бирок ...

maazallah   сырд.с.   Кудай   сактасын!

Кудай анын жүзүн көрсөтпөсүн!

mabat, -dı 1. уландысы, аягы, соңу (бир жазуунун, чыгарманын). 2. арго көчүк.

mabet,-di ыбадаткана, сыйынган жер, храм.

mabeyn,-yni 1. өз/ич ара, орто. meseleyi

~izde halletmelisiniz маселени ич араңарда чечип алышыңар керек.

  1. 2.тар. ортолук (эркек жана  аял 

бөлүмдөрү арасында). 3. тар. сул- тандын өзгөчө апартаменти (өзгөчө сыйлуу кишилер гана кире

алган).   4.   мамиле.   ~leri   bozuk

мамилелери бузук.

mabeyinci тар. султандын жакын ада- мы/кызматчысы.

mabut,-du Теңир, Кудай, сыйынылган/ табынылган нерсе, кумир.

Macar 1. венгр. 2. мажар. 3. мажарлар- га/венгрлерге тиешелүү. ~ salamı мажар колбасасы. ~ biberi кызыл

калемпир.

Macarca 1. мажар тили. 2. мажарча.

Macaristan Венгрия.

macera укмуштуу жорук/кылык, ба- лаа, кызык, авантюра. ~ aramak башына балаа издөө. ~ya atılmak

укмуштуу        жоруктарга аттанып чыгыш. ~ya götürmek башын балакетке   калтыруу.   ~   romanı

укмуштуу жоруктар романы.

maceracı авантюрист, башына балаа үйгөн.

maceralı укмуштуу, таң калычтуу, кы- зыктуу.

maceraperest,-ti укмуштуу окуяларды

сүйгөн, авантюрист.

macit,-di даңазалуу, атактуу, көрүнүк- түү.

macun  1. паста. diş  ~u  тиш пастасы.

2.тыкооч, таптешик, замазка. ~ sürmek 1) паста сүйкөө. 2) (тере-

зени, эшикти) таптешиктөө. 3. са- гыз сымал конфет. 4. арго апийим.

5. алтсыр/боёк (негизги сырдын

алдынан тартылган одоно сыр тү- рү). ~ çekmek алтсыр тартуу (не- гизги сырды тартуудан мурун).

macuncu мажун (к. ) саткан/жасаган киши.

macunlamak   1)   таптешиктөө   (эшик-

тин/терезенин/полдун жыртык- тарын). 2) алтсыр тартуу.

maç,-çı спорт матч, мелдеш, таймаш.

futbol ~ı футбол матчы. rövanş ~ı

матч-реванш.     ~     yapmak     матч

 

 

 

 

 

maça

madik

 

ойноо.

maça  (карта  оюнунда)  карга.  ~  beyi

карга валет. ~ kızı карга дама. ~

oğlu 1) карга валет. 2) сылаңко- роз, көйрөң.

maçuna тех. жүк көтөргүч кран.

Madagaskar  Мадагаскар.

Madagaskarlı  мадагаскарлык.

madalya медаль. altın ~ алтын медаль.

gümüş ~ күмүш медаль. ~ almak медаль алуу. ~nın ters tarafı/yüzü медалдын тескери жагы/аркасы.

madalyon медальон.

madam мадам.

madara 1. эт менен челдин ортосунда,

маанисиз, маңызсыз. 2. орой, одо- но, баасы/баркы жок. ~ etmek уят

/шерменде кылыш. ~ olmak аби-

йири төгүлүү, шерменде болуу.

madde  1.  материал,  зат.  ~  değişimi

биол.   зат  алмашуу,  метаболизм.

ham ~ чийки зат. 2. буюм, дүнүйө, товар. 3. продукт, үрүн. bitkisel ~ өсүмдүк тектүү үрүн. hayvansal ~

айбан   тектүү   үрүн.   4.   филос. материя,  субстанция.  5.  берене, статья        (мыйзамда,        келишимде

ж. б). 6. макала, чечмеленген сөз (сөздүктө, энциклопедияда). 7.ма- селе,  проблема.  8.  материалдык

нерсе (руханий нерсеге каршы). ~

~ 1) бөлүк-бөлүк, макалалар түрүндө. 2) ирети/катары менен.

maddeci  1.  филос.        материалист.   2.

өтм. дүнүйөкөр.

maddecilik, -ği 1. филос.  материализм.

2. дүнүйөкөрлүк.

maddesel материалдык, физикалык.

maddeten 1. материалдык түрдө, буюм-

дай, накталай. 2. иш жүзүндө, чындыгында.

maddî 1. материалдык. ~ değerler мате-

риалдык нарктар. ~ hasar мате- риалдык зыян/чыгым. 2. нерсе- лерден/заттардан турган. ~ dünya

материалдык    дүйнө.    3.    өтм.

дүнүйөкор. ~ bir adam дүнүйөкор киши.

maddîleşmek 1. материалга/затка айла-

нуу. 2. дүнүйөкор боло баштоо.

maddiyat,   -tı   1.   филос.        материал- дуулук. 2. материя, дүнүйө.

madem, mademki андай болсо, андай экен, эгер анте турган болсо. ~ öyle андай  болсо.  ~  görmek  istiyorsu-

nuz, buyrun gelin көргүңүз келип атса, келиңиз. ~ yok, niye çağırdı? эгер жок болсо, эмнеге чакырды?

maden 1. металл. ~ bilimi металлургия.

hafif  ~ler  жеңил  металлдар.  has

~ler  асыл  металлдар.  nadir  ~ler

сейрек металлдар. 2. металл ко- шундусу, руда, минерал. 3. кен, шахта. ~ kuyusu кен, шахта. 4. ме-

таллдан жасалган. ~ kaplama металл капталган. ~ kova металл чака. 5. өтм.  кен, байлык. bu kü-

tüphane bir ~dir бул китепкана (өзүнчө эле) кен байлык. ~ cev- heri/filizi кен, руда. ~ işçisi кенчи,

шахтёр. ~ kömürü таш көмүр. ~ ocağı шахта. ~ suyu минералдык суу. ~ yatağı кен катмары.

madenci 1. металлург. 2. кенчи, шах-

тёр. 3. минералог. 4. шахта ээси.

madencilik,-ği 1. металлургия. 2. шах-

тёрлук.

madenî 1. металл, металлдан жасалган.

~  para   тыйын.  ~  sanayi  металл

өнөр жайы,металлургия. 2. мине- рал. ~ tuz минерал туз.

madensel 1. металл. ~ kap металл идиш.

  1. 2.минералдык. ~ gübreler мине- ралдык жер семирткичтер. 

madensi 1. металл сымал/түстүү. 2. ме-

таллоид.

maderşahî  тар.    матриархалдык.  сал.

anaerkil.

maderşahîlik, -ği матриархат. сал.   ana- erki.

madik, -ği 1. мадик (оюн). 2. айла, амал,

куулук,   шумпайлык.   ~   atmak/

 

 

 

 

 

madrabaz

mahcupluk

 

etmek алдап кетүү, куулук кылуу.

~ yutmak алдануу.

madrabaz 1. соодагер ( азык заттар

менен     дүңдөн     соода     кылган).

2.алыпсатар, сүткор, кызылкулак.

  1. 3.куу, амалкөй, пайдакеч. 

madrabazlık, -ğı алыпсатарлык, сүткор- лук, кызылкулактык, амалкөйлүк.

madrigal, -li мадригал.

maestro муз.  1. композитор. 2. дири- жёр, маэстро.

mafiş 1. мафиш (жакшы көптүрүлүп,

бышырылган жумшак токоч). 2. арго жок, калбады. bende para ~ менде акча жок.

mafsal 1. анат.  муун. ~ romatizması мед.   муун  ревматизми.  2.  тех. муунак, шарнир. kardan ~ı кардан

муунагы. mafya мафия. maganda зөөкүр.

magazin  1.журнал.  (иллюстрациялан-

ган). 2. депо,склад.

magma геол.  магма.

magnezit, -ti геол.  магнезит.

magnezyum хим. магний.

mağara үңкүр. ~ bilimi үңкүр изилдөө

mağaza 1. чоң дүкөн, магазин. 2. азык жана буюмдар склады.

mağdur 1. жапа чеккен, жабыркаган. 2.

ук. адилетсиздикке учураган, укугу тепселген. ~ etmek жапа чек- тирүү.    ~    olmak    жапа    чегүү,

жабыркоо.

mağduriyet,-ti 1. жапа, жабыр. 2. ади- летсиздик.

mağdurluk, -ğu к.  mağduriyet.

mağfiret,  -ti  мус.   Кудайдын  күнөөнү кечиши.

mağlûbiyet, -ti жеңилүү. сал. yenilgi. ~e uğramak жеңилүүгө учуроо. ~e uğ- ratmak жеңилүүгө учуратуу.

mağlup,-bu жеңилген, утулган. ~ etmek жеңүү, утуу. ~ olmak жеңилүү. mağmum 1. капалуу, кайгылуу. 2. тү-

нөргөн,    ачууланган,    бушайман

болгон. 3. өтм. бүркөк, түнөргөн

(күн).

mağnetik магниттик. ~ alan магниттик

аянт.

mağrur 1. сыйлыктуу, намыстуу, эр кө- күрөк. 2. текебер, менменсинген,

көөдөн көтөргөн. 3. даңкына мас болгон. ~ olmak 1) көтөрүлүү, мактануу. 2) (даңкына/ийгиликке

ж. б. ) мас болуу.

mağrurlanmak кыйынсыныш, көөдөн көтөрүш, менменсиниш.

mağrurluk,-ğu текеберлик, менменсин- гендик, мактаныч.

mahal, -lli орун, жер, туш, маал. ~inde

  1. 1)маалында, орду менен. 2) туш- та, жерде. ders ~i окуу аянты. ~a bırakmamak/vermemek   (бир   нер- 

сеге) жол бербөө, шылтоо кал- тырбоо. ~ kalmamak керек калбоо.

~ yok керек жок.

mahalle маала, кичирайон, квартал. ~yi ayağa kaldırmak айылды/кошуна- ларды дүрбөлөңгө түшүрүү. ~ çap-

kını жолу жок эркек (аялдардан).

~ çoçuğu багар-көрөрү жок бала. ~ kahvesi gibi ызы-чуулуу (жер). ~

karısı айылчы катын.

mahalleli коңшу-колоң, бир кварталда жашагандар.

mahallî жергиликтүү, аймактык. ~ adet- ler жергиликтүү адат-салттар. ~ idare жергиликтүү бийлик. ~ saat

жергиликтүү убакыт.

maharet, -ti өнөр, шык, ийкем, жөндөм.

~ini göstermek өнөрүн көргөзүү. ~

kazanmak жөндөмгө/шыкка ээ бо- луш.

maharetli өнөрлүү, шыктуу, ийкемдүү,

жөндөмдүү.

maharetsiz ийкемсиз, жөндөмсүз, чор- кок.

mahcup, -bu уялчаак, тартынчаак, уяң.

~ etmek уят кылуу. ~ olmak уят болуу.

mahcupluk,-ğu        уялчаактык,        тартын-

 

 

 

 

 

mahdut

mahmuz

 

чаактык, уяңдык.

mahdut,-du 1. чектелген, өлчөнгөн, аз сандагы. 2. курчалган, тосулган.

mahfaza 1. куту, кап, баштык. 2. капот.

3. сандыкча (асыл заттар, жасал- галар сакталган).

mahfil, mahfel 1. чогулуш орду, клуб.

2.топтолгон/чогулган      кишилер.

3.(жаамиде)      өзүнчө      тосулуп

коюлган бийик жер.

mahfuz 1. корулган, сакталган, жабык.

~ mallar ук. катталган мүлк. bütün

haklar ~dur бардык укуктары сакталат. 2. эсте калган.

mahfuzen көзөмөл/кайтаруу алдында.

mahıv,-hvı жок кылуу, кыйратуу, тукум курут кылуу. ~ etmek к. mahvetmek.

mahir жөндөмдүү, чебер, шыктуу, уста. mahiyet, -ti 1. маңыз, өзөк, мазмун. ~ itibariyle        мазмуну        боюнча.        2.

сапат,   мүнөз,   касиет.   ~   almak

мүнөзгө/сапатка ээ болуу.

mahkeme 1. сот (мекеме). 2. сот (про-

цесс). ağır ceza ~si оор кылмыш соту. askerî ~ аскердик сот, три- бунал.  istinaf  ~si  аппеляциялык

сот. ~de dayısı olmak колдоочусу бар болуу. ~ duvarı ооз. уятсыз, намыссыз, абийирсиз. ~ye düşmek

соттошуу. ~ kapısı сот, тергөө ж.б.

~ kararı соттун өкүмү. ~ye vermek

сотко берүү.

mahkemeli соттошкон, сотко берилген.

mahkemelik,  -ği  1.  сотко  иши  түшкөн

(киши). 2.  сотто  каралчу  (иш).  ~

olmak соттошуу.

mahkûm 1. соттолгон, кесилген (сот тарабынан). idam ~u өлүмгө өкүм

кылынган. müebbet hapse ~ өмүр бою түрмөгө кесилген. 2. өтм. мажбур/дуушар     болгон     (мис.

ооруга). anama bakmaya ~um эне- ми багууга мажбурмун. 3. аягы жаман бүтөрү белгилүү. 4. туткун,

кесилген (киши). ~ etmek 1) өкүм

кылуу. 2) кириптер/дуушар кы- луу. ~ olmak 1) соттолуу, кесилүү.

  1. 2)кириптер/дуушар болуу. 

mahkûmiyet, -ti 1. соттолуш, кесилиш, өкүм. önce ~i yoktur мурун соттол- гон эмес. 2. жаза мөөнөтү. ~i on yıl

жаза мөөнөтү он жыл.  mahkûmluk, -ğu к.  mahkûmiyet. mahlep, -bi 1. бот.  ибрис дарагы (Pru-

nus mahaleb). 2. бул дарактын жемиши.

mahluk,  -ku  1.  макулук, жаныбар. 2.

жаратылган.

mahlûl, -lü 1. чечилген, чачылган, ажы- раган. 2. хим.  ажыратылган. 3.ук.

мурасчысы болбогон (мүлк, бай- лык). 4. бош, вакант. 5. хим. эри- тинди.

mahlût 1. кошунду, аралашма, таза- ланбаган. 2. тех. аралашма, кошулма.

mahmude бот. чырмоок (Convolvulus scammonia).

mahmudiye махмудие (Султан Махмуд

II заманында чыгарылган алтын тыйын).

mahmul,-lü        1.        жүктүү,        жүктөлгөн.

2.салмактуу, оор (стиль). 3. (би- рөөгө) тиешелүү, кылынган, шыл- талган. 4. грам. баяндооч.

mahmur 1. мас болгон, деңдароо (абал).

2. уйкулуу, уйку-соо арасында, көзү ачылбаган. 3. өтм.  кыялдуу,

наздуу (көз караш). ~ çiçeği бот.

колхикум (Colchicum).

mahmurlaşmak 1. наздуу, сүзүлүп ка-

роо. 2. чарчоо, чаалыгуу, денеси салмактануу, ныксыроо.

mahmurluk,-ğu 1. оолжуган, масы тара-

баган (абал). ~unu bozmak масты- гын таратуу. 2. чала уйкулуу, уйкуга мас (абал). 3. кыялкечтик,

наздуулук (көз караштагы).

mahmuz 1. шпора (мингич айбандарды ылдамдатуу   үчүн   бут   кийимге

тагылган металл). 2. (кемеде) суу

 

 

 

 

 

mahmuzlamak

mahya

 

жаргыч. 3. (үй куштарында) те- көөр. 4. тех. көпүрөөнүн суу жирегичи.

mahmuzlamak 1. теминүү (мингич ай- банды). 2. өтм. ылдамдатуу, тездетүү.

mahpus 1. туткун, камалган, мунапыс, кесилген. ~ bulunmak камакта болуу. 2. нард оюнунун түрү.

mahpushane абак, түрмө.

mahpusluk,-ğu 1. туткундук, мунапыс- тык   (абал).   2.   туткундук   (мөө-

нөт).

mahra жыгач идиш (жүзүм ташыган).

mahrama  махрама  (пальто  үстүнөн

жамынган чоң жоолук).

mahrem 1. мус. шарият жол бербеген/ тыюу  салган.  2.  нике  түшпөгөн

(жакын тууган). 3. жашыруун, көмүскө, уяттуу, сырдуу. 4. га- ремге кире алган (эркек). 5. сыр-

даш. ~ konuşmak жашыруун сүйлөшүү. ~ tutmak жашыруун кармоо/сактоо.

mahremiyet,-ti 1.  жашыруундук, сыр- дуулук. 2. жакындык, сырдаштык, көңүлдөштүк.      (birinin)       ~ine

girmek (бирөөнүн) сырын тартуу, ичи-койнуна кирүү.

mahrum  куру жалак/куру калыш. ~

bırakmak/etmek куру калтыруу. ~ olmak куру калуу, ажырап/айры- лып калуу.

mahrumiyet,-ti 1. жокчулук, каатчы- лык, тартыштык. ~ duymak каат- чылык/жокчулук  ичинде  жашаш.

~lere katlanmak жокчулукка чы- даш. 2. ажыратма, айырма, куру калтырма.

mahsuben эсебинен, кармап. maaşına ~

айлыгынын эсебинен.

mahsul,-lü  1. түшүм,  жыйынтык,  же-

миш, продукт. 2. өтм. жемиш, үзүр. ziraat ~leri айыл чарба про- дуктулары. ~unu toplamak 1) тү-

шүм жыйноо. 2) үзүрүн көрүү.

mahsulât,-tı (mahsul’дун көпт. т. ) тү- шүмдөр, жемиштер, продуктулар.

mahsuldar түшүмдүү, семиз (жер).

mahsup,-bu кошуп эсептеш, эсебине өткөрүш. ~ etmek 1) эсепке жат- кырыш/өткөрүш.   2)   эсебин/са-

нын бериш, ачыктама жасаш.

mahsur 1. тосулуп/камалып/курчалып

/кесилип/бөлүнүп калыш. 2. чек-

телген, таралган. nüfuzu kendi köyüne ~ кадыр-баркы өз айлына гана таралган. ~ kalmak камалып/

тосулуп / чыга албай калыш.

mahsus I 1. арналган, тиешелүү. yaşlı- lara ~ koltuk карыларга арналган

кресло.  hanımlara  ~  аялдар  үчүн.

2. атайын, атайлап. ~ yapıyor атай- лап жасап жатат. 3. тамаша ире-

тинде/кылып. ~ söylüyor musun, ciddî misin? тамашаңбы, чының- бы?

mahsus II 1. билинген, туюлган, түшү- нүлгөн. 2. ачык, анык, белгилүү.

mahşer 1. мус.  макшар (кыямат күнү

өлгөндөр тирилип топтолчу жер).

2. өтм. көпчүлүк, тополоң. ~e dönmek  тополоң  түшүү.  ~  gibi

кумурскадай (эл). ~ günü кыямат кайым күнү. ~ midillisi шайтандын кичинеси  (кыска  бойлуу  куулук-

шумдуктуу киши).

mahşerî        кайнаган,        кыжылдаган

(көпчүлүк).

mahunya бот.  магония (Mahonia).

mahut чуулгандуу, аты чыккан, дүң болгон, ашынган, барып турган. ~

mesele чуулгандуу маселе.

mahvetmek 1. жок кылуу, кыйратуу, ойрон кылуу. 2. иштен/тамтыгын

чыгаруу. 3. бошко/талаага кети- рүү. bütün emeğimi mahvetti бүтүн эмгегими талаага кетирди.

mahvolmak 1. жок болуу, кыйроо, ой- рон болуу. 2. иштен/тамтыгы чы- гуу. 3. бошко/талаага кетүү.

mahya 1. махия (Рамазан айында жаа-

 

 

 

 

 

mahzar

makas

 

ми мунараларынын арасына тар- тылган жипке лампочкалар аркы- луу жазылган жазуу). 2. архит. чатырдын  жону,  капталдары  би- риккен жер. ~ kiremidi чатырдын үстүн жапкан черепица.

mahzar 1. чоң кызматтагы кишинин алды. 2. доомат, арыз, петиция. 3. ук.  соттун каттоо дептери.

mahzen жеркуй, бир нерсе сакталган жай, погреб, депо (жер алдындагы).

mahzun көңүлсүз, сабыры суз, капалуу, кайгылуу, кабагы бүркөө. ~ etmek капа   кылуу.   ~   ~   капалуу,   кө-

ңүлсүз. ~ ~ gülümsedi сабыры суз күлүмсүрөдү. ~ olmak капа болуу.

mahzunlaşmak        көңүлү        чөгүү,

капалануу, кабагы бүркөлүү.

mahzunluk, -ğu капалуулук, көңүлсүз- дүк, сабыры суздук.

mahzur 1. коркунуч, зыян, залал. erken gitmemin bir ~u var mı? эрте кет- сем, эч зыяны жокпу? 2. тоскоол,

бөгөт,   кыйынчылык.   ~   görmek

кыйынчылык көрүү.

mahzurlu   1.   зыяндуу,   коркунучтуу,

кооптуу.   2.   кыйынчылык/бөгөт боло турган.

maî суу, сууга байланыштуу.

mail 1. ийилген, эңкейген, оогон. 2. жантык, кыйшык, эңкейиш, ийри. сал.    eğri.   3.   ыктуу,   ынтаалуу,

жөндөмдүү. сал. yatkın. 4. окшош, түспөлдөш, ... сындуу. sarıya ~ сарыга жакын, саргыч.

main мат. , эск.  ромб.

maişet, -ti жашоо, жашоо булагы, тур- муш шарт, көр оокат. ~ derdi көр

оокаттын айласы.

maiyet, -ti 1. коштоочу, жандоочу, жан- жөкөр. 2. кол алдында, алдында,

кызматында. ~inde кол/жетекчи- лиги алдында. ~ memuru жогорку кызматкер        жанында     иштеген

расмий кызматкер.

majeste улуулулук, даража, мажесте (өкмөт башчысына берилген расмий титул). ~leri kral улуу даражалуу король.

majör   1.   улуу,   маанилүү,   олуттуу.

2.муз.  мажор. ~ gam мажор гам-

масы.

majüskül, -lü баш тамга.

makadam   макадам   (таш   төшөлгөн

жол).

makak, -ğı зоол.  макак (маймыл түрү) (Macacus).

makal, -li эск. сөз, кеп.

makale макала (гезитте, журналда).

makam 1. орун, жер, жай. ~ın cennet ol-

sun жаткан жериң жаннат болсун.

2. кызмат, иш, даража, мекеме. ~ arabası кызмат машинеси. ~ı yük-

selmek кызматы жогорулоо. 3.бийлик, башкаруу, күч. işgal ~ı баскынчы күчтөр. 4. муз.  мукам.

5. физ. тон, кыраат (үндөгү). 6. те- ма. 7. мавзолей.

makara 1. чыгырык, түрмөк өзөгү, ба-

рабан.  tel  ~sı  1)  зым  чыгырыгы.

2)кабель чыгырыгы. 2. тех.  блок.

~ya almak (бирөөнү) шылдың кы-

луу. ~ çekmek тынбай сайроо (куш). ~ gibi жаагын жануу, сай- медирөө. ~ları koyuvermek/salıver-

mek/zaptedememek каткырып коё берүү, күлкүсүн тыя албоо.

makaralı  1.  чыгырыктуу,  түрмөктүү.

2.тех. блоктуу.

makarna макарон.

makarnacı 1. макарон өндүргөн/саткан

киши. 2. тамаша италян. 3. мака- ронду жакшы көргөн киши. 4. се- миз, майболпоч.

makas 1. кайчы. 2. (темир жолдо) кайчы жебе. 3. кесилишкен темир жол рельсалары. 4. авто рессор. 5.

жүк көтөргүч (эки кайчы бакандан турган). 6. кайчы тирөөч. çatı ~ı чатырдын кайчы тирөөчү. 7. зоол.

кыпчуур (айрым жаныбарларда).

 

 

 

 

 

makasçı

maksatsız

 

8. беттен чымчыш. ~ almak 1) бет- тен чымчуу. 2) кысмакка алуу. ~ hakkı/payı 1) бычып атканда ашыкча        калтырылган пай. 2) өтм. этияттык үчүн ашыкча кал- тырылган нерсе. ~ı kapa! жаагың- ды бас! ~ vurmak кайчы менен кесмек.

makasçı 1. (темир жолдо) жебечи. 2.

кайчы жасаган/саткан киши. 3. иш ээсинен өөнөп/кытып алган киши.

makaslama 1. кайчылама, кесип салма.

  1. 2.кайчылаштырма (мис.  бутту). 

makaslamak 1. кайчылаш, кайчы менен

кесиш. 2. (бирөөнүн) бетинен чымчыш. 3. өтм. кыскартыш, ке- сип салыш. 4. бирөөдөн көчүрүп

алыш, плагиат.

makaslı: ~ böcek зоол. кыпчуурлуу ко- ңуз (Lucanius).

makastar бычмачы.

makat,-dı   1.   анат.        жамбаш,    көчүк.

2.жаздыктуу  отургуч.  3.  диван/

софа жапкыч.

makber мүрзө.

makbul, -lü 1. ылайык, жөндүү, орун-

дуу, туура, жарактуу. 2. жакты- рылган, сүйүлгөн. 3. кабыл алын- ган.   4.   жакшы   өткөн,   өтүмдүү

(товар). ~e geçmek ыраазы кылуу/ жактырылуу.

makbuz 1. алынган, төлөнгөн. 2. кви-

танция, тилкат. ~ kesmek квитан- ция кесип берүү. ~ mukabilinde тилкат аркылуу.

Makedonca  1. македончо. 2. македон тили.

Makedonya Македония.

Makedonyalı македониялык. maket, -ti макет, калып, модель. maketçi макет жасаган киши.

makferlan        макферлан        (белге        чейин жеткен кыска пальто).

maki I маки, бадалдуу токой.

maki II зоол.  лемур (Lemur).

makine 1. машине, аппарат. dikiş ~si тигүү машинеси. kıyma ~si эт туу- рагыч. tıraş ~si сакал алгыч. 2. ма- шина, автомобиль. 3. механизм, кыймылдаткыч, мотор. saatin ~si сааттын механизми. 4. өтм. аппа- рат, башкаруу. devlet ~si мамле- кеттик аппарат. ~yi bozmak ичи өтүү. ~ye çekmek машине менен тигүү. ~ dairesi (кемеде) мотор/ кыймылдаткыч турган бөлүм. ~ gibi 1) шамдагай, машинедей (ыл- дам). 2) машинедей, монотондуу, сезимсиз. ~ gücü машине (ат) кү- чү. ~ mühendisi машине инженери.

~ yağı машине майы.

makineci ар түрдүү машинелерди сат- кан/оңдогон киши.

makineleşme машинелешме, механика- лаштырма.

makineleşmek 1. механикалаштыруу. 2.

машине сыяктуу болуу, кыймылы жатыгып/автоматташып калуу.

makineleştirmek  механикалаштыруу.

makineli 1. машинелүү, машине/мотор менен  иштеген.  2.  механикалык.

  1. 3.пулемёт.   ~   tüfek   пулемёт.   ~ 

tüfek   gibi   быдылдап,   безилдеп

(сүйлөө).

makinist, -ti 1. машинист. lokomotiv ~i

локомотив машинисти. 2.механик,

техник. 3. кино киночу, механик.

makrama к.  mahrama.

makro- макро ... ("чоң" маанисиндеги өң мүчө).

makroekonomi экон.   макроэкономика.

makrospor биол.  макроспора.

maksat,-dı   максат,   мүдөө.   ~   gütmek

максат        көздөө/кылуу.        ~        hâsıl

olmak максатына жетүү. ~a uygun

максатка ылайык.

maksatlı 1. максаттуу, мүдөөлүү. 2. арам

ойлуу,  кара  ниеттүү,  атайлап.  ~ yapılan iş атайлап жасалган иш.

maksatsız        1.максатсыз.        2.        билбей,

байкабай.

 

 

 

 

 

maksi

malı

 

maksi макси, узун. ~ etek макси этек. maksimal, -li максимал (дуу). maksimum максимум, эң жогорку/чоң. maksure  1.  жаамилерде  тосулуп  коюл-

ган жер. 2. үйдүн жат кишилер кирбеген ыйык жери.

maksut,-du 1. кааланган, ниеттенген, тиленген. 2. тилек, ниет, максат.

makta,-ı 1. кесик, жарык, тилик. 2. про-

филь, проекция. 3. элек.  контакт.

  1. 4.тыным (ыр окуганда). 5. токой- дун кыйылган жери. 6. ад.  казал- 

дын/ касыйданын акыркы бейти.

maktu 1. кесилген, тилинген, жара ча- былган,  токтотулган.  2.  кескин,

так, анык, белгилүү. ~ fiyat так баа. 3. соода дүң.

maktul,-lü        өлтүрүлгөн,        жаны/өмүрү

кыйылган. ~ düşmek/olmak өлтү- рүлмөк.

makul, -lü 1. ыктуу, жөндүү, орундуу,

ылайык. ~ fikir жөндүү пикир. 2. түшүнүктүү, эстүү, акылдуу. ~ bir adam эстүү киши.

makûs 1. терс, аягы башына кетирил- ген/аңтарылган. 2. кара жолтой, таалайсыз.

makyaj макияж. ~ yapmak макияж жасоо.

makyajcı гримёр.

Мakyavelcilik,-ği, Мakyavelizm маки- авеллизм (негиздөөчүсү Макиавел- линин  атынан)  саясий  кызыкчы-

лык үчүн ар кандай ишке барма түшүнүгү.

mal I мал (бодо мал).

mal II 1. мал-мүлк, байлык, жыйган- терген, дүнүйө. ~ mülk мал-мүлк. gayrimenkul  ~  кыймылсыз  мүлк.

menkul ~ кыймылдуу мүлк. 2. то- вар, соода. 3. арго тыйын, акча. 4. арго жан, неме, киши сөрөй, маку-

лук. iyi ~ olsa buraya gönderirler mi? жакшы неме болсо, биякка жиберишмек беле? 5. арго нашаа.

6. арго бийкеч, сулуу, "товар". ~a

bak! бийкечти кара! ~ beyanı/ bildirimi ук. мүлк билдирими (кызматка орношордо менчик мүлкү жөнүндө берилген билги). ~ birliği мүлк/байлык бирдиги (эрди-катын арасында). ~ bulmuş Magribi gibi башына бакыт кушу конгонсуп (сүйүнүү). ~ canlısı дүнүйөкор. ~ edinmek байлык күтүү. ~ etmek 1) өз менчигине айландыруу, менчиктеп алуу. 2)бир баага келүү/туруу. ucuza ~ etmek арзан алуу. 3) энчиси кылуу. millete ~ etmek элдин энчи- сине айландыруу. ~ın gözü 1) эң мыктысы, сонуну. 2) абийирин саткан (аял). 3)арамзаа, шүмшүк.

~ kaçırmak контрабанда. ~ meydanda жашыруун эч нерсе жок,

баары  көз  алдыда.  ~  mülk  sahibi

мал-мүлк  ээси,  бардар  киши.  ~

olmak 1) баага туруш, бааланыш. kaça ~ oldu? канчага турду? pahalıya ~ oldu кымбатка турду. 2)

(бирөөнүн) энчиси болуу. ~ sandığı мамлекеттик казына. ~ varlığı (бирөөнүн)   бүтүн   дүнүйөсү.   ~

yapmak байлык күтүү.

mala   мала,   сүргү,   калакча   (шыбак ишинде  колдонулган).

malak мамалак (топоздун баласы).

malakit, -ti малахит.

malalamak малалоо, тегиздөө (шыбак

шыбалган жерди).

malarya мед. малярия, безгек.

malayani        бош,        маанисиз,        ооз

көптүргөн, жел (сөз).

malca  материалдык  жактан,  дүнүйө/ байлык жагынан.

maldar малдар, мал-жандуу, бардар.

Malezya Малайзия.

Malezyalı малайзиялык.

malgama хим.  амальгама (сымап,  ме- талл кошундусу).

malı  :  ~  taşı  дең.   мала  таш  (якорь

ордуна колдонулган таш).

 

 

 

 

 

Mali

manalı

 

Mali Мали.

malî  1.  мал-мүлк/акча/дүнүйөгө  тие- шелүү.        ~        durum        материалдык

абал.  ~  yardım  акчалай  жардам.

2.финансы. ~ yıl финансы жылы.

malik, -ki ээ, эгедер, кожоюн. ~ olmak

ээ болуу.

malikâne өзүмдүк чарбак, менчик үй.

Malikî  мус.   1.  маликилер  (мусулман-

чылыктагы бир укук мектебинин жактоочулары). 2. маликилер мү- чөсү.

Malili малилик, Мали жараны/журтта- шы.

maliye 1. финансы иштери. 2. Финан-

сы   Министирлиги.   M~   Bakanı

Финансы Министри.

maliyeci  1.  Финансы  Министирлиги

кызматкери. 2. финансист.

maliyet,-ti  экон.   нарк,  чыгым.  ~  fiyatı

нарк баасы.

Malkar балкар.

Malkarca балкарча, балкар тили.

malkoç тар.  Османлыларда чабуулчу-

лар отрядынын командири.

malt,-tı  угуттук  арпа  (пиво  жасоодо колдонулат).

Malta Малта. ~ eriği бот. малта өрүгү (Eriobotrya japonia). ~ humması мед.   малта келтеси (Жер Ортолук

Деңизи        жээктеринде көрүлгөн оору). ~ taşı малта ташы (курулуш материалы катары колдонулат).

Maltalı малталык.

Maltız        малталык,        Малта        жараны/

журтташы.

maltız малтыз (меш түрү).

malûl,-lü  1.  майып,  жарадар,  жарым жан.   harb   ~ü   согуш   майыбы.

2.чабал, жармач. ~ gazi согуш майыбы ардагер.

malûlen майып/жарадар абалда.

malûliyet,-ti майыптык, жарадарлык, жарым жандык. ~ sigortası майып- тык камсыздандырмасы.

malûllük к.  malûliyet.

malûm 1. маалым, билинген, таанымал.

~unuzdur ki … өзүңүз билгендей

... 2. албетте, шексиз, анык. ~ ya!

албетте! ne ~? кайдан билебиз? 3.грам. кыймыл этиши. ~ değil анык/ ачык эмес. ~ olmak маалым

болуу.

malûmat, -tı 1.  маалымат,  билги, би- лим.  ~  edinmek  билги/маалымат

алыш. ~ sahibi жогорку маалымат- туу киши. 2. маалымат, информа- ция, кабар. ~ almak маалымат/ка-

бар алмак. ~ vermek маалымат бермек.

malûmatlı 1. маалыматтуу, билимдүү.

2. кабардар, билген, уккан.

malûmatsız 1. маалыматсыз, билимсиз.

  1. 2.кабарсыз, укпаган, билбеген. 

malzeme 1. материал, керек-жарак. in- şaat ~si курулуш материалы. 2.материал,    факты,    булак.    ~

toplamak материал чогултуш.

mama 1. тамак (бала тилинде). 2. була- мык.

mamafih ошону менен катар, ошондой эле, жана да, ошентсе да, ошого карабастан.

mamul, -lü 1. чыгарылган, өндүрүлгөн (буюм, азык ж. б. ). 2. продукту, үрүн, өндүргү.

mamulât,-tı өндүргүлөр, продуктулар, үрүндөр. deri ~ı тери өндүргүлөрү. mamur 1. мамыр, жайкалган, гүлдөгөн

(жер).2. өздөштүрүлгөн, өнүккөн, иштетилген (жер).

mamut, -tu зоол.  мамонт (Elephas primi-

genius).

mana 1. маани, мазмун, маңыз, олут. 2.

түр,  кебете  (жүздөгү/көздөгү).  ~

çıkarmak 1) маани/ой/түшүнүк чыгаруу. 2) туура эмес кабыл алуу,  өзүнө  алуу.  ~sına  gelmek

маанисине келүү. ~sı kalmamak маанисин жоготуу. ~ vermek маа- ни берүү, бүтүм жасоо.

manalı 1. маанилүү, маанисине келген.

 

 

 

 

 

manasız

manevra

 

    1. 2.сырдуу. ~ bakış сырдуу көз ка- раш. ~ tebessüm сырдуу жылма- йыш. 3. маанилүү, олуттуу, таа- сирдүү. ~ konuşma маанилүү сөз. ~ 

~ маани берип, олуттуулук менен.

manasız  1.  маанисиз,  маңызсыз,  маз-

мунсуз. 2. жөнсүз, ыксыз, орунсуз, пайдасыз. ~ şaka орунсуз тамаша.

    1. 3.кайдигер, бош. ~ bakış кайдигер 

караш.

manasızlık,-ğı маанисиздик, мазмунсуз- дук.

manastır монастырь.

manav  1.  жашылча-жемиш  сатылган дүкөн. 2. жашылча-жемиш саткан

киши.

mancınık,-ğı 1. тар. ,  аск.  таш аткыч курал,  катапульт.  2.  жибек  жип

чыгырыгы.

mancınıkçı  1.  тар. ,  аск.   таш  аткыч жоокер. 2. жибек түргүч.

Mançu манжу.

Mançuca манжуча, манжу тили.

manda I зоол.  буйвол (Buffelus). ~ gibi

төөдөй,   эби-сыны   жок.   ~   gibi yayılmak талп этип отуруп калыш.

~   gibi   yemek   кайсап/   мойсоп

жиберүү (тамакты).

mandat II тар.  мандат (башкаруу уку- гу).  ~  altındaki  devletler  мандат

алдындагы (башкаруусу Улуттар Лигасына берилген) мамлекеттер.

mandacı  1.  тар.   мандатарий  (Улут-

тар Лигасы тарабынан бир башка өлкөнү башкарууга милдеттен- дирилген   өлкө).   2.   тар.    кеме

куруу  ишин  тескеген  кызматчы

(Османлы Императорлугунда).

mandal  1.  тээк, чаптырма  (эшиктин,

терезенин). 2. кир кыпчыткыч. 3.

муз.  тээк (кыл аспаптарда).

mandalina  бот.   1.  мандарин  дарагы

(Citrus nobilis). 2. мандарин (мөмө-

сү).

mandallamak 1. (эшик, терезени) тээк

менен бекитүү/чаптыруу. 2. (кир-

ди) кыпчытуу.

mandallı  1.  тээктүү  (эшик,   терезе).

2.кыпчытылган   (кир).   3.   муз.

тээктүү (кыл аспап).

mandalsız  1.  тээксиз  (эшик,  терезе).

2.кыпчытылбаган  (кир).  3.  муз.

тээксиз (кыл аспап).

mandapost, -tu почта менен акча жөнө- түү.

mandater саяс. мандатарий, мандат ээ- си. ~ devlet мандат ээси мамлекет (Улуттар    Лигасы    тарабынан

башка өлкөнү башкаруу укугу берилген).

mandepsi  арго  тузак,  капкан.  ~ye  bas-

mak/düşmek капканга/тузакка тү- шүү. ~ye bastırmak/düşürmek кап- канга/тузакка     түшүрүү,     алдап

кетүү.

mandıra  1.  кой-эчки  сарайы.  2.  сүт азыктарын жасаган кичи ишкана.

mandıracı        мандыра        (к. )        иштеткен киши.

mandolin муз. мандолин.

manej  1.  манеж,  ат  үйрөтүү.  2.  ат үйрөтүлгөн жер. 3. ат оюндары.

manen  1.  мааниси  боюнча.  2. рухий/

моралдык жактан. ~ ve maddeten моралдык жана материалдык жак- тан.   ~   yıkılmak   рухий   жактан

чөгүш.

manevî  1.  моралдык,  ички,  рухий.  ~ ihtiyaçlar ички ыктыяждар. ~ kuv-

vet рухий күч. ~ yardım моралдык колдоо. 2. бакма, асыранды. ~ evlât асыранды/бакма бала.

maneviyat,  -tı  (manevi’нин  көпт. т. ).

1.руханият, рухий дүйнө. 2. кө- ңүл, мораль. ~ı bozulmak көңүлү

калуу/ чөгүү, капа болуу.

manevra 1. манёвр, аракет, кыймыл. 2.

айланыш,  бурулуш.  3.  аск.   ма-

нёвр, сыноо, көнүгүү. 4. (кеменин) кириш-чыгыш аракеттери. 5. (ло- комотивдин)    жол    алмаштырма

кыймылдары. 6. өтм.  план, ыкма,

 

 

 

 

 

manevracı

manşon

 

жол (бир максатка жетмек үчүн).

~ çevirmek ооз. куулануу, амалда- нуу. ~ yapmak 1) белгилүү кый-

мылдар жасоо. 2) аск.  аскердик көнүгүүлөрдөн/ сыноодон өтүү.

manevracı куу, амалкөй, алдамчы.

manevralı 1. башкарылган, манёврлүү.

2. өтм.  куу, амалкөй, шылуун. ~ iş кооптуу иш.

manevrasız        башкарылбас,        кыймылы оор.

manga аск.  1. он кишилик отряд. 2. со-

гуш  кемесинде  аскерлер  жаткан камера.

mangal  мангал,  шишкебек.  ~  kömürü

отун көмүрү. ~da kül bırakmamak

мактанып/көтөрүлүп  сүйлөө.

mangan(ez) хим. марганец.

mangır 1. эск. мангыр (жез тыйын). 2. арго        акча, тыйын. 3. көмүр таблети     (наргиле     түтөтүүдө

колдонулган).

mangırlı арго акчалуу, бай.

mangırsız  арго  акчасыз,  куру  жалак/

жайдак калган.

mangız        арго        акча,        "шуудурак".        ~ eritmek акча чачыш.

mango манго, индия алчасы.

mâni I -i, -yi 1. тоскоол, бөгөт, кыйын- чылык. ~leri aşmak тоскоолдорду

ашмак. ~ olmak бөгөт/тоскоол бо- луу. 2. тосмо, курчоо.

mâni II ад.  мани (секетпай түрүндөгү

элдик ыр).

mânia 1. тоскоол, бөгөт, тосмо, барри- када. 2. өтм. бөгөт, кыйынчылык,

тоскоол, кедерги.

mânialı 1. бөгөттүү, уңкул-чуңкул, түз эмес  (жер).  2.  өтм. кыйын,  кы-

йынчылыктуу, бөгөтү көп. ~ koşu

бөгөттүү/тоскоолдуу жарыш.

manidar маанилүү, олуттуу, көрүнүк-

түү.

manifatura мануфактура, текстиль.

manifaturacı  текстилчи.

manifest, -ti манифест.

manifesto дең. жүк декларациясы.

manihaizm дин манихейчилик.

manik        психол.        манияга        кабылган

(оору).

manikür маникюр.

manikürcü маникюрчу.

maniple манипулятор, телеграф ачкы- чы.

manipülâtr   1.   манипулятор,   ачкыч,

түймө. 2. телеграф оператору.

Мanisa: ~ lâlesi бот.  жоогазындын бир түрү (Anemone pulsatilla).

manita арго алдамчылык, көз боёмочу- лук, айлакерлик, шумпайлык. ~ya basmak алдануу. ~ yapmak (бирөө-

нүн) көзүн боёо, алдап кетүү.

manitacılık,-ğı көз жазгырма, көз боёмо

(ууру, чөнтөкчүлөрдүн ыкмасы).

manivelâ 1. бурагыч/айланткычтын ко- лу, рычаг. 2. авто машиненин от алдырма колу.

maniyer манера, ыкма, кылык.

mankafa 1. маңбаш, кеңкелес, келесоо.

2. вет.  маңка (ат/ төөнүн жугуш-

туу  оорусу)  илдетине  кабылган ат.

mankafalık, -ğı 1. маңбаштык. 2. маңка-

лык (ат/ төө илдети).

manken 1. манекен, модель (киши). 2.

манекен  (ателье,   дүкөн  ж. б. )

кеп, калып.

mankenlik,  -ği  манекендик, моделдик

(кесип).

mano   арго   карта   ойнунда   утуштан түшкөн пай.

manolya        бот.        магнолия        (Magnolia

grandiflora). manometre физ.  манометр. mansıp, -bı эск.  мансап.

mansiyon 1. мактоо даражасы, жакты- руу. 2. таанылма.

Manş : Manş Denizi Ла-Манш.

manşet, -ti 1. манжет. 2. полигр. ман- шет (газетанын 1-бетиндеги баш тема).

manşon 1. муфта (аялдардын колдорго

 

 

 

 

 

mantalite

marangozluk

 

таккан  астарлуу  тери  кабы).  2.

тех.  муфта, муздаткыч билерик.

mantalite менталитет, өз жорум.

mantar 1. бот. козукарын (Fungi). 2. эмен дарагынан алынган такта (суудан жеңилдиги, суу өткөрбөгө-

нү, ийкемдүүлүгү үчүн көп кырдуу колдонулат). ~ ağacı бот. эмен дарагы   (Phellodendron   amurense).

şişenin ~ı бөтөлкөнүн тыкоочу. 3.оюнчук тапанчанын огу. 4. ка- йырмактын калкымасы. 5. чочко-

нун мурду. 6. мед. козукарын (теринин жугуштуу оорусу). 7. арго жалган, "беш өрдөк". ~ atmak

арго “беш өрдөгүн” учуруу, калп айтуу. ~a basmak (бирөөнүн) тузагына түшүш. ~ gibi 1) заматта

пайда болуш. 2) чирик, араң жан.

~ gibi yerden bitmek козукарындай дароо жайнап кетүү.

mantarcı 1. козукарын өстүргөн/сат- кан киши. 2. арго жалганчы, калпычы, аферист.

mantarcılık,-ğı алдамчылык, көз боёмо- чулук.

mantarlı   1.   козукарындуу   (тамак).

2.оозу тыкалган (бөтөлкө, шише).

mantı манты (чүчпара сыяктуу түйү- лүп,  жуурат,  сарымсак кошулуп

желген тамак).

mantık, -ğı логика, жүйө, маани, акыл.

~a  aykırı  акылга  сыйбас.  ~  bilimi

логика (илим катары). ~ dışı акыл албас, акылга сыйбас.

mantıkçı        1.        логика        изилдөөчүсү.

2.акылга салып/ченеп иш кылган

(киши).

mantıklı акылдуу, туура, жөндүү, жү-

йөлүү, орундуу. ~ adam акылдуу киши. ~ söz орундуу сөз.

mantıksal логикалык, жүйөлүү.

mantıksız 1. жүйөсүз, жөнсүз, ыксыз, орунсуз. 2. акылсыз, жеңил ойлуу (киши).

mantıksızlık,-ğı акылсыздык, жеңил ой-

луулук, жүйөсүздүк. mantis мат. мантисса. manto манто, аял пальтосу.

manyak,-ğı маньяк, жин даарыган, де- лирген. 2. лунатик.

manyaklık маньяктык, делиргендик.

manyetik физ.  магниттик. ~ alan маг- ниттик талаа.

manyetize 1. магниттешкен. 2. гипноз-

долгон, даарылган. ~ etmek 1) маг- ниттештирүү. 2) даарып салуу.

manyetizma  1.  магнетизм.  2.  дааруу,

гипноз. ~ yapmak гипноздоо. manyetizmacı гипнотизёр, көз боочу. manyeto тех.  индуктор, магнето.

manyezi хим. , мед.  магнезия.

manyezit, -ti мин.  магнезит.

manzara 1. көрүнүш, пейзаж, панора-

ма. buradan ~ mukemmel! бул жерден көрүнүш укмуш! ~ya bak! көрүнүштү  кара!  2.  пейзаж  (сү-

рөтчүлүк түрү). 3. өтм. абал, жагдай, шарт. ekonomik durumu- muzun  ~sı  экономикалык  абалы-

быздын жагдайы.

manzaralı        1.        көрүнүштүү,        караган, ачылган, бет алып турган. deniz ~

ev деңизге бет алып турган үй. Ankara ~ ofis Анкара көрүнүп турган офис. 2. көрүнүшү мыкты,

көрктүү, кооз. ~ ev көрктүү үй.

manzarasız 1. тегереги туюк/жабык. 2.

көрксүз, жупуну.

manzum 1. тартиптүү, иреттүү, тыкан.

2. ад. ыр түрүндө, уйкаш.

manzume  1.  ад.   ыр,  поэма.  2.  эск.

система.

Maocu        маочу/маоист        (Мао-Цзе-дун жактоочусу).

Maoculuk,-ğu маочулук, маоизм.

mapa 1. дең. учу алкак түрүндөгү болт.

  1. 2.дең. кеме панары. 

maral зоол.  марал.

marangoz жыгач уста.

marangozhane жыгач уста устаканасы.

marangozluk,-ğu  жыгач усталык  (иш/

 

 

 

 

 

maraton

mars

 

кесип).

maraton спорт марафон.

maraz 1. оору, илдет. 2. адам чыдагыс

абал, оор жагдай. 3. кайгы, капа. 4. жамандык, кыянатчылык, бала- кет. 5. кыялы чатак, кычаш, кежир

(киши).

maraza чатак, чыр, араздашуу, каста- шуу. ~ çıkarmak чатак чыгарыш.

marazî 1. ооруга айланган, патология- лык. ~ kıskançlık ооруга айланган кызганчаактык. 2. ооруга/ноокас-

тыкка байланыштуу.  marazlanmak ооруп калыш, ноокасташ. marda сапатсыз товар.

mareşal,-li аск. маршал, фельдмаршал. margarik: ~ asit маргарин кислотасы. margarin маргарин.

margarit, -ti бот.  маргаритка (Bellis).

marifet, -ti 1. чебердик, өнөр, талант, усталык. 2. эск.  билим, билги. 3.

кылык, жорук. 4. өзгөчөлүк, сыр. bu аletin en önemli ~i de pille çalış- masıdır бул куралдын эң маани-

лүү өзгөчөлүгү батарея менен иш- теши. 5. арачылык, ортомчулук. 6.кыянатчылык,   кесепет,   жаман

жорук. gördün mü yaptığı ~i? жаса- ган жоругун/кылган кылыгын көрдүңбү?

marifetli 1. өнөрлүү, чебер, уста, уз, таланттуу. 2. чебер жасалган, көр- көм.

marina яхта порту.

mariz оорулуу, ноокас.

marj  1.  боштук  (дептердин  четинде

калтырылган).   2.   соода,    фин.

зыян пайы (соода ишинде).

marijinal 1. экон. , психол. , социол.  ма-

рижинал. 2. башкалардан өзгөчө жашоо бычымы.

mark,-kı   марка   (Германиянын   эски

акча бирдиги).

marka 1. марка, белги, тамга. ~ koymak

марка/белги   коюш.   fabrika   ~sı

фабрика  маркасы.  2.  билинген/

таанымал үрүн. bu mağazada sadece ~ satılır бул дүкөндө жалаң марка буюмдар сатылат. 3. талон, номер, жетон (акча ордуна колдонулган).

markacı марка саткан киши.

markaj спорт  маркаж (каршы жаат оюнчусуна кол/ бут менен каршы- лык көргөзүү).

markalamak 1. белги/марка/тамга ко- юу. 2. эн салуу (малга, куштарга).

  1. 3.коргонуу  ыкмасын  колдонуу 

(футболдо).

markalı 1. белгиленген, ышаарат кы- лынган. 2. эн/тамга салынган, эн-

дүү 3. маркалуу.

marke:  ~  etmek  спорт  каршы  тарап оюнчусун туткактап алуу, ойнот-

поо.

market, -ti маркет, гастроном.

marketçi маркет ээси/иштеткен киши.

marki маркиз (ак сөөктүк наамы).

markiz 1. маркиза. 2. эки кишилик пас кресло.  3.  архит.        терезе/эшик

серепчеси.

markizet, -ti маркизет (пахта кездеме).

Marksist, -ti 1. марксист. 2. марксист-

тик. ~ teori марксисттик теория.

Marksizm марксизм.

marley   архит.        пластмасса   төшөмө

(полдун).

Marmara:  ~  Denizi  Мармар  (Мрамор)

деңизи. ~ çırası gibi yanmak күйүп

кетүү,         жоготууга         учуроо

(соодада).

marmelat, -tı мармелад.

marmot, -tu зоол.  суур (Marmota).

maroken сактыян (эчки/кой терисинен боёлуп жасалган жука тери).

maron каштан түсү, күрөң кызыл түс.

marpuç, -cu наргиле (к. ) түтүгү.

mars  (тавла оюнунда) катар утуш. ~

etmek 1) (тавлада) эки упай утуп алыш. 2) (бирөөнүн) оозун аппак кылыш, сүйлөтпөй коюш. ~ olmak

  1. 1)(тавлада)  эки  упай  уттуруш. 

 

 

 

 

 

Mars

maskara

 

  1. 2)оозу аппак болуш, сүйлөй албай калыш. 

Mars астр.  Марс.

marsık,-ğı чычала, чала күйгөн (түтө- гөн) отун. ~ gibi күйгөн чычала- дай, капкара (түс).

marş I муз. 1. марш. cenaze ~ı аза мар- шы. 2. гимн. İstiklâl ~ı Боштондук гимни      (Түркиянын      улуттук

гимни).

marş II марш! (буйрук).

marş   III   авто   стартер.   ~а   basmak

стартерге басуу, машинени от алдыруу.

marşandiz товар/жүк поезди.

mart март (айы). ~ dokuzu марттын үчүнчү аптасында болчу бороон. ~ havası gibi өзгөрүлгөн, кубулган,

оң-тетири (мүнөз). ~ içeri, pire dışarı жактырбаган  бирөө келгенде   тышка   чыга   качкандар

үчүн айтылат. ~ kedisi катынпоз, жүрөөнөк (эркек).

martaval арго ооз көптүрмө, бош сөз,

калп. ~ atmak/okumak оозуна кел- генди сүйлөш, ойдон чыгарып ай- тыш.

martavalcı маңыз, жаагын жанган, сүй- лөөк, калпычы.

martı зоол. ак чардак (Laridae).

martini мартини (ичкилик).

maruf 1. таанымал, белгилүү, көрүнүк- түү. 2. шарият жол берген.

maruffiyyet,-ti таанымалдык, белги- лүүлүк, даңазалуулук.

marul бот.  марул (Lactuca sativa).

maruz 1. кабылган, туш болгон. ~ bırakmak кабылтуу, туш кылуу. ~ kalmak баштан кечирүү, кабылуу,

туш болуу. 2. эск. сунуш кы- лынган, жиберилген, берилген.

maruzat,-tı (maruz’дун көпт.  т. ) су-

нуштар, кабарлар, каттар, рапорт- тор,  арыздар,  билдирүүлөр.  size

~ım var сизге даттануум бар.

marya 1. кой, эчки. 2. ургаачы мал. 3.

майда балык түрү.

masa 1. үстөл. ~ örtüsü үстөл жапкыч.

~  tenisi  спорт  үстөл  тенниси.  ~

topu үстөл теннисинин тобу. ~ üstü үстөл үстү, кичи, чакан (үстөл   үстүндө   жасалса   боло

турган чакан ишмердиктер). ~ ya- yımcılık чакан басмакана. 2. өтм. тамак, үстөл. güzel bir ~ hazırlamış

сонун бир үстөл даярдаптыр. 3.(мекемелерде) бөлүм, департа- мент, редакция. TRT’nin Kırgızca

~sı ТРТнин Кыргыз бөлүмү. 4.банкрот болгондун мүлкү (кредиторлор бөлүп ала турган).

masaj массаж. ~ yapmak массаж жасоо.

masajcı массажист.

masal 1. жомок, жөө жомок. 2. тамсил.

La Fontaine ~ları Лафонтен там- силдери. 3. өтм. бош сөз, апырт- ма,   жалган.   ~   âlemi   жомоктор

дүйнөсү. ~ gibi жомоктогудай, таң каларлык. ~ okumak/anlatmak 1)жомок айтуу. 2) арго жомок ай-

туу, апыртуу, калпты-чынды кой- гулаштыруу. ~lar uydurmak калп/ойдон чыгарып айтуу.

masalcı 1. жомокчу, жомок айткан/ жазган киши. 2. өтм. калпычы, апыртма.

masalımsı  жомокко  окшогон,  жомок сымал.

masarika анат. чычыркай.

masat, -dı болот өгөө.

masif массивдүү, ири, оор салмактуу.

masiko тех. ,  хим.  коргошун кычкы-

лы, массикот.

mask 1. маска. 2. беткеп (өлүүдөн алын- ган).

maskara 1. күлкүлүү, тамашалуу, кы- зык. oyunlarına bak, ne ~ şey! оюн- дарын карасаң, кандай кызык! 2.

орой маскара, шерменде. 3. шыл- дың, тамаша, келеке. ~ya almak/ce- virmek  шылдың  кылыш,  келеке-

леш. 4. куудул, азилкөй, тамаша-

 

 

 

 

 

maskaralaşmak

masura

 

көй, маскарапоз. 5. карнавал мас- касы. ~ etmek 1) маскара кылыш.

2)  (бир  нерсени)  бузуш,  ойрон

кылыш.   ~   olmak   маскара/уят/ шерменде болуш. 6. ~ etmek тушь. maskaralaşmak  1.  күлкүлүү/  тамаша-

луу боло баштоо. 2. маскара/уят болуу.

maskaralık,-ğı 1. маскарапоздук, тама-

шакөйлүк, куудулдук. 2. маскара- лык, шермендечилик. bunun gibi bir ~ görülmemiştir мындай маска-

ралык  көрүлгөн  эмес.  ~  etmek

маскаралаш, келекелеш.

maske  1.  маска.  gaz  ~si  газ  маскасы

(противогаз). oyun ~si театр оюн маскасы. 2. маска (сулуулук/са- ламаттык   үчүн).   göz   ~si   көз

маскасы. yüz ~si жүз маскасы. 3. өтм. маска, парда, чүмбөт. ~si düştü/sıyrıldı      маскасы/чүмбөтү

түштү, бети ачылды. ~sini kaldırmak/atmak өтм. чыныгы жүзүн көргөзүү, ачыкка чыгуу.

maskelemek 1. маска тартуу, жашыруу, жабуу. 2. өтм. жүзүнө маска/пар- да/чүмбөт тартып алуу, жүзүн жа-

шыруу.

maskeli 1. маскалуу. ~ balo карнавал, бал-маскарад.   2.   өтм.        чыныгы

жүзүн жашырган.

maskot,-tu   акжолтой,   эрмек   (киши,

айбан, буюм).

maslahat,-tı  1.  маселе,  маанилүү  иш/ жагдай. 2. арго эркектик орган. maslahatgüzаr  элчинин  орун  басары/

өкүлү.

maslak, -ğı 1. суу түтүгү. 2. суу бассей- ни/депосу. 3. суу ноосу (мал суга-

руу үчүн).

masmavi көпкөк (түс).

mason   франкмасон.   ~   locası   масон

уюму.

masonluk, -ğu тар.  1. франкмасондук

(диний агым). 2. масондук (мүчө-

лүк).

masör массажист (эркектер үчүн) .

masraf чыгым, чыгаша. сал. gider. ~ı çekmek  чыгымын тартыш. ~ını  çı-

karmamak чыгымын жаппай ка- лыш. ~tan çıkmak чыгым тартып калыш,  чыгаша  болуш.  ~  etmek

чыгым болуш. ~a girmek чыгашага учураш. ~ görmek 1) чыгымын тартыш.    2)    киреше-чыгашаны

тейлеш. ~tan kaçmak чыгымдан качыш. ~ kapısını açmak 1) акча чачканга шылтоо табыш. 2) (бир

нерсенин) чыгымын өз мойнуна алыш. ~ı kısmak чыгымды/ чыгашаны  азайтыш.  ~a  sokmak

чыгымга кириптер кылыш.

masrafçı 1. майда-барат саткан дүкөн- чү. 2. майда-барат саткан дүкөн.

masraflı чыгашасы/чыгымы көп, кым- бат.

masrafsız 1. чыгымсыз, чыгашасыз. 2.

бекер, акысыз.

massetmek соруш, эмиш, сиңирип алыш, каныш, каныгыш.

mastar I 1. грам. кыймыл атооч, инфи- нитив. 2. булак, негиз.

mastar II сызгыч (шыбак түз болушу

үчүн колдонулат).

master магистр (университет диплому менен     докторлук     арасындагы

академиялык даража).

mastı такса (ит түрү).

mastika 1. мастика, карагай чайыры. 2.

чайыр кошуп ачытылган арак. mastor 1. ылжыган мас. 2. нашаага мас. mastürbasyon  мастурбация.

masum 1. күнөөсүз, бейкүнөө, аруу. 2. дүйнөкапар, бейкапар. ~ ~ bakıyor бейкапар   карап   турат.   3.   ооз.

наристе бала.

masumiyet,masumluk, -ğu бейкүнөөлүк, аруулук, бейкапардык.

masura 1. чыгырык, өзөк (жип, тасма, зым ж. б. түрүлө турган). 2. тү- түк (гидравликалык аппараттын).

3. камыш калем. 4. суюктук өлчөө

 

 

 

 

 

maş

materyalizm

 

бирдиги.

maş бот. маш буурчак (Phaseolus aure- us).

maşa 1. кычкач. 2. кыпчуур, чымчуур.

3. искек. 4. тех. велосипед дөң- гөлөгүнүн жебелери. 5. өтм. кам-

чы, оюнчук (бирөөлөрдүн колун- да). ~ gibi куурайдай, каткан арык (киши).   ~   gibi   kullanmak   кол

баладай жумшап алыш. ~ kadar кенедей, тырмактай (бала). ~sı olmak      (бирөөнүн)      камчысын

чабыш. ~nın ucuyla tutmak жи- йиркенүү.

maşacı  кычкач, кыпчуур жасаган/сат-

кан киши.

maşalamak чачты электр кыпчуур ме- нен тармалдатуу.

maşalı 1. кыпчуурлуу, кычкачтуу. ~ gözlük кондурма көз айнек. 2.кып- чуур менен тармалданган (чач).

maşalık,-ğı камчы чабар (бирөөнүн ко- лунда). ~ etmek (бирөөнүн) камчы- сын чапмак.

maşallah сырд. с. 1. бир нерсеге катуу ыраазы болгондо же таң калганда колдонулат.   ап-бали!  баракелде!

азамат! ~ dedeniz hâlen dinçmiş! баракелде, чоң атаңар али күүлүү тура!  2.  "көз  тийбесин",  "Кудай

колдосун", "Кудай көзү жамандан сактасын"  маанисине   келген тилек сөзү.   kaç çocuğunuz var? –

üç. ~, Allah anne-babasına bağışla- sın! канча балаңыз бар? – үч. - баракелде!   Аллаа    ата-энесинен

айырбасын! 3. maşallah жазуусу бар алтын (жаш баланы көргөнү баргандар тагышат). ~ı var (иши,

ден-соолугу, окуусу ж. б. ) мыкты, сонун. arabanızın ~ı var машине- ңиз сонун жүрөт экен.

maşatlık,-ğı мусулман эместердин (кө-

бүнчө еврейлердин) көрүстөнү.

maşlah машлах (аялдардын жеңи жара

тиликтүү тыш кийими).

maşrapa кружка (металлдан ж. б. жа- салган).

mat I, -tı шахмат мат, "өлдү". ~ etmek

  1. 1)(шахматта) мат кылуу, жеңүү. 

  2. 2)өтм. мат кылуу, жаагын жап кылуу. 3) (бирөөнүн) ишин бузуу/ 

бүлдүрүү. ~ olmak 1) (шахмат- тан) жеңилүү. 2) жаагы жап/сүй- лөгүс   болуу   3)   иши   бузулуу/

бүлүнүү.

mat, II, -tı күңүрт, бүдөмүк, буланык, боз чаңгыл.

matador матадор.

matafyon  дең.   тешик  (жел  кайыкта ачылган).

matah "товар" (мыскылдуу атоо). onun ne ~ olduğunu bilmez miyiz sanki? анын кандай "товар" экенин бил-

бейт бекенбиз?

matara жан фляга, баклажка, көөкөр.

matbaa басмакана, типография.

matbaacı 1. басмакана жумушчусу. 2.

басмакана ээси.

matbaacılık, -ğı басмакана/басма иши.

matbu,-u басылган, жарыяланган.

matbua басылган жарыялар.

matbuat, -tı басма сөз, пресса, медиа. ~

hürriyeti басма сөз эркиндиги.

matem аза. сал.  yas. ~ ayı Ай календа- рында мухаррем айы. ~ havası 1)

кайгылуу/муңдуу жагдай. 2) кай- гылуу/муңдуу музыка. ~ tutmak аза күтүү.

matematik, -ği математика.

matematikçi 1. математик. 2. математи- ка мугалими.

matematiksel 1. математикалык. 2.өтм.

кескин, так, анык.

matemli 1. азалуу. 2. кайгылуу, муңдуу.

materyal,-li   1.   материал.   2.   керек- жарак, жабдуу.

materyalist,-ti 1. материалист. 2. мате-

риалисттик. ~ felsefesi материа- листтик философия.

materyalizm   материализм.  dialektik   ~

диалектикалык          материализм.

 

 

 

 

 

matine

mayıs

 

tarihî ~ тарыхый материализм.

matine   күндүзгү   көрсөтүү   (театр,

кинотеатр, концертзал ж. б-да).

matiz арго ылжыган мас. ~ olmak арго катуу        мас болуу, мастыктан дайнын таппай калуу.

matkap, -bı бургу, бурооч, дрель. matlaşmak күңүрт/бүдөмүк тартуу. matlup, -bu 1. кааланган, изделген, та-

лап кылынган. 2. каалоо, тилек, максат. 3. карыз, аласа.

matmazel мадемуазель, бийкеч (мусул-

ман эмес кыздарга кайрылуу сөзү).

matrah салык өлчөмүн белгилөө үчүн алынган нарк.

matrak I жоон таяк, токмок.

matrak II арго күлкүлүү, куудул, тама- шакөй. ~ çocuk куудул/таттуу ба-

ла. ~a almak/geçmek тамашалоо, азилдөө.

matris   1.   (терүү   ишинде)   матрица

(басмакалып). 2. мат.  матрица.

maun 1. (~ ağacı) бот.  кызыл жыгач

(Swietenia mahagoni). ~ rengi маха-

гон түс, кызыл-күрөң түс. 2. кы- зыл жыгачтан жасалган.

maval жалган, калп. ~ okumak жалган

айтуу, оюна келгенди сүйлөө.

mavi   көк,   көгүш.   ~   boncuk   көз/көк мончок.   ~   boncuk   dağıtmak   ар

кимге жакшы көрүнгүсү келүү. ~ boncuk kimde? алданма кезеги кимде?   (амалкөй   эркек   курман-

дары үчүн айтылат). ~ hastalık мед. цианоз. ~ kantaron бот. кекире (Centaurea cyanus).

mavileşmek көгөрүү, көгүш тартуу.

mavili  1.  көгала.  2.  көк  түстө  кийим кийген (киши).

mavilik,-ği көктүк, көгүлтүрлүк, көгүл- жүм.

mavimsi көгүлтүр, көгүш.

mavimtırak к.  mavimsi.

maviş ак жүздүү көк көздүү (киши).

mavna баржа, лихтер.

mavzer маузер (жаратуучусу Вилгельм

фон Маузердин атынан).

maya  I  1.  ачыткы,  уютку,  көрөңгө.

ekmek ~sı токоч ачыткысы. yoğurt

~sı айран/жуурат уюткусу. 2.өтм. уютку, көрөңгө, тукум, негиз. ~sı bozuk тукуму бузук. 3. биол.  фер-

мент, энзим. 4. арго жүзү жок, уятсыз, арсыз. ~ ağacı бот. май курмасы    (Elaeis    guineensis).    ~sı

bozuk 1) жини жаман, кыялы чатак.

2)ниети бузук.

maya II 1. тубар/ургаачы мал. 2. инген,

мая.

maya III мая (түрк элдик ырларынын бир түрү).

mayabozan биол. антифермент.

mayalamak        ачытыш,        уютуш        (мис.

камырды, айранды ж. б. ).

mayalanma 1. ачыма, уюма. 2. ачып- кычып кетме.

mayalanmak 1. ачуу, уюу. 2. ачып/кы-

чып/бузулуп кетүү.

mayalı   1.   ачытылган,   уютулган.   2.

ичинде ачыткысы, уюткусу бар.

mayalık, -ğı ачыткы, камыртуруш.

mayasıl мед. 1. экзема. 2. геморрой.

mayasız 1. ачыткысыз. 2. ачытылбаган.

~ hamur ачытылбаган камыр. 3. колунан иш келбеген, бечара (ки- ши).

maydanoz бот.  петрушка (Petroselinum crispum).

mayhoş  1.  кычкыл-таттуу  (даам).  2.

өтм.  суук, бузук. onların araları ~

алардын мамилелери бузук.

mayhoşluk,  -ğu  1.  кычкыл-таттуулук.

2.өтм.   сууктук, бузуктук (мами-

ледеги).

mayın  мина.  ~  dökmek/döşemek  мина

коюу. ~ gemisi мина төшөөчү кеме.

~ tarama gemisi мина издегич кеме. ~ tarlası мина талаасы.

mayıncı        миначы,        мина        орноткуч

(киши).

mayınlamak мина коюу/төшөө.

mayıs   I   май   (айы).   ~   böceği   зоол.